(zeytin ağacı) ve Fraxinus (dişbudak ağacı)

14 Pages·2009·0.18 MB·Turkish

Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146
DERLEME REVIEW
Türkiye’de Oleaceae familyasına ait allerjenik
Olea (zeytin ağacı) ve Fraxinus (dişbudak ağacı)
polenlerinin havadaki dağılımları
Allergenic airborne Olea (olive) and Fraxinus (ash) pollen
concentrations belonging to the Oleaceae family in Turkey
Adem BIÇAKÇI1, Mustafa Kemal ALTUNOĞLU1, Aycan TOSUNOĞLU1, Sevcan ÇELENK1,
Yakup CANITEZ2, Hulusi MALYER1, Nihat SAPAN2
1Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Bursa, Türkiye
Department of Biology, Faculty of Arts and Sciences, Uludag University, Bursa, Turkey
2Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Çocuk Allerji Bilim Dalı, Bursa, Türkiye
Division of Pediatric Allergy, Department of Children’s Health and Diseases, Faculty of Medicine, Uludag University, Bursa, Turkey
ÖZET ABSTRACT
Allerjik solunum yolu hastalıklarının en önemli ne- One of the most important allergens causing aller-
denlerinden biri havada bulunan ağaç, çayır ve ot gic diseases of the respiratory system is airborne
polenleridir. Ağaç polenleri içerisinde de Oleaceae tree, grass and weed pollen grains. Oleaceae family
familyası üyelerinin polenleri oldukça önemlidir. members are very important in tree pollen grains.
Bu çalışmada, Türkiye’de atmosferik polen çalışma- In this study, airborne pollen studies were carried
larının yapıldığı 55 bölgeden Olea ve Fraxinus po- out in Turkey, and the monthly changes in Olea
lenlerinin aylık değişim ve görülme oranlarının ve- and Fraxinus pollens rates for 55 regions were eva-
rildiği araştırmalar değerlendirilmiştir. Yapılan ça- luated. In the studies carried out, the highest Fraxi-
lışmalarda Fraxinuspolenleri ilkbahar, Oleapolenle- nuspollen grains were recorded in spring, and Olea
ri ise ilkbahar sonu ve yaz başında en yoğun kayde- pollen grains were recorded in late spring and early
dilmiştir. Atmosferik polen çalışmalarına göre Fra- summer. According to atmospheric pollen studies,
xinuspolenleri Oleapolenlerine göre daha fazla böl- although Fraxinuspollen grains were found in mo-
gede görülmesine rağmen, Olea cinsine göre daha re regions than Olea, more Olea pollen grains were
az yoğunlukta rastlanmıştır. recorded than of Fraxinus.
(Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146) (Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146)
Anahtar kelimeler:Olea, Fraxinus, polen, allerji Key words:Olea, Fraxinus, pollen, hypersensitivity
Geliş Tarihi: 10/08/2009 • Kabul Ediliş Tarihi: 28/08/2009 Received: 10/08/2009 • Accepted: 28/08/2009
Yaz›flma Adresi/Address for Correspondence
133
Prof. Dr. Adem BIÇAKÇI
Uluda¤ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Görükle-Bursa, Türkiye
e-posta: [email protected]
Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait allerjenik Olea(zeytin a¤ac›) ve Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenlerinin havadaki da¤›l›mlar›
Allergenic airborne Olea(olive) and Fraxinus(ash) pollen concentrations belonging to the Oleaceaefamily in Turkey
G‹R‹fi Güneydoğu Anadolu, %0.4’ü ise Karadeniz Böl-
Havada bulunan ve solunum yolu ile vücuda gesi’nde bulunmaktadır[19,22].
girerek allerjiye neden olan aeroallerjenler ara- Oleaceae familyası içerisinde yer alan diğer
sında polenler önemli yeri tutmaktadır. Atmos- bir cins olan Fraxinus’un ise çoğunluğu Kuzey
ferde bulunan polenler de genellikle ağaç, çayır yarım kürenin ılıman bölgelerinde yayılmış
ve yabani otsular olmak üzere üç grupta incelen- olan 65 kadar türü bulunmaktadır[12,23]. Avru-
mektedir. Ağaç polenleri içerisinde Oleaceae fa- pa’da Orta ve Kuzey bölgelerde yayılış göster-
milyasına ait Olea (olive; zeytin ağacı) ve Fraxi- mektedir[24]. Türkiye’de yayılış gösteren Fraxi-
nus(ash; dişbudak ağacı) polenleri de en önem- nusornus, Fraxinus excelsior, Fraxinusangustifolia
li aeroallerjenler arasında yer almaktadır[1-7]. ve Fraxinuspallisaeolmak üzere dört türü bulun-
maktadır[9-13]. Ülkemizde en geniş yayılışı olan
Oleaceae familyasının, dünyanın ılıman ve
dişbudak ağacı F.angustifoliatürüdür[11]. Dişbu-
tropikal bölgelerinde ağaç, çalı ve nadiren tırma-
dak ağacı Türkiye’de hemen bütün sahil bölge-
nıcı olarak 29 cinse ait 600 türü bulunmakta-
dır[8]. Türkiye’de ise Oleaceae familyasına ait lerinde, Trakya, Doğu ve Batı Karadeniz Bölgesi,
Marmara, Ege, Akdeniz, Doğu ve Güneydoğu
Olea, Fraxinus, Phillyrea, Ligustrum, Fontanesia,
Anadolu Bölgesinde yayılış gösterir[9-13]. Ülke-
Osmanthus ve Jasminum olmak üzere yedi cinse
ait türleri doğal yayılış göstermektedir[9-13]. Bu- mizde bulunan türlerden bazıları önemli orman
ağaçları, çoğu da dekoratif süs bitkisidir[23,25].
