yapısal aile terapisi

20 Pages·2017·7.97 MB·Turkish

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ
0342 211 80 80
psikoloji.hku.edu.tr
[email protected]
Havalimanı Yolu 27410 Şahinbey/Gaziantep
1
2
YAPISAL AİLE
TERAPİSİ
Prof. Dr. Emine Zinnur KILIÇ
Salvador Minuchin tarafından 1970 li
yıllarda geliştirilmiştir. Bireyi sosyal
çevresi içinde ele alır. Dolayısıyla aile
terapisti bir bireye ait durağan bir
kişilik yapısından söz etmez. Birey
farklı sosyal çevrelerin bir parçasıdır
ve bu çevrelere karşı farklı biçimlerde
reaksiyon verir. Bu nedenle olgular
ilişkiler çerçevesinde ele alınmak
zorundadır.
3
Amaç: Ailenin
organizasyonunda
değişiklikler
yapmaktır. Ailenin
şimdiki durumu
üzerine odaklanır
ve sistemi
değiştirmeyi
hedefler.
Terapist aile organizasyonunu değiştirmek amacıyla aileye bağlanır. Amaç aile üyeleri-
ne farklı bir durum yaşatmaktır. Aile üyeleri arasında farklı iletişim kanalları açılmasını
hızlandırır. Ailenin yapısında değişiklik olur. Yeni yapı içinde bireyler kendilerini ve ailenin
koşullarını değişik açıdan görme olanağı bulur.
Terapide amaç geçmişi araştırmak ya da yorumlamak değil şimdiyi değiştirmektir. Bu ne-
denle ailenin şimdiki organizasyon ve işlevleri ile ilgilenir.
Minuchin, Philadelphia çocuk yönlendirme kliniğindeki çalışmaları sürecinde bu yaklaşımı
geliştirmiştir.
Terapistin Tedaviyi Planlarken Değerlendirmesi Gereken Alanlar:
1. Ailenin yapısı (aile üyeleri arasındaki etkileşimi düzenleyen kurallar)
2. Ailenin işlevlerinde esneklik ve değişime izin verip verilmediği
3. Ailenin rezonansı: aile üyelerinin yakınlığı (enmeshed vs. disengaged)
4. Ailenin yaşadığı ortam. (Suprasistem, destek ve stres yaratan ortamlar)
5. Ailenin gelişim dönemi
6. İndeks hastanın belirtilerinin aile tarafından kullanılış biçimi ve aile ilişkilerindeki rolü
Yapısal aile terapisti ailedeki alt sistemlerin davranışları ile çeşitli altsistemler arasındaki
sınırlarla ve aile ile dış sistemler arası sınırlarla ilgilenir.
Aile Terapisti:
1. Ailedeki organizasyona ilişkin bir şema oluşturur (Aile haritası) (Sınırlar, hiyerarşi, ko-
alisyonlar bu şemada belirtilir). Bu şema ailenin sorunları ile ilgili hipotezler kurma ve
değişimin yönünü düşünme açısından terapiste bir yol haritası oluşturur. Terapinin amacı
da bir şema çerçevesinde ortaya konur. Şema değişken olabilir.
2. Aile ile bağlanır (joining)
4
3. Aileyi Gözlemler:
■ Sınırlar nasıl?
■ Koalisyonlar ve bağlılıklar nasıl?
■ Güç ilişkileri nasıl düzenlenmiş?
■ Aile yapısı esnek mi katı mı?

