yenilikçi tarih öğretimi

410 Pages·2012·40.9 MB·Turkish

yenilikci_tarih_ogretimi_kapak.indd 4 1/16/12 5:33:58 PM
YENİLİKÇİ TARİH ÖĞRETİMİ

ETKİNLİK ÖRNEKLERİ
Proje Koordinatörleri
Joke van der LEEUW-ROORD
Jonathan EVEN-ZOHAR
Yrd. Doç. Dr. Semih AKTEKİN
Yrd. Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK
Proje Akademik Danışmanları
Prof. Dr. Mustafa SAFRAN
Doç. Dr. Bahri ATA
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin KÖKSAL
Kitap Editörleri
Baş Editör
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin KÖKSAL
Editörler
Gülşen SALGAR TURAL
Hasan SUNGUR
Abdulcelil GÖK
Celal GENÇ
Ayşe BİLGİÇ
Projeye eğitimci ve uzman olarak katkıda
bulunan uluslararası uzmanlar:
Benny CHRISTENSEN (Danimarka)
Chris CULPIN (İngiltere)
Dean SMART (İngiltere)
Doug BELSHAW (İngiltere)
Elise STORK (Hollanda)
Ian PHILLIPS (İngiltere)
Ineke VELDHUIS-MEESTER (Hollanda)
Jerome FREEMAN (İngiltere)
Michael RILEY (İngiltere)
Mire MLADENOVSKI (Makedonya)
Nick DENNIS (İngiltere)
Robert STRADLING (İngiltere)
Tamara EIDELMAN (Rusya)
Yosanne VELLA (Malta)
YENİLİKÇİ TARİH ÖĞRETİMİ ETKİNLİK ÖRNEKLERİ
Harf Eğitim Yayıncılığı: 60
Akademik: 8
Proje Koordinatörleri:
Joke van der LEEUW-ROORD, EUROCLIO Genel Direktörü
Jonathan EVEN-ZOHAR, EUROCLIO Proje Yöneticisi
Yrd. Doç. Dr. Semih AKTEKİN, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi
Yrd. Doç. Dr. Mustafa ÖZTÜRK, Erciyes Üniversitesi, Eğitim Fakültesi
Proje Akademik Danışmanları:
Prof. Dr. Mustafa SAFRAN, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi
Doç. Dr. Bahri ATA, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin KÖKSAL, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi
Kitap Editörleri:
Baş Editör:
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin KÖKSAL, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi
Editörler:
Gülşen SALGAR TURAL, İzmir Işılay Saygın Güzel Sanatlar ve Spor Lisesi Tarih Öğretmeni
Hasan SUNGUR, TEV İnanç Türkeş Özel Lisesi Tarih Öğretmeni
Abdulcelil GÖK, İstanbul Ergün Öner-Mehmet Öner Anadolu Lisesi Tarih Öğretmeni
Celal GENÇ, Samsun Milli Eğitim Müdürlüğü Tarih Öğretmeni
Ayşe BİLGİÇ, Edremit Abidin Pak-Pakmaya Anadolu Lisesi Tarih Öğretmeni
Düzelti:
Betül KORKMAZ
M. Ahmet TOKDEMİR
Kapak ve Sayfa Tasarımı:
Sarakusta
www.sarakusta.com.tr
e-posta: [email protected]
Baskı:
DUMAT OFSET
Bahçekapı Mah. 2477 Sk. No:6 Şaşmaz - Etimesgut / Ankara
Tel: [phone] PBX Faks: 0 312 278 82 30
[email protected]
Birinci Baskı: Ankara, Ocak 2012
Baskı Sayısı: 2000 adet
ISBN: 978-975-6048-61-0
© Harf Eğitim Yayıncılığı
Reşit Galip Cd. Hatır Sk. 23/2 GOP - Çankaya / ANKARA
Tel: [phone] Faks: 0 312 437 08 87
e-posta:[email protected]
web:www.harfegitim.com.tr
© Ticari amaçlı kopyalanamaz çoğaltılamaz.