nun yanında Syringa ve Forsythia cinslerine ait
üyelerin de park, bahçe ve cadde kenarlarında Aeropalinolojik çalışmalarda Oleacaeafamil-
dekoratif amaçlı yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ole- yasına ait polenlerin teşhisleri genelde Oleaceae
aceaefamilyasına ait ikisi süs bitkisi, yedisi doğal ve/veya Olea, Fraxinus şeklinde yapılmaktadır.
yayılış gösteren dokuz cins içerisinde havada en Birkaç çalışmada da bunlara ilave olarak Philly-
çok polenlerine rastlanılan Olea ve Fraxinus tak- rea (mock privet; akçakesme) ve Ligustrum (pri-
sonlarıdır[14-16]. Her iki cinsin üyeleri de çoğun- vet; kurtbağrı)’u da görmekteyiz.
lukla rüzgarla (anemogam) tozlaşmakta ve Ole-
Zeytin ve dişbudak ağacı polenlerinin çapla-
aceaefamilyası içerisinde yer almaktadır.
rı genelde 17-25 µm aralığında, 3 apertürlü (na-
Oleacinsinin Türkiye’de hem tarımı yapılan diren 4), yüzeyi ise retikülattır. Retikül gözleri
hem de doğal yayılış gösteren tek türü Olea eu- zeytin ağacı polenlerinde geniş ve ağsı yapıyı
ropaea(zeytin ağacı)’dır. Zeytin ağacı, Kuzey ya- oluşturan duvarlar da dişbudak ağacı polenleri-
rım kürede, genellikle Akdeniz ülkelerinde, az ne göre oldukça geniş ve kalındır (Şekil 1).
bir kısmı da Güney Amerika, Güney Afrika ve Bu çalışmada tüm dünyada olduğu gibi ülke-
Avustralya’da yetiştirilmektedir[17]. Anadolu’da mizde de polenleri duyarlı bireylerde allerjik ri-
zeytin yetiştiriciliği, yüzyıllardan beri yapılan nit (AR), allerjik konjunktivit ve/veya allerjik as-
bir ekonomik faaliyet olup Ege, Marmara ve Ak- tıma (AA) neden olabilen Oleaceae familyasına
deniz kıyı şeridinde geniş bir yayılım alanına ait Oleave Fraxinuspolenlerinin Türkiye’deki at-
sahiptir[17,18]. Ülkemiz 100 milyon zeytin ağacı mosferik dağılımlarının verilmesi planlanmıştır.
varlığı ile İspanya, İtalya, Yunanistan ve Tu- Bu amaçla, Türkiye’de atmosferik polen çalışma-
nus’un ardından beşinci sırada yer almakta- larının yapıldığı Adana, Afyon, Aksaray, Ankara,
dır[19,20]. Türkiye’de 35 ilde zeytin yetiştiriciliği Ankara-Beytepe, Antalya-Serik, Aydın-Didim,
yapılmakta olup, ağaç varlığına göre en önemli Balıkesir, Balıkesir-Savaştepe, Bartın, Bilecik, Bi-
iller sırasıyla Aydın, İzmir, Muğla, Balıkesir, lecik-Bozüyük, Bitlis, Burdur, Bursa, Bursa-Gö-
Bursa, Manisa, Hatay, Çanakkale, Gaziantep, rükle, Bursa-İnegöl, Bursa-İznik, Bursa-Keles,
Mersin ve Antalya’dır[19,21]. 1998 yılı verileri Bursa-Mudanya, Bursa-Mustafakemalpaşa, Ça-
dikkate alınarak bölgelere göre değerlendirme nakkale, Çanakkale-Bozcaada, Çanakkale-Gök-
yapıldığında zeytin ağaçlarının %67.7’si Ege, çeada, Denizli, Diyarbakır, Düzce, Edirne, Elazığ,
%15.6’sı Marmara, %11.3’ü Akdeniz, %5.1’i Erzincan, Eskişehir, Eskişehir-Sivrihisar, Isparta,
134 Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146
B›çakç› A, Altuno¤lu MK, Tosuno¤lu A, Çelenk S, Can›tez Y, Malyer H, Sapan N
İstanbul, İzmir, İzmir-Buca, İzmir-Karşıyaka, Ka- %55’inde Ole e 10 allerjenine duyarlılık saptan-
rabük, Kastamonu, Kayseri, Kırıkkale, Kütahya, mıştır[93]. Zeytin polenine karşı allerjisi bulu-
Manisa, Muğla-Fethiye, Muğla-Köyceğiz, Rize, nan 119 erişkin hastada yapılan deri prick testi
Sakarya, Samsun, Sivas, Trabzon, Şanlıurfa, sonuçlarına göre %90.7’si Ole e 1, %74.6’sı Ole
Uşak, Yalova ve Zonguldak bölgelerinde Oleace- e 2, %47.9’u Ole e 6 ve 7, %37.8’i ise Ole e 3’e
ae familyasına ait Olea ve Fraxinus polenlerinin karşı pozitiflik saptanmıştır[94]. Fraxinus polen-
varlığı araştırılmıştır[26-80]. leri için tanımlanan majör allerjen ise Fra e 1 al-
lerjenidir[6,7,83,93].
