Table Of ContentKültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
1
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
2
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
İçindekiler
12 EYLÜL BELGELERİ__________________________________________________________ 5
Milli Güvenlik Konseyi bildirileri ___________________________________________________ 6
TSK'NIN UYARI MEKTUBU..._________________________________________________________6
ORGENERAL EVREN'İN 30 AĞUSTOS ZAFER BAYRAMI MESAJI _______________________8
12 EYLÜL'ÜN İLK BİLDİRİSİ... (Radyodan okunan)_____________________________________12
MGK'NIN 2 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________14
MGK'NIN 3 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________15
MGK'NIN 4 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________16
MGK'NIN 5 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________17
EVREN'İN TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ'NE YAYINLADIĞI MESAJ... __________________18
MGK'NIN 7 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________19
MGK'NIN 8 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________19
MGK'NIN 9 NUMARALI BİLDİRİSİ... _________________________________________________20
PARTİ LİDERLERİNE TEBLİĞ..._____________________________________________________20
TÜRKEŞ İÇİN YAYINLANAN BİLDİRİ... ______________________________________________22
Kenan Evren'in konuşmaları _____________________________________________________ 23
EVREN'İN RADYO-TELEVİZYON KONUŞMASI...______________________________________23
EVREN'İN DEVLET BAŞKANI OLARAK ANT İÇMESİ...________________________________29
EVREN'İN BASIN TOPLANTISI..._____________________________________________________29
EVREN'İN SİYASİ PARTİLERİN KAPATILMASINA İLİŞKİN RADYO-TV KONUŞMASI ___41
Anayasayı tanıtma konuşmaları ___________________________________________________ 45
Radyo-Televizyon konuşması... 24 Ekim 1982_____________________________________________45
Trabzon konuşması 25 Ekim 1982..._____________________________________________________54
Erzurum konuşması... 26 Ekim 1982 ____________________________________________________65
Diyarbakır konuşması... 27 Ekim 1982___________________________________________________75
Ankara konuşması... 29 Ekim 1982______________________________________________________84
Kayseri konuşması... 30 Ekim 1982 _____________________________________________________92
Adana konuşması... 31 Ekim 1982 _____________________________________________________102
Antalya konuşması... 31 Ekim 1982 ____________________________________________________112
İzmir konuşması... 1 Kasım 1982 ______________________________________________________121
İzmit konuşması... 2 Kasım 1982_______________________________________________________132
Edirne konuşması... 3 Kasım 1982 _____________________________________________________141
3
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
İstanbul konuşması... 4 Kasım 1982 ____________________________________________________152
Eskişehir konuşması... 4 Kasım 1982 ___________________________________________________164
Radyo-Televizyon konuşması...________________________________________________________173
5 Kasım 1982_______________________________________________________________________173
EVREN'İN RADYO TELEVİZYON KONUŞMASI... 1982 Anayasası'nın kabulü dolayısıyla
teşekkür konuşması... 12 Kasım 1982______________________________________________ 181
Belge________________________________________________________________________ 186
ANAYASA DÜZENİ HAKKINDA KANUN_____________________________________________186
MİLLİ GÜVENLİK KONSEYİ HAKKINDA KANUN____________________________________187
SİYASİ PARTİLERİN KAPATILMASINA İLİŞKİN YASA... _____________________________188
MGK'NIN 52 SAYILI KARARI... 2 Haziran 1981________________________________________189
Bilgi_________________________________________________________________________ 191
12 EYLÜL DÖNEMİ SIKIYÖNETİM... ________________________________________________191
12 EYLÜL DÖNEMİNİN İDAMLARI...________________________________________________192
4
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
12 EYLÜL BELGELERİ
12 EYLÜL BELGELERİ Cumhuriyet tarihinin kilometre taşlarından biri olan 12 Eylül,
üzerinden 20 yıl geçmesine karşın hala tartışılan en önemli olaylardan biri...
12 Eylül 1980'den başlayarak, 1983 Milletvekili Genel Seçimleri sonucu TBMM'nin tekrar
açılmasına kadar geçen süreçteki belge ve olaylara (bildiriler, konuşmalar, gazete küpürleri,
yorumlar, tartışmalar, davalar, Sıkıyönetim Mahkemeleri kararları, Danışma Meclisi
çalışmaları, 1982 Anayasası'na ilişkin tartışmalar...), "12 Eylül Belgeleri" adını verdiğimiz bu
bölümde yer verilecek.