Bu kitaptaki etkinlikler, Hollanda Dışişleri Bakanlığı Orta ve Doğu Avrupa Sosyal Dönü-
şüm Programı (Matra) tarafından mali olarak desteklenen ve Avrupa Tarih Eğitimcileri
Birliği EUROCLIO tarafından yürütülen Avrupa İçin Anahtar: Türkiye'de Tarih Eğitimin-
de Yenilikçi Metodoloji (A Key to Europe: Innovative Methodology in Turkish School His-
tory) projesi kapsamında hazırlanmıştır. Bu kitabın basımı söz konusu proje kapsamın-
da Matra tarafından mali olarak desteklenmiştir.
İÇİNDEKİLER
Önsöz • 5
Giriş • 7
BÖLÜM 1: ÇOKLU ANLATI
Mübadillerin Gözünden • 11
Seçil Buket MEYDAN
Çocuk Hakları • 21
Ramazan ALABAŞ
Osmanlıda Hukuk • 29
Dr. Yasin DOĞAN
Barışı Taşıyan Kurtuluş • 43
Dr. Ayten KİRİŞ
Sözlü Tarih • 59
Abdulcelil GÖK, Dr. Hüseyin KÖKSAL, Dr. Hasan IŞIK
Savaş Sanatı • 65
B. Arzu Güngör AKINCI
İspanya: Yasımı Tutacak mısınız? • 75
Özgür AKTAŞ
BÖLÜM 2: TARTIŞMALI KONULAR
1908: Darbe mi Devrim mi? • 91
Dr. Hasan SUNGUR
Büyük İzmir Yangını • 107
Hakan HERDEM
Tarihsel Kaynakları Eleştirel Okumak • 119
Dr. İbrahim Hakkı ÖZTÜRK
Osmanlı ve Okyanuslar • 129
Hakan HERDEM
Dadaloğlu Neden Söyledi? • 139
Dr. Hüseyin KÖKSAL, Ümmügülsüm CANDEĞER, Hakan HERDEM
BÖLÜM 3: ELEŞTİREL DÜŞÜNME
Avrupalı Seyyahların Gözüyle Osmanlıda Bedesten • 149
Dr. Mustafa GÖKÇE, Dr. Hasan IŞIK, Dr. Hüseyin KÖKSAL
Devlerin Savaşı • 159
Dr. Sevgi COŞKUN KESKİN, Engin KAPLAN
Esnaflık Zor Zanaat • 169
Gülşen TURAL
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Başlığın Değişimi • 185
Dr. Cevdet KIRPIK
Haçlı Seferleri • 197
Fatma GÜLTEKİN
I. Dünya Savaşı’nın Sebepleri ve Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi • 217
Akın SEVER, Yasemin OKUR, Mehmet AKSOY, Mehmet ÖZTÜRK, Celal GENÇ
İbn-i Sina • 229
Dr. Sezai ÖZTAŞ, Gülşen SALGAR TURAL
4
Kadın Olmak Hep Zordu • 241
Dr. Meliha KÖSE
Mülteci Olmak • 249
Dr. Ahmet DOĞANAY
20. yy. Sorunlarına Bir Bakış: Nobel Barış Ödülleri • 259
Ayşe BİLGİÇ
SQ4R Tekniği İle Nutuk’un 1. Bölümünün İncelenmesi • 273
Dr. Ahmet Sait CANDAN
Lâle Devri'ne Bakış • 285
M. Ahmet TOKDEMİR, Adem ARTAN
Yugoslavya İç Savaşı • 295
Yasemin OKUR, Mehmet AKSOY, Mehmet ÖZTÜRK
20. Yüzyıl Tarih Oyunu • 305
Dr. Hasan SUNGUR
Osmanlı ve İspanyol Bakışıyla Tunus’ta Osmanlılar • 309
Dr. Yasin DOĞAN
Tarih İle El Ele • 315
Sevgi COŞKUN KESKİN, Engin KAPLAN
BÖLÜM 4: YARATICI DÜŞÜNME
Bir Kavramın Anatomisi • 333
Dr. Hasan SUNGUR
Ekmek Karneli Yıllar • 343
Dr. Mustafa GÖKÇE, Dr. Hasan IŞIK
Hititler • 349
Dr. Gülin KARABAĞ
Minyatürlerle İki Düğün • 367
B. Arzu GÜNGÖR AKINCI
Vakıflar • 381
Adem ARTAN, M. Ahmet TOKDEMİR, Fethullah GÜNER, Celal GENÇ
Abdülaziz’in Avrupa Seyahati • 389
Prof. Dr. Mustafa SAFRAN, Dr. Hüseyin KÖKSAL, Dr. Bahri ATA
Motiflerdeki Tarih • 399
Neval AKÇA BERK, Fatma GÜLTEKİN
5
ÖNSÖZ