SONUÇLAR ve TARTIfiMA
Gramineae üyeleri arasında görülen yüksek
Oleaceaefamilyası üyelerinden biri olan Olea
çapraz reaksiyonun benzeri Oleaceae familyası
polenleri Akdeniz ülkeleri ve diğer bazı ülkeler-
üyeleri arasında da tespit edilmiştir[2,24,82,95,96].
de AR ve AA gibi mevsimsel solunum allerjileri-
nin en önemli nedenidir[1,2,81,82]. Olaeceae fa- Olea poleninde bulunan Ole e 1 proteini Fraxi-
nus polenlerinden izole edilen proteinlerle de
milyasına ait diğer bir cins olan Fraxinuspolen-
(Fra e 1) yüksek benzerlik göstermektedir[6,85,90].
lerinin de Orta Avrupa’da allerjiye neden oldu-
ğu bildirilmektedir[6,7,83,84]. Bu nedenle Fraxinus ve Olea polenleri arasında
yüksek çapraz reaksiyon görülmektedir[2,24,
Olea polenleri Akdeniz ülkelerinde özellikle 86,97-99]. Aynı şekilde bu çapraz reaksiyon famil-
de ağaç varlığı bakımından en zengin olan İs-
yanın diğer üyeleri olan Ligustrum ve Syringa
panya’da Gramineae familyası polenlerinden polenleri arasında da vardır[24,86]. Ole e 1 aller-
sonra polenden kaynaklanan allerjik hastalıkla-
jeni Fraxinus ile %89 oranında, diğer Oleaceae
rın en önemli nedenlerinden biridir[85]. İspan-
familyası üyelerinden Syringa vulgaris ile %89,
ya’da polen duyarlılığı saptanan allerjik rino-
Ligustrum vulgare ile %87 oranında benzerlik
konjunktivit ve AA’lı hastalarda yapılan çalış-
gösterirken, Gramineaefamilyasından Zeamays
mada, allerjik rinokonjunktivitli hastalarda
ile %38, Phleum pratense ve Lolium perenne ile
%46.7, AA’lı hastalarda ise %50.5 oranında; %33 oranında benzerlik göstermektedir[100]. İs-
Madrit’te yapılan başka bir çalışmada ise AR
panya’da yapılan çalışmada deri testleri ve his-
ve/veya AA’lı erişkin hastada %61 oranında
tamin salınım testlerinde Olea, Fraxinus, Ligust-
zeytin ağacı polenlerine duyarlılık saptanmış-
rum ve Syringa polenleri arasında fark olmadığı
tır[86,87]. İtalya’nın Bari kentinde polen duyarlı-
ve Oleaceae polenlerine karşı duyarlılığın tespi-
lığı görülen hastalar arasında zeytin poleni al-
tinde ve tedavisinde O. europaea polenlerinin
lerji sıklığı %30-40 oranında, Trieste’de %17.7, kullanılmasının gerektiği bildirilmiştir[24]. Olea
İtalya’nın güneyinde ise erişkinlerde %13.49 ve
polen duyarlılığı olan bireylerde, zeytin ağacı-
çocuklarda %8.33 olduğu tespit edilmiş-
nın bulunmadığı bölgelerde bile semptomların
tir[81,88,89]. Avusturya’da polen duyarlılığı bulu-
varlığı tespit edilmiş ve bu durumu Oleaceaefa-
nan 5416 hastada %17.6, Fransa’da ise polen
milyasından başka bir üyenin polenlerinin
duyarlılığı bulunan 106 hastanın %27’sinde
(Fraxinus gibi) aralarında bulunan çapraz reak-
Fraxinus polenlerine duyarlılık tespit edilmiş- siyonla gerçekleştiği öne sürülmüştür[2,3,101-
tir[6,83]. Fransa Montpellier bölgesinde polen 103]. Ayrıca, zeytin ağacı polenine duyarlı olan
duyarlılığı saptanan 326 hastada deri prick tes-
bireylerde Oleaceae familyası üyeleri dışında
ti ile %15.2’sinde Oleaceae familyası üyeleri po-
Betula (birch; huş ağacı), Artemisia (mugwort;
lenlerine duyarlılık tespit edilmiştir[1].
pelin otu), Pinus(pine; çam ağacı) gibi polenle-
Şimdiye kadar, duyarlı bireylerde Olea po- re maruz kaldığında çapraz reaksiyon nedeniy-
lenleri için 10 allerjen (Ole e 1-10) tanımlan- le de semptomların oluşabildiği bildirilmiş-
mıştır[86,90-92]. Olguların %70’ten fazlası Ole e tir[95,104].
