Yeditepe dergisi etrafında gelişen edebi faaliyetler

502 Pages·2007·1.31 MB·Turkish

T. C.
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANA BİLİM DALI
YENİ TÜRK EDEBİYATI BİLİM DALI

YEDİTEPE DERGİSİ ETRAFINDA GELİŞEN
EDEBÎ FAALİYETLER

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Hazırlayan
SATI YÜCEL

Tez Danışmanı
Prof.Dr. Şerif AKTAŞ

ANKARA – 2007
ii
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü’ne,

Satı YÜCEL’e ait olan “Yeditepe Dergisi Etrafında Gelişen Edebî
Faaliyetler” adlı tez çalışması jürimiz tarafından Türk Dili ve Edebiyatı
Anabilim Dalında YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak kabul edilmiştir.

(İmza)
Başkan: …………………………………..
Akademik Unvanı, Adı Soyadı

(İmza)
Üye: …………………………………..
Akademik Unvanı, Adı Soyadı

(İmza)
Üye: …………………………………..
Akademik Unvanı, Adı Soyadı
ÖNSÖZ

Türk edebiyatının, gelişme sürecinde bilhassa Cumhuriyet’ten sonra
edebi dergiler belli sanat görüşlerine sahip edebi şahsiyetlerin bir araya
gelerek fikir hayatımıza yön verdiği çok değerli vesikalardır. Diyebiliriz ki
edebi dergilerin tarihi edebiyatımızın yenileşme serüveninin tarihidir.
Biz bu çalışmamızda Cumhuriyet’le birlikte batılılaşma yolunda
kazandığımız ilerlemeyi devam ettirmek ihtiyacından doğan Yeditepe Dergisi
üzerine bir inceleme yaptık. Yeditepe Dergisi üzerine yapılan bir çalışmanın
yakın dönem edebiyat ve fikir hayatımızın aydınlatılmasında önemli katkılar
sağlayacağı düşüncesi bizi böyle bir çalışmaya yöneltti. Çalışmamız derginin
1950–1960 yılları arasında neşredilen 172 sayıyı kapsamaktadır.
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışma, girişten sonra dört
bölüm halinde düzenlenmiştir. Giriş bölümünde Yeditepe dergisinin
yayınlandığı dönemdeki siyasî, sosyal ve kültürel gelişmeler hakkında bilgi
verilmiştir. Birinci bölümde ise Yeditepe dergisinin yayım hayatına
girmesinden önceki siyasî ve sosyal ortam ve sonrası, edebiyat hayatı ve
dönemin diğer dergileri olan Hisar, Yeni Ufuklar, Türk Dili, İmece, Yeni Dergi,
Papirüs, Gelecek, Milliyet Sanat, Yansıma, Türk Edebiyatı, Yusufcuk
hakkında bilgi verilerek, Yeditepe dergisinin yayımlandığı dönemdeki
edebiyat ve fikir zemini tanıtılmaya çalışılmıştır.
Çalışmamızın ikinci bölümünde, Yeditepe dergisinin teşekkülü ve
özellikleri üzerinde durulmuş, derginin çıkış nedenleri, amacı, ilkeleri, şekil ve
muhtevaya dair diğer özellikleri ana hatlarıyla incelenmeye çalışılmıştır. Bu
bölümde ayrıca değerlendirdiğimiz sayılarda imzaları bulunan sanatçı
kadrosu hakkında bilgi verilmiştir.
Üçüncü bölümde ise, dergide edebiyatla ilgili olan yazılar, “nesirler” ve
“şiirler” şeklinde ikiye ayrılmış ve sırasıyla değerlendirilmiştir. Nesirler kendi
içlerinde tür ve konularına göre toplam yirmi bir başlık altında toplanarak
değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler yapılırken edebî metinlerden bolca
ii
örnekler verilmiş, böylece Yeditepe’nin fikir ve edebiyat anlayışı yansıtılmaya
çalışılmıştır. Yeditepe’de yerli ve yabancı şairlere ait pek çok şiir
neşredilmiştir. Biz bu şiirlerden bazı örnekler vererek derginin şiir anlayışını
yansıtmaya çalıştık. Dördüncü bölümde ise dergideki yazıların indeksi yazar
soyadına göre, türlere ve yayım tarihi sırasına göre üç farklı şekilde
hazırlanmıştır.
Sonuç bölümünde Yeditepe dergisinin Türk edebiyatı ve kültüründeki
etkileri üzerine genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Yeditepe Dergisi ve Dergi Etrafında Gelişen Edebi Faaliyetler” isimli
çalışmamızda temel hareket noktamız ve kaynağımız Yeditepe dergisi
olmuştur. Dergiden yaptığımız alıntılarda herhangi bir müdahalede
bulunmadık bu sayede dergi kendini daha iyi ifade eder kanaatindeyiz.
Dergiyi değerlendirirken edebiyat tarihlerine, hatıra kitaplarına, antolojilere,
biyografilere, dönemin siyasî-sosyal ve kültürel ortamını aydınlatacak
çalışmalara başvurduk.
Araştırmamızı yaparken mümkün olduğunca titiz bir şekilde çalışmaya
özen gösterdik. Dergi incelemesi gibi zor bir işi eksiksiz olarak ortaya
koymaya gayret ettik.
Dört yıllık lisans eğitimimin ardından isteyerek seçmiş olduğum “Yeni
Türk Edebiyatı” dalında yüksek lisans yapmam ve bu tezi hazırlamam edebi
alanda ufkumun gelişmesinin yanı sıra mesleğimde de kendimi geliştirmeme
vesile olmuştur.
Çalışmamın her safhasında benden desteğini esirgemeyen başta tez
danışmanım Prof. Dr. Şerif Aktaş’a, yardımlarıyla tezimin son hale gelişinde
benden yardımlarını esirgemeyen Doç. Dr. Yakup Çelik’e, önerileriyle
çalışmama yön veren Yrd. Doç. Dr. Ayfer Yılmaz’a,.sonsuz teşekkürlerimi arz
ederim. Ayrıca her an benden desteklerini esirgemeyen aileme minnetlerimi
sunarım.
Satı YÜCEL
Ankara 2006
iii
İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ........................................................................................................i
İÇİNDEKİLER............................................................................................iii
KISALTMALAR........................................................................................viii
GİRİŞ
Yeditepe Dergisinin Yayın Hayatına Başladığı 1950’li Yılların Siyasî,
Sosyal ve Kültürel Panoraması..................................................................1