Döneme ait binlerce sayfayı bulan belgeler, elektronik ortama aktarıldıkça, bu sayfalarda
yerini alacak.
İlk aşamada, Milli Güvenlik Konseyi Bildirileri, Kenan Evren'in konuşmalarına yer verilecek.
Belge ve metinlerin izlenmesinde kolaylık sağlamak için, "İçindekiler" bölümünde her belge
veya metnin sisteme konuluş tarihi belirtilecek.
Her sayfanın başında, o belge veya metin ile ilgili kısa açıklama bulunacak. Bağlantılı
konulara sayfanın sol tarafındaki "İlgili sayfalar" bölümünden ulaşılabilecek.
5
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
Milli Güvenlik Konseyi bildirileri
TSK'NIN UYARI MEKTUBU...
(27 Aralık 1979)
27 Aralık 1979 tarihinde Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, kendisinin ve
Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Deniz Kuvvetleri Komutanı
Oramiral Bülend Ulusu, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Tahsin Şahinkaya ile
Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Sedat Celasun’un imzalarını taşıyan ve ülkede
yaşanan siyasi ve sosyal çalkantılar karşısında Türk Silahlı Kuvvetlerinin görüşünü
içeren bir uyarı mektubunu, ön yazısı ile Cumhurbaşkanı Fahri Korutürke sundu.
Başta siyasi partiler olmak üzere tüm kamuoyu, mektubu, 2 Ocak 1980 tarihinde
Hürriyet Gazetesi'nde Cüneyt Arcayürek'in haberiyle öğrendi.
Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, 1 Ocak 1980 tarihinde, Genelkurmay Başkanı
Orgeneral Kenan Evren, Kuvvet Komutanları ve Jandarma Genel Komutanı'nı
Çankaya Köşkü'ne davet ederek görüştü.
2 Ocak 1980 tarihinde, Başbakan ve Adalet Partisi (AP) Genel Başkanı Süleyman
Demirel ile Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Bülent Eceviti Çankaya
Köşküne birlikte davet eden Cumhurbaşkanı Korutürk, iki lidere, kendisine sunulan
"Türk Silahlı Kuvvetlerinin Görüşü"‘başlıklı uyarı mektubunun suretini verdi.
Cumhurbaşkanı Korutürk, aynı gün Millet Meclisi Başkanı Cahit Karakaş, Cumhuriyet
Senatosu Başkanı İhsan Sabri Çağlayangil, Cumhuriyet Senatosu Milli Birlik Grubu
Başkanı Fahri Özdilek, Cumhuriyet Senatosu Kontenjan Grubu Başkanı Zeyyat
Baykara ile Milli Selamet Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan, Milliyetçi Hareket
Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş, Cumhuriyetçi Güven Partisi Genel Başkanı
Turhan Feyzioğlu ve Demokratik Parti Genel Başkan Vekili Faruk Sükana da
mektubun birer örneğini gönderdi.
‘‘
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren'in, 27 Aralık 1979 tarihli Uyarı
Mektubu'nun ön yazısı şöyle:
"‘Sayın Cumhurbaşkanım,
Ülkemizin içinde bulunduğu ortamda Devletimizin bekası, milli birliğin sağlanması, halkın
mal ve can güvenliğinin temini için; anarşi, terör ve bölücülüğe karşı parlamenter
demokratik rejim içerisinde anayasal kuruluşların ve özellikle siyasi partilerin, Atatürkçü milli
6
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
bir görüşle müştereken tedbirler ve çareler aramaları kaçınılmaz bir zorunluk olarak
görülmektedir.
Milli Güvenlik Kurulunun muhtelif toplantılarında bu konuda alınan kararların muhalefete
mensup siyasi partilerin kısır tutum ve davranışları yüzünden olumlu sonuçlara
götürülemediği yüksek malumlarıdır.
Kuvvet Komutanları ile beraber yaptığım son gezilerimde Ordu ve Kolordu Komutam
seviyesindeki general ve amirallerle görüşmelerimde milli birlik ve beraberliğe en çok
ihtiyaç duyduğumuz bu dönemde süratle bir sonuca ulaşabilmek için gerekli tedbirlerin
müştereken tespiti amacı ile tüm anayasal kuruluşlar ve siyasi partilerin bir kere daha
uyarılması bütün komutanlarca müştereken dile getirildi.