1 allerjenlere duyarlı bulunmaktadır[84,90]. Yi-
Zeytin polenine polisensitizasyon, mono-
ne, zeytin polen duyarlılığı bulunan olguların
sensitizasyondan daha sık tekrarlanmaktadır
Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146 135
Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait allerjenik Olea(zeytin a¤ac›) ve Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenlerinin havadaki da¤›l›mlar›
Allergenic airborne Olea(olive) and Fraxinus(ash) pollen concentrations belonging to the Oleaceaefamily in Turkey
Olea Fraxinus
fiekil 1. De¤iflik bölgelerdeki hava örneklerinin mikroskopta analizi ve say›m› esnas›nda preparatlarda tespit etti¤imiz
baz› Oleave Fraxinuspolenleri.
[3,81,88,89,105]. Napoli’de polen duyarlılığı sapta- monosensitizasyonlu çocuklar ve erişkinlerde,
nan hastalarda zeytin polenine olan monosen- İspanya’da, Türkiye’de de İzmir ve Manisa’da
sitizasyon erişkinlerde %2.28, çocuklarda ise rastlanılmıştır[3,106,107,109].
%1.33 olarak bulunmuştur[3]. Manisa’da polen Ülkemizde de astımlı ve/veya AR’lı çocuk
duyarlılığı saptanan 127 hastanın 19’unda, İz- veya erişkin hastalarda Oleaceae familyasına ait
mir’de ise zeytin polen allerjisi olan 260 hasta- Oleave Fraxinuspolen duyarlılığının görüldüğü
nın sadece 3 (%1.1)’ünde zeytin poleni ile mo- değişik çalışmalarda bildirilmiştir. Astım ve/ve-
nosensitizasyon bulunmuştur[106,107]. Avustur- ya AR’lı hastalarda Olea ve Fraxinus polenlerine
ya’da Fraxinus polenlerine deri testine pozitif karşı duyarlılık oranları bölgelere ve yaş grupla-
reaksiyon veren 920 hastanın 87 (%9.5)’sinde rına (çocuk/erişkin) göre farklılıklar göstermek-
monosensitizasyon, 438 (%47.6)’inde oligosen- tedir. Bursa bölgesinde astım tanısı almış çocuk
sitizasyon (Fraxinus+ Fagales, Fraxinus+ Grami- olguların deri prick testi ile 497 hastanın
neae veya Fraxinus + Artemisia polenlerine du- %2.6’sında zeytin polenlerine karşı duyarlılık
yarlılık), 395 (%42.9)’inde ise polisensitizasyon tespit edilmiştir[110]. Karadeniz Teknik Üniver-
saptanmıştır[6]. sitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Olea polenlerine duyarlılık polinizasyon dö- Anabilim Dalına bağlı Pediatri Göğüs Hastalık-
nemi çakıştığından genellikle çayır polenlerine ları ve Allerji Ünitesine allerjik hastalık öyküsü
mi yoksa zeytin polenlerine mi duyarlı olup ol- veya tanısıyla başvuran ve en az bir allerjene
madığını bilmek çoğunlukla zordur. Zeytin po- karşı duyarlılığı tespit edilen 421 çocukta deri
leni allerjisinin diğer ilginç bir yönü de, bu po- prick testi sonuçlarına göre dişbudak ağacı po-
lenlerin allerjenlerine duyarlı kişilerde klinik lenlerine %2.61 oranında duyarlılık saptanmış-
semptomların çoğunlukla polen sezonuyla sı- tır[111]. Trakya bölgesinde 289’u AA’lı, 49’u
nırlı olmayıp yıl boyu sürmesidir[108]. Bu duru- AR’lı, 201’i de AA + AR öyküsü bulunan 4-17
ma Napoli bölgesinde yaşayan zeytin polenine yaş arası 539 çocuk üzerinde yapılan deri prick
136 Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146
B›çakç› A, Altuno¤lu MK, Tosuno¤lu A, Çelenk S, Can›tez Y, Malyer H, Sapan N
testi sonuçlarına göre zeytin ağacı polenlerine rak saptanmıştır[114]. Gaziantep’te astım hasta-
%8.9, dişbudak ağacı polenlerine ise %8.3 ora- larında O. europeae polen duyarlılığı %5-42.8
nında duyarlılık saptanmıştır[112]. oranlarında bulunmuştur[115]. Akdeniz bölgesi-
İzmir’de Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İm- nin doğusundaki farklı şehirlerden seçilen solu-
münoloji-Allerji Polikliniğine solunum yolu al- num yolu allerjisi olan 614 hasta üzerinde yapı-
lerjisi ile başvuran 262’si mevsimsel rinitli, 121’i lan çalışmada deri prick testi ile hastaların
mevsimsel rinit + astımlı erişkin hastanın 260 %29.8’inde zeytin ağacı, %19.2’sinde ise dişbu-
(%67.8)’ında zeytin polen allerjisi saptanmıştır. dak ağacı polenlerine karşı duyarlılık saptanmış-
Zeytin polenlerine karşı duyarlılık saptanan has- tır[116]. Antalya bölgesinde erişkin AR’lı 438 has-
taların semptomlarının zeytin polen sezonunda ta üzerinde yapılan çalışmada deri prick testi ile
yoğunlaştığı görülmüştür. Bunun yanında sade- hastaların %12.0’ında zeytin ağacı polenine kar-
ce bir monosensitizasyonlu ve zeytin polen du- şı duyarlılık saptanmıştır[117]. Kayseri’de mev-
yarlılığı saptanan 11 hastada semptomların yıl simsel rinit-konjunktivit ve/veya mevsimsel as-
boyu sürdüğü tespit edilmiştir[107]. Manisa’da tımlı 89 erişkin hastada deri prick testi sonuçla-
polen duyarlılığı saptanan 127 allerjik hastada rına göre dişbudak ağacı polenlerine %8.3 ora-
(19’u zeytin poleni ile monosensitize) yapılan nında duyarlılık tespit edilmiştir[66].