Avrupa Tarih Eğitimcileri Derneği EUROCLIO, tarih fazla vurgu yaptığı anlamını taşır. EUROCLIO geçmi-
eğitiminde çok perspektiflilik, eleştirel düşünme ve şin ve şimdinin ulusal ve küresel anlatılarının bem-
karşılıklı saygı temeli üzerine tartışmalı konuları da beyaz, tertemiz, problemsiz olduğu görüşünü kabul
içererek yenilikçi ve saygın bir tarih öğretimi anla- etmez; tarih ve tarih eğitiminde geçmiş ve şimdiye
yışını savunmaktadır. Dernek farklı millet, kültür ve yönelik tartışmasız tarihsel bir çerçeveden ziyade çok
dinlerden uzmanları bir araya getirerek, tarih eğitimi- yönlü ve kompleks/karmaşık bir geçmişi günümüze
nin toplumların demokrasi kültürünün gelişmesi ve getiren bir metodu savunur. Anahtar beceriler üze-
derinleşmesine önemli katkılar sağlayabileceği görü- rine temellendirilmiş bir tarih eğitimini destekleyen
şünü savunur. Öğretmen eğitimi ve yenilikçi öğretim EUROCLIO, öğretmenleri, öğrencilerinin eleştirel dü-
materyalleri geliştirmek yoluyla tarih ve vatandaşlık şünme, analiz etme, sorgulama, yorumlama, yargıla-
eğitiminin kalitesinin arttırılmasına yönelik çalışma- ma ve karar verme becerilerini geliştirme konularında
lar yapar. EUROCLIO yürüttüğü pratik – uygulamaya teşvik eder. Dernek, gençlerin kişisel ve profesyonel
dönük çalışmalarla tarih eğitiminde önemli bir yön- gelişimleri için temel gereklilikler olan bu becerilerin
tem/metodoloji meydana getirmiştir. Süreç temelli okul derslerinde verilenlerin ilerisine taşınması hu-
bir yaklaşımla değişim ve yenilik için yeteneklerin ge- susunda program, metot ve pratik uygulamalar bağ-
liştirilmesi gerektiğine inanan ve bu doğrultuda çalış- lamında çalışmalar yürütür. EUROCLIO’nun yürüttü-
malarını yürüten EUROCLIO, 2011 yılı itibarıyla çoğu ğü tüm çalışmalar ve projelerle ilgili detaylı bilgilere
Avrupa’da olmak üzere 49 ülkeden 77 bağımsız ve www.euroclio.eu adresinden ulaşabilirsiniz.
gönüllü derneği çatısı altında bulundurmaktadır. Bu
Türkiye, tarih eğitiminde çağdaş ve yenilikçi bir stan-
dernekler tarih, vatandaşlık ve kültürel miras eğitimi
darda ulaşmak için yoğun ve ciddi bir çaba harca-
gibi konularda çalışmalar yürütmektedir. 2011’de bu
maktadır. Bu bağlamda son yıllarda ilköğretim Sos-
dernekler ve ilişkili kuruluşlarla yapılan çalışmalarda
yal Bilgiler ve Ortaöğretim Tarih dersi programları
yaklaşık 25.000 tarih, kültürel miras ve vatandaşlık
yenilenmiştir. EUROCLIO’nun Tarih Eğitimcileri Bir-
eğitimcisine ulaşılmıştır.
liği ile Türkiye’de yürüttüğü “Avrupa İçin Bir Anah-
EUROCLIO Avrupa Konseyi’nin talebi üzerine 1993 yı- tar: Türkiye’de Tarih Eğitiminde Yenilikçi Metodolo-
lında kurulmuştur. Kuruluşundan beri Avrupa devlet- ji” projesi Türkiye’de tarih eğitimindeki bu yenileme
leri başta olmak üzere birçok ülkede çalışmalar yü- ve değişim sürecini desteklemeyi amaçlamaktadır.