Bu karar ışığında Türk Silahlı Kuvvetlerinin görüşlerini, Milli Güvenlik Kurulu Başkanı olarak
zatıalilerine sunuyorum.
Gereğini yüksek takdirlerine arz ederim.
Saygılarımla. "‘
‘‘
Türk Silahlı Kuvvetlerinin Görüşü
Ülkemizin içinde bulunduğu son derece önemli siyasi, ekonomik ve sosyal ortamda her
geçen gün hızını biraz daha artıran anarşi, terör ve bölücülüğe karşı milli birlik ve
beraberliğin sağlanabilmesi için; Türk Silahlı Kuvvetleri, ülke yönetiminde etkili ve sorumlu
anayasal kuruluşları ve özellikle siyasi partileri göreve davet etmek mecburiyetinde
kalmıştır.
Kahramanmaraş olaylarınn yıldönümünde henüz ilk ve orta-öğretim çağındaki
evlatlarımızın örgütlü eylemciler tarafından zorla sürüklendikleri anarşik olaylar ibretle
müşahade edilmektedir.
Anayasamızın getirdiği geniş hürriyetleri kötüye kullanarak İstiklal Marşımız yerine
komünist enternasyonali söyleyenlere, şeriat düzeni davetçilerine, demokratik rejim yerine
her türlü faşizmi getirmek isteyenlere, anarşiye, yıkıcılığa ve bölücülüğe milletimizin
tahammülü kalmamıştır.
İktidar olan siyasi partilerin bütün devlet kademelerini kendi siyasi görüşleri doğrultusunda
hareket edecek kişilerle doldurması, kamu görevlilerinin ve vatandaşların bölünmesini
zorunlu hale getirmektedir. Siyasi partilerce yaratılan bu bölünme giderek anarşi ve
bölücülüğü destekleyen iç kaynakların şekillenmesine, himayesine; polis, öğretmen ve
diğer birçok kuruluşların birbirine düşman kamplara ayrılmalarına neden olmaktadır.
7
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
Türk Silahlı Kuvvetleri; ülkemizin siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlarına bir çözüm
getiremeyen, anarşi ve bölücülüğün ülke bütünlüğünü tehdit eden boyutlara varmasını
önleyemeyen, bölücü ve yıkıcı guruplara tavizler veren ve kısır siyasi çekişmeler nedeni ile
uzlaşmaz tutumlarım sürdüren siyasi partileri uyarmaya karar vermiştir.
Bölgemizdeki gelişmeler Ortadoğu(cid:31)da her an sıcak bir çatışmaya dönüşebilecek
durumdadır. İçte anarşist ve bölücüler yurt sathında genel bir ayaklanmanın provalarını
yapmaktadırlar.
Ülkede birlik ve beraberliğin, vatandaşın can ve mal güvenliğinin süratle sağlanabilmesi için
gerekli kısa ve uzun vadeli tedbirlerin Yüce Meclislerimizde en kısa zamanda
kararlaştırılması bugünkü ortam içinde hayati bir önem taşımaktadır.
Diğer yandan Meclislerin açılışından birbuçuk ay sonra komisyonların ancak teşkil
edilebilmesi ve ülkenin acilen çözüm bekleyen konuların müzakere için bugüne kadar
müşterek bir gündemin saptanamaması üzüntü ile izlenmektedir.
Atatürk milliyetçiliğinden alınan ilham ve hızla vatandaşlarımızı kaderde, kıvançta ve tasada
ortak, bölünmez bir bütün halinde milli şuur ve ülküler etrafında toplamanın; iç barış ve
huzurun sağlanmasında temel unsur olduğu apaçık bir gerçektir. Ülkenin içinde bulunduğu
bu durumdan bir an evvel kurtulması hükümetler kadar diğer siyasi partilerimizin de
görevleri arasındadır.