çalışmada, zeytin poleni ile monosensitizasyon- Polen duyarlılığı olan hastalarda semptomla-
lu hastaların 13’ünde AR, diğer altısında AR ve rın derecesini havadaki Oleapolenlerinin yoğun-
AA, 108 polisensitizasyonlu hastanın da 84’ün- lukları etkilemektedir. Olea polenleri m3 havada
de AR, 24’ünde ise AR + AA öyküsü bulunmak- 400 adet olduğunda orta şiddette allerjik reaksi-
taydı. Zeytin poleni ile monosensitizasyonlu 13 yonların başladığı belirtilmiştir[109]. Amerikan
AR’lı hastanın 11’i ve AR + AA’lı hastaların üçü, Astım Allerji Akademisi ve Worcester Ulusal Po-
polisensitizasyonlu 84 AR’lı hastanın 66’sı ve 24 len ve Aerobiyoloji Araştırma Birimine göre ağaç
AR + AA’lı hastanın 10’unda semptomların zey- polenlerinin duyarlı bireyler için günlük m3 ha-
tin polen mevsimi dışındaki zamanlarda da de- vadaki eşik değerleri Tablo 1’de verilmiştir[118].
vam etmekte olduğu saptanmıştır[106]. Şanlıur-
Bursa ilinde 2009 yılında yaptığımız çalışma-
fa’da göğüs hastalıkları polikliniğine astım tanı-
da Olea polenlerinin havada görüldüğü dönem
sı ile başvuran ve deri prick testlerinde ağaç al-
4 Mayıs-29 Temmuz arasını kapsayan 87 gündür
lerjenlerine karşı duyarlılığı bulunan erişkin 93
(Tablo 2, Şekil 2). Yıl içerisinde 4837 adet zeytin
olgu üzerinde yapılan çalışmada, zeytin ağacı
poleni görülmüş olup, en yüksek miktara ulaştı-
polen duyarlılığı %33.3, dişbudak ağacı polen
ğı gün 1 m3havada 791 adet ile 31 Mayıs tarihi-
duyarlılığı ise %8.6 olarak saptanmıştır[113]. Yi-
dir (Tablo 2, Şekil 2). Fraxinus polenleri ise 22
ne O. europaea polenine duyarlılık AA ve/veya
Ocak ve 28 Mayıs tarihleri arasını kapsayan 127
AR olan erişkin hastalarda Bursa’da %46.7 ola-
gün gibi oldukça uzun bir dönem havada görül-
Tablo 1. Amerikan Ast›m Allerji Akademisi ve Worcester Ulusal Polen ve Aerobiyoloji Araflt›rma Birimine göre a¤aç
polenlerinin duyarl› bireyler için günlük m3havadaki eflik de¤erleri*
m3havadaki
miktar/gün Yo¤unluk Etki
1-14 Az Sadece duyarl›l›¤› çok yüksek olanlarda allerji semptomlar›na neden olur.
15-89 Orta Allerjik hastalar›n önemli bir k›sm›nda semptomlara neden olur.
90-1499 Yüksek Duyarl›l›k derecesi ne olursa olsun ço¤u hastada semptomlara neden olur.
1500 > Çok yüksek Duyarl›l›k derecesi ne olursa olsun tüm hastalarda semptomlara neden olur.
* 117 no’lu kaynaktan al›nm›flt›r.
Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146 137
Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait allerjenik Olea(zeytin a¤ac›) ve Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenlerinin havadaki da¤›l›mlar›
Allergenic airborne Olea(olive) and Fraxinus(ash) pollen concentrations belonging to the Oleaceaefamily in Turkey
Tablo 2. Bursa ili atmosferinde 2009 y›l›na ait Olea(zeytin a¤ac›) polenleri ile ilgili baz› veriler
Polen sezonu 4 May›s-29 Temmuz
Polen sezonu süresi 87 gün
En yüksek miktar/m3-tarih 791 adet-31 May›s
Y›ll›k toplam polen say›s›/m3 4837
m3havada 1-14 polen oldu¤u gün say›s› 44
m3havada 15-89 polen oldu¤u gün say›s› 20
m3havada 90-1499 polen oldu¤u gün say›s› 12
800
Olea (zeytin a¤ac›)
700
600
3m 500
/
en 400
ol
P 300
200
100
0
May›s Haziran Temmuz
90
Fraxinus (diflbudak a¤ac›)
80
70
60
3
m
/ 50
n
e
ol 40
P
30
20
10
0
Ocak fiubat Mart Nisan May›s
fiekil 2. Oleave Fraxinuscinslerine ait polenlerin Bursa ili atmosferinde 2009 y›l›na ait günlük de¤iflimleri.