rütmüştür. Bu süreçte Bulgaristan, Estonya, Letonya, Proje bu amaç doğrultusunda Türk tarih eğitimcile-
Romanya, Rusya ve Ukrayna gibi ülkelerde yaşanan rinin, birikim ve kapasitelerini geliştirerek yenilikçi
dönüşüm başta olmak üzere, milletler ve dinler arası metodolojiye uygun eğitim materyalleri üretmek hu-
eğilimler gibi konular derneğin odaklandığı konular suslarında desteklemiştir. Yapılan proje Türkiye’deki
olmuştur. Dernek bunların yanı sıra eski Yugoslavya yenilikçi tarih ve vatandaşlık eğitimcileri arasındaki
toprakları, Kıbrıs veya Gürcistan gibi son dönemlerde etkileşimi güçlendirerek bu eğitimcileri farklı ülke-
çatışmaların yaşandığı yerlerde de çalışmalar yürüt- lerdeki meslektaşları ile buluşturmuştur. Türkiye’de
mektedir. EUROCLIO yaptığı çalışmalarla, geçmişle tarih eğitimi uzun yıllar tarihsel becerileri geliştir-
ilgili yenilikçi öğrenme uygulamaları yapmak, hassas meksizin bilgi temelli ve öğretmen merkezli gele-
ve ihtilaflı konuları tartışmak, farklılıkları içeren yeni neksel öğretme anlayışı ile tek taraflı ve ulusalcı bir
tarihsel anlatıları oluşturmak ve deneyimlerini pay- anlayışla sürdürülmüştür. Türk toplumunun genç
laşmak için tarihçi ve tarih eğitimcilerini bir araya kuşakları geçmişe yönelik kritik soruları sormaksızın
getirmektedir. EUROCLIO bu çalışmalar ve projeler aynı anlayışla yetiştirilmiştir. ‘Avrupa İçin Bir Anah-
ile içerik, metot ve okul tarihi eğitiminde bir sıçrama tar: Türkiye’de Tarih Eğitiminde Yenilikçi Metodoloji’
yaparak tarih ve vatandaşlık eğitiminde yeni bir para- projesi, Türkiye’deki eğitim otoriteleri ve yeni kuşak
digma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşım Türk tarih eğitimcilerine yeni Sosyal Bilgiler ve Tarih
daha fazla Avrupalılık ve küresel yaklaşımı içerdiği öğretim programlarının gereklerini yerine getirme
kadar coğrafi boyutlar ile politik, kültürel, ekonomik konusunda katkı sunmuştur. Yenilikçi metodolojiyi ve
ve sosyal perspektifler arasında geliştirilmiş bir den- Avrupalı tecrübeleri uygulamak Türkiye’deki yeni ku-
ge anlamını taşır. Bu ayrıca günlük yaşamın tarihi ve şaklar arasında eleştirel farkındalık, karşılıklı saygı,
göç, cinsiyet, karşılıklı dahil etme(kaynaştırma), in- barış, istikrar ve demokrasi gibi değerler ile eleştirel
san hakları, çeşitlilik ve çevre gibi kavramlara daha ve bağımsız düşünce gibi becerilerin daha fazla kul-
6
lanılmasına yol açarak tarih ve vatandaşlık eğitiminin ülkelerden tarih eğitimi uzmanları da eğitimci olarak
seviyesini çağdaş eğitim standartlarına çıkaracaktır. Türk katılımcılarla tecrübelerini paylaşmışlardır.