Türk Silahlı Kuvvetleri; İç Hizmet Yasası ile kendisine verilen görev ve sorumluluğun idraki
içinde ülkemizin bugünkü hayati sorunları karşısında siyasi partilerimizin bir an önce milli
menfaatlerimizi ön plana alarak, Anayasamızın ilkeleri doğrultusunda ve Atatürkçü bir
görüşle bir araya gelerek anarşi, terör ve bölücülük gibi Devleti çökertmeye yönelik her türlü
hareketlere karşı bütün önlemleri müştereken almalarını ve diğer anayasal kuruluşların da
bu yönde yardımcı olmalarını ısrarla istemektedir.
ORGENERAL EVREN'İN 30 AĞUSTOS ZAFER BAYRAMI MESAJI
(30 Ağustos 1980)
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, 30 Ağustos 1980 tarihinde Zafer
Bayramı dolayısıyla yayınladığı mesajda, "Silahlı kuvvetler, güzel vatanımızı kan ve
kin gölü haline getirerek parçalamayı amaçlayan anarşik eylemlerinin karşısına
büyük bir heyecan ve hassas bir görev bilinci ile dikilmiş bulunmaktadır"‘dedi.
Evren, "Meclislerin aylardır çalışamaz ve Cumhurbaşkanı seçimi gibi çok önemli bir
görevini yapamaz duruma getirilmiş olmasından derin ıstırap duyulduğunu", "devlet
otoritesinin zafiyet içinde bulunduğunu"‘bildirdi.
Genelkurmay Başkanı Evren, mesajında şunları kaydetti:
8
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
"Yurtta doğmasını düşledikleri kargaşa ile demokratik düzenin ve ülke bütünlüğünün
yok edilmesini amaçlayan anarşinin idrakten yoksun vatan haini yaratıcıları, elbette
layık oldukları cezayı bulacak, tarihimizde bir zamanlar türemeye yeltenen benzerleri
gibi, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin kahredici yumruğu altında ezilerek, akıttıkları kardeş
kanlarının günahları içinde boğulup gidecekler ve yüce Türk ulusu, bağrından kopan
Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yarattığı güven ortamı içinde, sonsuza kadar daha birçok
bayramları refah ve mutluluklarla kutlayacaktır."‘
Siyasi tarihçilere göre, Evren'in bu bayram mesajı, 12 Eylül'den önceki son uyarı
niteliğindeydi.
‘‘
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evrenin Silahlı Kuvvetler Haftası ve 30
Ağustos Zafer Bayramı dolayısıyla yayınladığı mesaj şöyle:
‘‘
Aziz yurttaşlarım, kahraman silah arkadaşlarım,
Yüce ulusumuzun yeniden doğuşunu müjdeleyen ve Türkiye Cumhuriyetine hayat veren
büyük zaferimizin 58 inci yıldönümüne, ulu önderimiz Atatürk'ün aydınlattığı yolda ve
ilkelerinden asla taviz vermemeye kararlı olarak ulaşmış bulunuyoruz.
Ulusumuza ve Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına kutlu olsun. Ebedi başkomutanımız
Atatürk'ün 30 Ağustos 1922 büyük zafer destanının bir anısı olarak Türk ordusuna armağan
ettiği bu mutlu bayram bu yıldan itibaren ayrı zamanda silahlı kuvvetlerimizin kuruluş günü
olarak da kutlanacaktır.
Kara kuvvetleriyle 2189, deniz kuvvetleriyle 890, hava kuvvetleriyle 59 ve jandarma genel
komutanlığı ile de 141 nci yılını idrak eden Türk Silahlı Kuvvetleri için, bu muhteşem
zaferin yıldönümünden daha anlamlı ve daha güzel bir kuruluş günü düşünebilmek esasen
mümkün değildir.
Ulusunun engin güven ve gurur kaynağı kahraman Türk Ordusu, kendisine bahşedilen bu
kutsal güne layık olduğunu, gerektiğinde, daima en mükemmel şekilde gösterecek ve
birçok yüzyılları aşarak büyük zaferin meşalesini, Ulu Atatürk'ün izinde, sonsuza kadar şan
ve şerefle nesilden nesile taşıyacaktır.
Çünkü o, erişilmez gücünü, tarih sayfalarını menkibeleriyle süsleyen kahraman soyundan,
üstün moral ve disiplin ruhundan almakta, çağdaş bilim ve tekniğe dayanan eğitimini,
modern harp silah ve malzemesi ile de her geçen gün bir kat daha geliştirmektedir.