müştür. Fakat yıl içerisinde havada görüldüğü mart ayı sonundan nisan ayının ortalarına ka-
toplam miktarı zeytine göre oldukça azdır (1 m3 dar olduğu tespit edilmiştir (Şekil 2).
havada 716). En çok 9 Nisan’da 1 m3havada 82
Türkiye’de atmosferik polen çalışmalarının
adet ile maksimuma erişmiştir (Tablo 3, Şekil 2).
yapıldığı ve Olea ile Fraxinus polenlerinin tespit
Tablo 1’deki değerler dikkate alındığında, Olea
edildiği çalışmalar değerlendirildiğinde; çalışma-
polenlerinin Bursa’da duyarlı bireyler için risk
ların yapıldığı 55 bölgenin 19’unda Olea, 39’un-
oluşturduğu dönem 2009 yılı için 32 gün, Fraxi-
da ise Fraxinuspolenlerine rastlanılmıştır. Her bir
nus için ise 15 gündür (Tablo 2,3). Bursa ilinde
bölgedeki toplam polen miktarına göre Olea po-
Oleapolenlerinin duyarlı bireylerde risk oluştur-
lenleri miktarının %0.12-16.66, Fraxinuspolenle-
duğu dönemin mayıs-haziran aylarında, Fraxi-
ri miktarının ise %0.08-3.67 arasında değiştiği
nus polenlerinin ise risk oluşturduğu dönemin gözlenmektedir[26-80] (Şekil 3, 4). Özellikle bazı
138 Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146
B›çakç› A, Altuno¤lu MK, Tosuno¤lu A, Çelenk S, Can›tez Y, Malyer H, Sapan N
Tablo 3. Bursa ili atmosferinde 2009 y›l›na ait Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenleri ile ilgili baz› veriler
Polen sezonu 22 Ocak-28 May›s
Polen sezonu süresi 127 gün
En yüksek miktar/m3-tarih 82 adet-9 Nisan
Y›ll›k toplam polen say›s›/m3 716
m3havada 1-14 polen oldu¤u gün say›s› 81
m3havada 15-89 polen oldu¤u gün say›s› 15
m3havada 90-1499 polen oldu¤u gün say›s› -
Her bir bölgede
mOtoilkeptalaaorm›rna apn o›g l(öe%rne) Ocak fiubat Mart Nisan May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül Ekim Kas›m Aral›k
Bursa-Mudanya 16.66
Bursa 14.24
Manisa 12.28
Bursa-‹znik 10.11
Çanakkale-Gökçeada 9.86
Ayd›n-Didim 9.19
Denizli 7.03
Çanakkale 5.13
Bursa-Görükle 4.61
Antalya-Serik 4.45
Çanakkale-Bozcaada 4.32
Mu¤la-Köyce¤iz 3.91
Mu¤la-Fethiye 3.20
Bal›kesir 2.81
Yalova 2.50
‹zmir-Karfl›yaka 2.08
Bursa-‹negöl 1.2
Bal›kesir-Savafltepe 1.31
‹stanbul-Avrupa Yakas› 0.12
fiekil 3. Türkiye’de Olea(zeytin a¤ac›) taksonuna ait polenlerin görüldü¤ü bölgelerdeki toplam polen miktar›na göre
yüzdeleri ve havada bulundu¤u aylar (gri bölgeler seyrek, siyah bölgeler yo¤un) (26-80).
bölgelerde Olea polenleri çok yüksek oranda gö- Olea polenlerinin yıl içerisindeki dağılımına
rülmekte ve toplam polen miktarına bakıldığında baktığımızda nisan-ekim aylarında ve özellikle
en fazla polen üreten 5 takson arasında yer al- de mayıs-temmuz ayları arasında havada rastla-
maktadır[14-16]. Bu bölgeler, Bursa, Bursa-Mudan- nılmıştır. Olea cinsine ait polenlerin Bursa-İne-
ya, Bursa-İznik, Bursa-Görükle, Aydın-Didim, De- göl’de bir ay ile en kısa, Manisa’da ise yedi ay
nizli, Çanakkale, Muğla-Fethiye, Manisa illeri- ile en uzun süre havada bulunduğu saptanmış-
dir[26-80] (Şekil 3). Fraxinus polenleri daha çok tır (Şekil 3). Bu cinse ait polenlerin en yoğun
bölgede görülmesine rağmen havadaki miktarları görüldüğü dönemler, çalışılan bölgelere göre
zeytin ağacı polenlerine göre daha azdır (Şekil 4). Antalya-Serik, Aydın-Didim, Balıkesir, Çanak-
Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146 139
Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait allerjenik Olea(zeytin a¤ac›) ve Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenlerinin havadaki da¤›l›mlar›
Allergenic airborne Olea(olive) and Fraxinus(ash) pollen concentrations belonging to the Oleaceaefamily in Turkey
Her bir bölgede
Frmatoxikipntlauarsm›no apr aognlöe› rn(e% ) Ocak fiubat Mart Nisan May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül Ekim Kas›m Aral›k
Bitlis 3.67
Eskiflehir-Sivrihisar 3.65
‹stanbul-Anadolu Yakas› 3.58
Mu¤la-Köyce¤iz 3.36
Rize 3.26
‹stanbul-Avrupa Yakas› 3.01
Edirne 2.14
Samsun 1.98
Bart›n 1.74
Uflak 1.48
Bal›kesir-Savafltepe 1.26
Sakarya 1.29
Bursa 1.09
Mu¤la-Fethiye 1.07
Bursa-‹znik 0.79
Eskiflehir 0.79
Afyon 0.75
Bilecik 0.69
Bursa-Mustafakemalpafla 0.65
Ankara 0.62
Bilecik-Bozüyük 0.60
Kütahya 0.60
Kayseri 0.59
Ankara-Beytepe 0.57
Bal›kesir 0.52
Diyarbak›r 0.47
Bursa-Keles 0.46
Karabük 0.41
Yalova 0.40
Bursa-Mudanya 0.40
Bursa-Görükle 0.38
Bursa-‹negöl 0.38
Burdur 0.25
Ayd›n-Didim 0.24
Kastamonu 0.21
Isparta 0.16
Adana 0.12
K›r›kkale 0.08
Düzce -
fiekil 4. Türkiye’de Fraxinus(diflbudak a¤ac›) taksonuna ait polenlerin görüldü¤ü bölgelerdeki toplam polen miktar›na
göre yüzdeleri ve havada bulundu¤u aylar (gri bölgeler seyrek, siyah bölgeler yo¤un) (26-80).