Elinizdeki bu etkinlik kitabı, özgün bir işbirliğinin ürü- EUROCLIO, 20 yıldan beri kendi alanına yönelik bir
nü olup güzel bir ev gibi, bir kaç yıllık özverili bir çalış- metodoloji inşa etmeye ve bunu geliştirmeye ça-
manın sonucudur. Bu eserin oluşması için Türkiye’nin lışmaktadır. Süreç temelli bir anlayışa sahip olan
farklı şehirlerinden ilköğretim ve ortaöğretimden EUROCLIO yenilik ve değişim için temel kaynaklar
öğretmenlerin yanı sıra üniversitelerin Tarih Öğret- olarak profesyonel becerileri geliştirmenin gerekli-
menliği bölümlerinden akademisyenler, Milli Eğitim liğine inanmaktadır. EUROCLIO projelerinde üreti-
Bakanlığı’ndan katılımcılarla toplam 200’ün üzerinde len öğretim kaynakları ve materyaller işbirliğine da-
tarih eğitimcisi 2009 yılının ilkbaharından 2011’in so- yalı ve uygulamaya dönük bir çerçeve içerisinde ele
nuna kadar birlikte çalışmıştır. Türkiye’de daha önce alınmıştır. Üretilen materyaller bir editörler grubu
araştırmacı, uzman, öğretmen ve akademisyenle- tarafından değerlendirme, gözden geçirme ve dü-
ri bir araya getirerek tarih eğitimi açısından teori ve zenlenmeye tabi tutulmuştur. EUROCLIO’nun başarılı
pratik arasında köprüler kurarak boşlukları doldu- bir şekilde uygulanan yaklaşımı ile eşzamanlı olarak
ran böyle geniş çaplı bir işbirliği yapılmamıştır. Proje farklı ülkelerde devam eden projelerde program yö-
kapsamında geniş uzman ve yazarlar grubu birlikte netimi, projelerde hareket tarzı ve mesleki gelişim
çalışmış, birbirlerini değerlendirip desteklemişlerdir. stratejileri ile ilgili konularda paylaşımlarda bulunul-
Eğitim materyallerinin geliştirilmesi ile ilgili ilk ka- muştur. Türkiye’de farklı tarihlerdeki proje çalıştay-
rarlar, çalıştayların teori ve pratik arasındaki boşluğu larına Azerbaycan, Bulgaristan, Fas, Gürcistan, Kıbrıs
doldurmak hususunda yoğunlaştığı Antalya’da (Ka- ve Yunanistan’dan gözlemciler katılmıştır.
sım 2009) alınmıştır. İlk materyaller Kızılcahamam’da
Tarih eğitimi alanında çığır açan öğretim kaynakları-
(Mart 2010) gözden geçirilmiş, katılımcılara Temmuz
na eklenen bu yayının, Türkiye’de ve başka ülkelerde
2010’da tarih öğrenim ve öğretiminde değerlendirme
tarih öğrenim ve öğretiminde yenilikçi yaklaşımların
konusunda eğitim verilmiştir. Kasım 2010’da Dr. Ro-
kullanılıp yaygınlaşmasına çok büyük katkılarda bu-
bert Stradling tarih öğretiminde çok perspektiflilik/
lunacağına inanıyoruz.
çoklu bakış açısının kullanılması hakkında özgün bir
eğitim vermiştir. Son olarak Ocak 2011’de İstanbul’da Joke van der Leeuw-Roord
toplanılmış ve çeşitli kaynakların tarih öğretiminde EUROCLIO Genel Direktörü
kullanılmasına odaklanılmıştır. Proje süresince farklı
7
“Gençlerin okudukları her şeyi sınamalarını, elemelerini sağlayın; salt iyi niyetle ya da otoritenin
etkisiyle hiçbir şeyi benimsememelerine çalışın. Gençlerin olabildiğince çok sayıda düşünceyle
yüz yüze gelmesi gerekir. Yeteneği varsa, seçimini yapacaktır, yeteneksizse kuşkular içinde ka-
lacaktır. Yalnızca başkalarını izleyen ise aslında hiçbir şey izlemez, hiçbir şey bulamaz ve zaten
aradığı herhangi bir şey de yoktur.”