Son yıllarda ülke ekonomisinin uğradığı talihsiz bunalımların olumsuz etkilerine rağmen,
onun Atatürk inancı ve sınırsız yurt sevgisiyle dolu çelik göğsü, en kötü emellerin tufanıyla
dahi yıkılmaz bir kale ve aşılmaz bir dağ olarak kalacaktır.
9
Kültürel Yapılanma Grubu – YORUMSUZ – 12 Eylül BELGELERİ
Ancak, Türk Silahlı Kuvvetlerini, dışa bağımlı ülkelerin daima zarar gördüğü bazı olumsuz
etkilerden koruyabilmek veya bu zararı en düşük düzeye indirebilmek için, milli harp
sanayiine öncelik vermek ve süratle gerçekleştirmek gerektiğini de ayrıca önemle
vurgulamak isterim.
Ne yazık ki, Yüce Atatürkün uzağı gören üstün dehasıyla başlattığı yerli harp sanayii
atılımının, ayni heyecanla devam ettirilememesi bir aralık tamamen terkedilmesine sebep
olan hata ya ihmallerin bedelini Türk Silahlı Kuvvetleri bugün oldukça ağır bir bunalımla
ödemektedir.
Dünyanın en güçlü ve kahraman ordusunun korkusuz savaşçıları, ihtiyaç duydukları ve çok
iyi değerlendirecekleri muhakkak olan yeterli silah ve malzemeyi dış ülkelerden binbir
güçlükle ve çok pahalı bir şekilde sağlayabilmek yerine, ulusunun eşsiz zekasından ve
becerisinden beklemektedir. Çünkü onlar, güçlerinin de ötesinde, tüm çabalarını, ülkemize
en iyiyi, en doğruyu ve en güzeli verebilme tutkusuna adamış, tarih boyunca fedakarlık ve
kahramanlığın simgesi, uygarlık ve bilimin öncüsü, ahlakın ve halkın koruyucusu olarak,
Türk ulusunun hayatına büyük değerler katmıştır. Toprağının ekilmesinde, yurdunun
imarında, yurttaşının eğitilmesinde daima yardımcı olmuş, Türk'ün bağımsızlık ve onurunu
kötü emellerden korumuş ve kurtarmıştır.
Nitekim bugün de aldatılarak iç ve dış ihanet odaklarının kuklaları haline getirilmiş bazı
zavallı kişilerin, güzel vatanımızı kan ve kin gölü haline getirerek parçalamayı amaçlayan
anarşik eylemlerinin karşısına büyük bir heyecan ve hassas bir görev bilinci ile dikilmiş
bulunmaktadır.
Ulusumuzun mutluluk ve huzuru uğruna seve seve üstlendiği sıkıyönetim hizmetini, çeşitli
yerlerde çalışarak esas görevinden ayrı kalma pahasına da olsa, gece ve gündüz ara
vermeden sadakatle ve gayretle yürütmektedir. Bununla beraber, eğitimin ve savaş
görevlerinin aksatılmaması için gösterilen bütün çabalara rağmen, birlikler üzerinde az da
olsa yarattığı olumsuz etkileri ortadan kaldırabilmek için, iki yıla yaklaşan sıkıyönetim
uygulamasına bir an önce son verilmesi gerektiğine inanmaktayız.
Uygun yasal tedbirler alınmak suretiyle, normal düzene dönülmesini birçok defalar talep
etmiş olmamıza karşılık, halen yürürlükteki yasalarımızın buna imkan vermediğini ve bu
konuda yeni yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulduğu görüşünü taşımaktayız.
Ancak sıkıyönetim komutanlarının hiç olmazsa bazı sorunlarına çözüm getirebilmek üzere,
yetkilerinin arttırılması ile ilgili olarak sunulan yasa değişikliğinin meclislerimizden
geçirilebilmesi için sarfedilen çabalarımız maalesef netice vermemiştir.
Son 20 yılda, yurdumuzda, ortalama her iki yıla karşılık bir yıl sıkıyönetim uygulaması
zorunluluğu ortaya çıktığına göre, nedenlerinin çok iyi bir tahlilden geçirilerek bir çözüm
yolu bulunması gerekli görülmekte ve bu görevin de meclislerimize düştüğüne
inanılmaktadır.
10