140 Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146
B›çakç› A, Altuno¤lu MK, Tosuno¤lu A, Çelenk S, Can›tez Y, Malyer H, Sapan N
kale, Çanakkale-Bozcaada, Çanakkale-Gökçe- ae familyası polenlerine rastlanılan bu bölgele-
ada, Denizli, İzmir-Karşıyaka, Manisa, Muğla- rin ikisi (Trabzon ve Düzce) dışında tümünde
Fethiye’de mayıs ayında, Balıkesir-Savaştepe, toplam polen miktarına göre görülme yüzdele-
Bursa-Mudanya, Bursa-İznik, Yalova’da haziran ri verilmiştir. Bu iki çalışmada Oleaceae üyeleri-
ayında, Bursa, Bursa-Görükle ve Muğla-Köyce- ne ait polenlerin sadece aylık değişimine rastla-
ğiz’de ise mayıs-haziran aylarındadır (Şekil 3). maktayız. Bunun yanında Aksaray, Bartın, Ela-
Avrupa’da da Türkiye’deki gibi Olea polenleri- zığ, Erzincan ve Sivas illerinde ise Oleaceae fa-
nin atmosferde bulunma sezonunun nisan-ha- milyası polenlerine rastlanılmamıştır. Toplam
ziran ayları olduğu belirtilmektedir[98,108]. polen miktarı dikkate alındığında Oleaceae fa-
milyasına ait polenlerin görülme oranlarının
Fraxinus polenlerine Türkiye’de atmosferik
%0.13-17.76 arasında değiştiği gözlenmektedir
polen çalışmalarının yapıldığı 55 bölgenin
(Şekil 5). Bölgelere göre görülme süreleri ise iki-
39’unda rastlanılmıştır. Bu cinsin polenlerinin
dokuz ay arasında değişmektedir. Oleaceae po-
atmosferdeki sayıları genelde azdır. Toplam po-
lenlerine Çanakkale-Bozcaada’da çok kısa (iki
len miktarı dikkate alındığında en fazla %3.67
ay), Muğla-Köyceğiz, Ankara-Beytepe, İstanbul
oranında Bitlis atmosferinde görülmüştür. Eski-
Avrupa ve Anadolu yakalarında ise dokuz ay gi-
şehir-Sivrihisar, İstanbul-Anadolu yakası, Muğ-
bi çok uzun, birçok bölgede ise beş-yedi ay ara-
la-Köyceğiz, Rize, İstanbul-Avrupa yakası, Edir-
sında bir sürede atmosferde rastlanılmıştır. Yıl
ne, Samsun, Bartın, Uşak, Balıkesir-Savaştepe,
içerisinde Oleaceae polenleri Adana, Bilecik,
Sakarya, Bursa ve Muğla-Fethiye bölgelerinde
Bursa, Bursa-İznik, Edirne, İstanbul Anadolu ve
Fraxinuspolenlerinin miktarının, toplam polen
Avrupa yakaları, Yalova ve Zonguldak’ta ocak
miktarına göre %1.07-3.65 arasında olduğu tes-
ayından itibaren seyrek olarak görülmeye başla-
pit edilmiştir (Şekil 4). Çalışılan diğer bölgeler-
mıştır. Şubat ayında birçok bölgede görülen po-
de ise Fraxinus polenlerine çok seyrek olarak
lenler, Samsun ve Sakarya’da maksimum sevi-
rastlanılmıştır (Şekil 4). Havadaki polenlerine
yeye ulaşmıştır. Mart ayında Bursa, İstanbul
ilkbahar döneminde rastlanılmaktadır. Şubat
Anadolu yakası, Rize, Edirne, Uşak, Balıkesir-Sa-
ayında Samsun, Sakarya’da, mart ayında Bitlis,
vaştepe’de, nisan ayında Bursa, Muğla-Köyce-
Rize, Edirne, Uşak, Balıkesir-Savaştepe, Bur-
ğiz, Muğla-Fethiye, Eskişehir-Sivrihisar, İstan-
sa’da, nisan ayında ise Eskişehir-Sivrihisar, İs-
bul Anadolu ve Avrupa yakaları, Adana’da yo-
tanbul ili Avrupa ve Anadolu yakaları, Bartın,
ğun olarak görülmüştür. Ocak ayından nisan
Muğla-Fethiye, Muğla-Köyceğiz ve Bursa’da yo-
ayı sonuna kadar olan dönemde havada bulu-
ğun olarak rastlanılmıştır (Şekil 4).