Montaigne
GİRİŞ
Değerli Öğretmenler; la karşı karşıya olduklarını biliyorlar. Yıllardır inanç
ve hevesle yaptıklarının, belki de, bu yeni insanların
Elinizdeki kitap, Türkiye ve yurtdışından uzmanların,
varolma potansiyellerine katkı sağlamadığını, onları,
akademisyen ve deneyimli öğretmenlerin katılımıyla
bizlerin de çoğu zaman içinde bulunduğumuz çare-
üç yıla yakın bir süre boyunca sürdürülen ortak çalış-
sizlikleri, kendi kendini kandırmaları, tek yanlılıkları,
manın bir ürünü. Çalışmanın katılımcılarının, tarihe
bocalamaları kabule hazırlamaktan başka bir şey ol-
ve tarih öğretimine bakışlarının pek çok ortak yanı
madığını cesaretle dile getiriyorlar.
var. Onlar, sınıflarını birer keşif sahası, birer tarih la-
boratuvarı haline getirmekten duydukları mutlulukla, Onlar, seksen dakika boyunca ağızlarından çıkan her
tarih derslerinde başarılabileceklerin listesini olduk- kelimenin genç insanlar tarafından hasretle dinlen-
ça uzun tutuyorlar. Demokratik yaşamdan barışçılığa, diğini ve sorgusuz sualsiz birer ahlâki kabule dönüş-
tüğünü düşünmüyorlar. Onlar kendilerini, yüzlerce
eleştirel düşünmeden, insan, vatan ve millet sevgi-
yıllık dönemleri, onbinlerce insanın yaşadığı çok bo-
sine, yaratıcı düşünmeden empatiye, doğal ve tarihi
yutlu dönüşümleri, karmaşık neden-sonuç ilişkileri-
varlıkların korunmasından karşılıklı saygı ve kabule,
ni, siyasi, ekonomik ya da etik açmazları bir derste
tarafsız dil kullanımından kültürler arası diyalog ve
“anlatacak” kadar yeterli görmüyorlar. “Olmadığını”
çok kültürlüğe kadar insanın yeryüzündeki varoluşu-
kabul ediyorlar. Öğrencilerini gerçekte anlamadıkları
nu anlamlı kılabilecek her nitelikli amaç, onların tarih
şeyleri tekrara zorlamanın, hoşa gitmeyen sorula-
derslerine yönelik beklentiler listesinde var.
rı sormalarını men etmenin, onları hayat karşısında
Onlar, bizi dinlemekle, sorduklarımıza cevap vermekle daha güçsüz kılacağını derin bir endişeyle görüyor;
hatta “düzgün oturmakla” mükellef öğrencilerin biz- bir şeyler yapmaya çalışıyorlar ve Türkiye’de kendi-
lere göründüklerinden daha fazla olduklarının; kendi lerine benzeyen pek çok öğretmenin bulunduğunu
özel dünyalarında karşılaştıkları sorunları çözdükle- biliyorlar.
rinin, kendi değerler sistemlerini oluşturmaya çalış-
tıklarının, geliştiklerinin farkındalar. İnsanın, kendi
anlam dünyasını yaratmadan yapamayacağını ve öğ-
rencilerimizin bizler görmesek de kendi özel dünyala-
rının var olduğunu ve bu dünyayı tıpkı bizim yaptığımız
gibi insanlığın soylu değerlerinden bir ya da birkaçını
öne çıkararak tezyin ettiklerini biliyorlar. Onlar za-
mandan, dünyanın hallerinden şikayetçi değiller. Tam
tersine, önlerine çıkan meydan okuyucu ister yeni ve
şaşırtıcı bir bilinmez olsun ister ısrarla sürdürülen ka-
nıksanmış hatalar olsun, onlar için meslek algılarını
bir kez daha ölçüp biçmelerini gerektiren birer ilham
kaynağı. Onlar öğrencilerinin, dünya yüzünde henüz
dolaşmaya başlamış, bizlerden daha “yeni” insanlar
olarak benzer meydan okuyucularla, benzer hatalar- Öğrenciler kanıtları sorgularken.
8
Bu kitap, işte bu uyanışların ve çabanın ürünü. Tarih
gibi, kimliklerin, tarafgirliklerin, inançların, ideoloji-
lerin, suçlamaların, inkârların, varoluş reflekslerinin
orta yerde düğümlenmesinden oluşan bir alanda,
metodolojik yeterliliğin yukarıda anılan düğümü oluş-
turan her ögenin içerdiği ve zorunlu olarak doğuraca-
ğı pek çok problemi çözeceğini iddia ediyor. Tarihin,
bir yaşam deneyimi olarak, içerdiği bütün imkânlarla
sınıfa taşınmasını ve öğrencilerin onu kendi hayatla-
rı için bir deneyim kaynağı olarak kullanabilmelerini
amaçlıyor.