I. BÖLÜM
YEDİTEPE DERGİSİ ÖNCESİ VE SONRASINDA EDEBİYAT
ORTAMI VE DÖNEMİN DERGİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ
1) ŞİİR........................................................................................................8
2) NESİR..................................................................................................17
2.1. Köy Romancılığı..........................................................................20
2.2. Tarih Romancılığı........................................................................21
2.3. Şehir ve Kasabalardaki Yaşantı Romanı.....................................22
2.4. Çeşitli Yönleriyle Kadın Konusu...................................................22
2.5. Ev ve Aile Yaşayışını Konu Alan Romanlar.................................23
2.6. Mizah Romanları .........................................................................23
2.7. Romanlarımızda Aydın İnsan Sorunu..........................................23
3) DÖNEMİN BAŞLICA DERGİLERİ.......................................................26
3.1. Yücel............................................................................................26
iv
3.2. Hisar............................................................................................27
3.3. Ufuklar ve Yeni Ufuklar................................................................28
3.4. Türk Dili.......................................................................................28
3.5. Papirüs........................................................................................29
3.6. Milliyet Sanat...............................................................................30
3.7. Türk Edebiyatı .............................................................................31
3.8. a Dergisi......................................................................................31
3.9. Halkın Dostları.............................................................................32
3.10.Türkiye Yazıları...........................................................................33