nan Oleaceae polenlerinin büyük çoğunluğu
Oleaceae familyası üyelerinde Gramineae Fraxinuscinsine aittir. Mayıs ayında Antalya-Se-
üyeleri arasında olduğu gibi yüksek oranda çap- rik, Aydın-Didim, Balıkesir, Bursa, Bursa-Görük-
raz reaksiyon bulunduğundan yola çıkarak Tür- le, Çanakkale, Çanakkale-Bozcaada, Çanakkale-
kiye’de atmosferik polen çalışmalarının yapıldı- Gökçeada, Denizli, İzmir-Karşıyaka, Manisa,
ğı bölgelerde teşhislerin Oleaceae ve/veya Olea, Muğla-Fethiye ve Muğla-Köyceğiz’de, haziran
Fraxinus, Ligustrum, Phyllirea şeklinde yapıldığı- ayında Balıkesir-Savaştepe, Bursa, Bursa-Görük-
nı açıklamıştık. Bütün bu teşhis edilen polenle- le, Bursa-Mudanya, Bursa-İznik, Muğla-Köyce-
rin tümünü Oleaceaefamilyası altında değerlen- ğiz ve Yalova’da Oleaceae familyası polenleri
dirdiğimizde aylık değişimin Şekil 5’teki gibi ol- çok yoğun görülmüştür. Mayıs ve haziran ayla-
duğunu görmekteyiz. Bu şekilde bir düzenleme rında Oleaceae polenlerinin atmosferde yoğun
ile Oleaceae familyası üyelerine ait polen sezo- olarak görülmesi, zeytin ağacının polinizasyon
nunun daha da uzadığı ortaya çıkmıştır. Buna dönemi olmasından kaynaklanmaktadır. Tem-
göre Türkiye’de atmosferik polen çalışmaları- muz ayında sadece İzmir’de Oleaceae polenleri
nın yapıldığı 55 bölgenin 50’sinde Oleaceae fa- yoğundur. Ağustos ayından itibaren havadaki
milyası polenlerine rastlanılmıştır[26-80]. Oleace- Oleaceae polenlerinin miktarı azalmaktadır. Ey-
Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146 141
Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait allerjenik Olea(zeytin a¤ac›) ve Fraxinus(diflbudak a¤ac›) polenlerinin havadaki da¤›l›mlar›
Allergenic airborne Olea(olive) and Fraxinus(ash) pollen concentrations belonging to the Oleaceaefamily in Turkey
Her bir bölgede
Olmetoaikcpetlaaarme›no apr oagnlöe›rn (e% ) Ocak fiubat Mart Nisan May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül Ekim Kas›m Aral›k
Bursa-Mudanya 17.76
Bursa 15.48
Manisa 12.71
Bursa-‹znik 12.28
Çanakkale-Gökçeada 9.86
Ayd›n-Didim 9.63
Bursa-Görükle 8.83
Mu¤la-Köyce¤iz 7.50
Denizli 7.29
Çanakkale 5.67
‹zmir 5.32
Mu¤la-Fethiye 4.49
Antalya-Serik 4.45
Çanakkale-Bozcaada 4.32
Eskiflehir-Sivrihisar 4.13
‹zmir-Buca 4.00
‹stanbul-Anadolu Yakas› 3.87
Bal›kesir 3.75
‹stanbul-Avrupa Yakas› 3.47
fianl›urfa 3.34
Rize 3.26
Yalova 2.94
Kütahya 2.89
Bursa-‹negöl 2.71
Edirne 2.27
Samsun 2.15
‹zmir-Karfl›yaka 2.10
Uflak 1.85
Bursa-Mustafakemalpafla 1.55
Bal›kesir-Savafltepe 1.43
Adana 1.39
Zonguldak 1.30
Sakarya 1.29
Ankara-Beytepe 1.16
Karabük 1.10
Bilecik 1.04
Afyon 0.96
Diyarbak›r 0.92
Eskiflehir 0.87
Kayseri 0.77
Ankara 0.75
Bilecik-Bozüyük 0.69
Burdur 0.64
fiekil 5. Türkiye’de Oleaceaefamilyas›na ait polenlerin görüldü¤ü bölgelerdeki toplam polen miktar›na göre yüzdeleri
ve havada bulundu¤u aylar (gri bölgeler seyrek, siyah bölgeler yo¤un) (26-80).
142 Asthma Allergy Immunol 2009;7:133-146