Çalışma yapraklarıyla grup çalışması.
Kitap kabaca dört bölüme ayrıldı. Kabaca çünkü, ne
bilgi ne de beceriler birbirlerinden keskin sınırlarla
ayrılamıyorlar. Genişliğinden ve kapsayıcılığından ötü-
rü Eleştirel Düşünme bölümünde, diğerlerine oranla
daha fazla etkinlik bulunuyor. Çoklu Anlatı, Tartışmalı
Konular ve Yaratıcı Düşünme bölümleri, bu kavramla-
rın genel bir çerçevesini çizecek kadar işlendi. Bunun-
la birlikte etkinlikler, içinde yer aldıkları bölümlerin
özelliklerini ağırlıklı olarak taşıyorlar. Yine de bö-
lümler arasında çok belirgin içerik ve işleniş farkları
Uygulamalardan bir örnek. bulunmuyor. Bütün etkinliklerde özellikle tarafsız dil
kullanımına, farklı bakış açılarından kanıt ya da gö-
rüşler bulunmasına dikkat edilmesi bölümler arasın-
Kitabı hazırlayan yerli, yabancı uzmanlar ve uzman daki ayrımların esnek olması sonucunu doğurdu.
öğretmenler, bu amaçla pek çok farklı etkinlik oluş-
turdular. Bu etkinlikler aslında öğrencilerin bizatihi Çoklu Anlatı bölümünde, büyük tarih anlatılarının do-
yaşayacakları epistemolojik deneyimler. “Ağır” bir ğurduğu anlam boşlukları, küçük insan hikâyeleriyle
tarih dersinin sonunda biraz da eğlenmek ya da eski- doldurulmaya çalışıldı. Bu hikâyelerin seçiminde si-
lerin deyişiyle “öğrendiklerini pekiştirmek” amacıyla yasi anlatıların görmezden geldiği insani sonuçlar ve
yapılan uygulamalar değil. Her etkinlik ele aldığı ko- yine o anlatının içinde yer bulamayan çocuklar, göç-
nunun ve amaçladığı becerinin içeriğine uygun yazılı, menler gibi kimi gruplar gözetildi. Bu bölümde top-
sayısal ya da görsel kanıtlar ve bunları işlevsel kılacak lam yedi etkinlik bulunuyor.
özel uygulamalar içeriyor. Bu kanıtlar kâh birbirleriy-
le çelişiyor kâh birbirlerini bütünlüyor. Kâh özellikle
boşluk bırakıyor kâh bir boşluğu tamamlıyor. Öğren-
cileri, kimi zaman tek başlarına kimi zaman gruplar
halinde bu kanıtları incelemeye hatta yaşamaya zor-
luyor. Bu yönüyle her biri bir öğrenme ve yaşama de-
neyimi sunuyor.
Bu etkinlikler aynı zamanda Türkiye Avrupa Birliği
ilişkileri arasındaki diyaloga katkı yapması açısından
da önemsenmelidir. Tarihsel bilgi bütünsel ve çok
boyutludur. Bu nedenle Türk tarihi dünya ve Avrupa
tarihi ile ilişkilendirilmeye çalışmıştır. Dünya ve Avru-
pa tarihi ile Türk tarihi arasındaki karşılıklı etkileşim
kullanılan kaynakların farklı perspektiflerden seçil-
Sınıfta tarih oyunu.
mesiyle vurgulanmıştır.