II. BÖLÜM
YEDİTEPE DERGİSİNİN TEŞEKKÜLÜ VE ÖZELLİKLERİ
1) DERGİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ......................................................34
1.1. Yeditepe Dergisinin Çıkış Nedenleri, Amacı, İlkeleri....................34
1.2. Derginin Şekil Özellikleri..............................................................35
1.3. Derginin Fiyatı, Sayfa Sayısı, Basım ve Dağıtımı........................36
1.4. Derginin İçeriği.............................................................................36
1.5. Yeditepe’nin Günümüze Uzanan Yayın Öyküsü..........................37
2) DERGİNİN 1–172. SAYILARINDA İMZALARI BULUNAN ŞAİR-
YAZAR KADROSU..................................................................................37
2.1. Derginin 1–172. Sayılarındaki Şairler ve Biyografileri..................39
2.2. Derginin 1–172. Sayılarındaki Yazar Kadrosu.............................49
2.2.1. Hikâye Yazarları ve Biyografileri...............................................49
v
2.2.2. Hatıra Türü Yazarları................................................................55
2.2.3. Gezi Türü Yazarları...................................................................56
2.2.4. Mektup Türü Yazarları..............................................................56
2.2.5. Mülâkat Türü Yazarları.............................................................56
2.2.6. Biyografi Türü Yazarları............................................................56
2.2.7. İktibas Yazılarının Çıktığı Kalemler...........................................56
2.2.8. Günlük Türünün Çıktığı İmzalar................................................57
2.2.9. Edebî Tahlil ve Tenkit Yazılarının Çıktığı İmzalar.....................57
2.2.10. Fikrî Yazıların Yazarları..........................................................57

III. BÖLÜM
YEDİTEPE’NİN 1–172. SAYILARINDA YER ALAN YAZILARIN
DEĞERLENDİRİLMESİ
1) NESİRLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ.................................................59
1.1. Hikâyeler......................................................................................59
1.2. Hatıra Yazıları..............................................................................67
1.3. Gezi Yazıları................................................................................69
1.4. Mektuplar.....................................................................................70
1.5. Biyografi.......................................................................................72
1.6. Günlük.........................................................................................73
1.7. Sohbetler.....................................................................................74
1.8. Cevap Yazıları.............................................................................74
1.9. Çeviri Yazıları..............................................................................76
vi
1.10.Mülakatlar...................................................................................78
1.11.Denemeler..................................................................................80
1.12.Edebi Tahlil Ve Tenkit Yazıları....................................................82
1.12.1.Şair Ve Yazar Tahlilleri, Tenkitleri............................................82
1.12.2.Eser Tahlilleri Ve Tenkitleri......................................................85
1.12.3.Teori-Tenkit Yazıları................................................................87
1.13.Fikri Yazılar(Makaleler)...............................................................89
1.13.1.Şiir Konulu Makale ve Yazılar..................................................90
1.13.2.Roman Konulu Makaleler........................................................92
1.13.3.Hikâye Konulu Makaleler.........................................................94
1.13.4.Dil Konulu Makaleler................................................................95
1.13.5.Başka Ulusların Edebi Ve Fikir Hayatları Üzerine Makaleler...97
1.13.6.Tiyatro Konulu Makaleler.........................................................98
1.13.7.Eğitim Konulu Makaleler..........................................................99
2) DERGİDE YER ALAN ŞİİRLERİN DİL, AHENK, YAPI VE TEMA
BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ..................................................100

IV. BÖLÜM
YEDİTEPE DERGİSİ İNDEKS
1) GENEL İNDEKS................................................................................110
2) İSİMLERE GÖRE İNDEKS................................................................246
3) TÜRLERE GÖRE İNDEKS................................................................361
vii
SONUÇ VE TOPLU DEĞERLENDİRME...............................................482
KAYNAKÇA...........................................................................................488
ÖZET.....................................................................................................491
ABSTRACT............................................................................................492
viii
KISALTMALAR

a.g.e. adı geçen eser
a.g.m. adı geçen makale
Ank. Ankara
bas. basım
C. Cilt
Çev. Çeviren
gb. gibi
İst. İstanbul
KTB. Kültür ve Turizm Bakanlığı
S. Sayı
s. sayfa
Yay. Yayım
Y.T. Yeditepe