9
Tartışmalı Konular bölümünde, meslekten tarihçi- mevcudunuza ya da ders saatinize uygun olarak dile-
lerin “tartışmalı” bulduğu konulardan özellikle kaçı- diğiniz gibi kullanmanıza fırsat sunuyor. Çalışma yap-
nıldı. Buna karşılık, konulan örnekler kendi içlerinde raklarından bazılarını; özellikle görsellerin bulundu-
tartışmalı olma özelliği taşıyorlar. Bu örneklerle tar- ğu yaprakları ya da bazı etkinliklerde kullanılan oyun
tışmalı konuların öğretimine ilişkin örnek uygulama- kartlarını ve oyun kartonunu şeffaf plastikle kaplaya-
lar verildi. Tartışmalı konunun taraflarının kanıt ve rak uzun süreli kullanabilirsiniz.
argümanları karşılıklı olarak sunuldu ve öğrenciler-
Kitabın tarih dersi programlarıyla esnek bir ilişkisi
den teker teker yada gruplar halinde bunlar üzerinde
bulunmaktadır. Öğretim programının çizdiği genel
çalışmaları istendi. Bu bölümde toplam beş adet et-
çerçeve, amaçlar ve içerik bakımından kabul edilmiş
kinlik bulunuyor.
olmakla birlikte, bazı etkinlikler kazanımlarla dolaylı
Eleştirel Düşünme bölümünün en geniş bölüm olma- bir şekilde ilişkilidir. Bunun nedeni amaçlanan yeni-
sının nedeni, öğretilebilir bir beceri olarak eleştirel likçi tarih eğitimine ulaşmada daha geniş bir hare-
düşünmenin aslında bütün diğer bölümleri de bir öl- ket alanına sahip olma isteğidir. Etkinliklerde dersin
çüde kapsıyor oluşu. Bu bölümde öğrencilerin ilke ve genel amacından başka hedeflenen öğrenme çıktıları
genellemeler türetebilecekleri, kararları sorgulaya- adı altında bir bölüm de oluşturulmuştur. Bu bölüm,
cakları, sınıflamalar ve ayrıştırmalar yapabilecekleri, derste ulaşılabilecek üç aşamaya, başka bir ifadeyle
ilgili bilgiyi ve kanıtı ilgisizden ayırabilecekleri, olgu üç farklı yetenek seviyesindeki öğrencilere yöneliktir.
ve görüşleri ayrıştırabilecekleri, farklı bakış açılarını Dersin farklılaştırılması olarak nitelendirilen bu du-
sorgulayabilecekleri etkinlikler yer alıyor. Çalışmanın rum, öğrencileri standart uygulamalar yoluyla stan-
omurgasını bu bölümün oluşturduğu söylenebilir. Bu dart amaçlara ulaştırmanın imkânsızlığı fikrinden
bölümde toplam onbeş etkinlik bulunuyor. kaynaklanmaktadır. Bu sayede hem daha yetenekli
öğrencilerinizin potansiyellerini sınırlandırmayacak
Yaratıcı Düşünme, kitabın son bölümünü oluşturuyor.
hem de daha az yetenekli öğrencilerinizi “öğrenilmiş
Tarih Dersleri yaratıcı düşünme uygulamaları için bu-
çaresizliklere” mahkûm etmeyeceksiniz. Öğrencile-
lunmaz fırsatlar sunuyor. Çünkü öğrenciler bu ders-
rinizi başarabilecekleri hedeflere odaklayıp onlara
lerde pek çok kanıt, olgu, görüşlerle karşılaşmakta
başarmanın ve tarihi sevdirmenin hazzını yaşatabile-
ve bunlar arasında sıra dışı bağlantılar kurma fırsatı
ceksiniz.
bulmaktalar. Bu bölümde bulunan toplam yedi etkin-
lik bulunuyor. Editörler grubu olarak; bu kitabın öğretmenlerin
mesleki doyumlarını arttırmasını umuyoruz.
Kitabı oluşturan etkinlikler Türkiye’nin pek çok ilin-
de uygulandı. Bu uygulamalar uzman öğretmenler Yine, bu kitabın çocuklarımızın gelecekte kendilerini
tarafından gerçekleştirildi ve öneriler doğrultusunda daha mutlu ve güvenli hissetmelerine katkı sağlaya-
yeniden editörler grubu tarafından revize edildi. Bu- cağını umuyor ve diliyoruz.
nunla birlikte sizler, mesleki deneyimleriniz doğrul-
tusunda uygulamalarınız sırasında etkinlikleri daha
Saygılarımızla
da geliştirebilirsiniz.
Editörler
Etkinliklerin, çalışma yapraklarından oluşan modül-
ler halinde tasarlanmış olması, sizlere onları sınıf