Joining (Bağlanma) Aşamasında Kullanılan Teknikler:
Akomodasyon: Terapistin ailenin organizasyonunu ve iletişim tarzını benimsemesidir.
Terapistin aile üyelerinin herbir üyesinin diğerleriyle ilişkideki rolü çerçevesinde yaşadığı
duyguları anlayabilmesi gerekir. Bu noktada terapistin amacı aileyi değiştirmek değil onun
bir parçası olmaktır. Hangi iletişim kanallarının açık hangilerinin kapalı olduğunu anlama-
ya çalışır.
Maintenance (Sürdürüm): Terapist anlamaya çalışırken aynı zamanda varolan aile yapısını
planlı biçimde destekler.
Tracking (İzleme), Mimesis (Taklit Etme): İzleme ailenin iletişimlerini, davranışlarını izleme
ve onları bunu sürdürmeye teşvik etmedir. Taklit etme ise terapistin konuşma ve davra-
nışlarında ailenin davranış tarzını taklit etmesi anlamını taşır. Terapist ailenin duygusunu,
konuşma tarzını, hızını kullandıkları jargonu kullanır.
Bu teknikleri kullanarak terapist ailenin etkileşimlerine katılır. Böylece katılımcı gözlemci
olarak aile ilişkileri konusunda bilgi edinmiş olur.
Yapısalcı terapistlere göre ailede bir sorun olması aile sisteminin işlev bozukluğu göster-
diği anlamına gelir. Yani bu tür ailelerin işlevlerini düzenleyen kurallar (Yani sabit alışkanlık
ve davranış biçimleri) ailenin işlev düzeyinin yeterli olmasını engellemektedir. Bu nedenle
terapist müdahale eder ve yapıyı değiştirerek daha etkin sonuçlar almasını sağlamaya
çalışır. İlk adım aileye katılmak (joining) ve ailenin yapısını değerlendirmektir.
İkinci adım sınırlar üzerinde çalışmaktır. Böylece aile içindeki duygusal güçlerin dengesi
değişir. Bunun için terapist her bir aile üyesini dikkatle dinler, birbirleri yerine konuşmala-
rını, ya da birbirlerinin sözünü kesmelerinin engeller. Her alt sisteme ayrı hitap eder.
Ailedeki stresi arttırmak değişimi zorlamak açısından yararlıdır. Normal iletişim kanalla-
rının bloke edilmesi, farklı görüşlerin altını çizmek, aile üyelerinin çatışmaların yönünü
değiştirmek yerine bu çatışmaları geliştirmesine yardım etmek bu yöntemler arasındadır.
Ailelerin Yeniden Yapılandırılması için Kullanılan Yöntemler:
Ana bir belirti üzerine yoğunlaşmak ve semptomun aile üyeleri için anlamını değiştirmek.
Semptomun abartılmasını sağlamak, semptomun önemi azaltmak, terapinin odağını yeni
bir semptoma değiştirmek, semptomu yeniden adlandırmak ve böylece anlamını değiş-
tirmek kullanılan yöntemler arasındadır. Ailede hakim olan duyguyu değiştirmek de yeni-
den yapılandırma tekniklerindendir. Ailenin aşırı derecede önemsediği bir konuya terapist
farklı bir tepki verebilir.
5
6
AİLE TERAPİSİNDE
ÇOCUK
“PROBLEMLİ” ÇOCUĞA FARKLI BİR BAKIŞ
Yrd. Doç. Dr. Yudum AKYIL
Ali,7 yaşında, evde ve okulda söz dinlememesi, yerinde
oturamaması, anne ve babasına karşı gelmesi sebeple-
riyle terapiye getirildi. Ali’yi psikoloğa getiren anne bu
durumdan dolayı çaresiz. ‘Ali’yle baş edemiyorum’ diyor.
Bu, psikolog, psikolojik danışman ve psikiyatristlerin ol-
dukça sık karşılaştığı bir senaryo. Farklı ekollerden gelen,
farklı eğitim ve deneyim kazanmış ruh sağlığı çalışanları
farklı perspektiflerden bu problem davranışları anlama-
ya ve onları ortadan kaldırmaya çalışırlar. Örneğin bir
psikiyatrist Ali’nin hiperaktivite bozukluğu olduğunu ve
ilaç tedavisine başlanması gerektiğini söyleyebilir. Ya
da bir psikolog Ali’nin duygu dünyasını anlamak için bir
takım değerlendirmeler yapar, yine çalıştığı ekole bağlı
7
olarak farklı oyun terapisi yöntemlerini kullanabilir. Okuldaki danışman da Ali’yle ödül ceza
yöntemi uygulayarak okul içindeki problem davranışlarını azaltmayı hedefleyebilir. Bu şe-
kilde ebeveynlerle birlikte Ali’yi odağa alarak onun sorunlu davranışlarını düzeltmeye ça-
lışırlar.
Aile terapistinin tanımlanan probleme farklı bir bakışı vardır. Aile terapisti gerçek sorunun
ve dolayısı ile de çözümün Ali’nin de dahil olduğu aile sisteminin bütününde arar. Hedef
tek tek bireyler değil aile sisteminin kendisidir. Aile sistemi, ailenin tek tek bireylerinden
farklı, onları içine alan, hayatlarını yönlendiren bir mekanizmadır. Aile terapisti kendine
‘Ali’nin bu davranışları ailenin işleyişiyle ilgili daha derindeki bir sorunun ortaya çıkış yolu
olabilir mi?’ diye sorar. Bu şöyle bir örnekle de anlatılabilir. Birdenbire yüzünde sivilceler
çıkmaya başlayan bir kişiye o sivilceleri tek tek tedavi etmeye çalışmak eğer altında bir
dolaşım sistemi ya da hormonlarla ilgili bir sorun varsa zaman kaybı olabilir. Bir sivilce
kaybolursa mutlaka yenileri çıkacaktır.Bunun terapide yansımalarını sıklıkla görürüz. Aile-
nin bir çocuğuyla çalışıp problem davranışta azalma gözleriz bir süre sonar diğer çocukta
problemler ortaya çıkmaya başlar. Çünkü temeldeki sorun aslında devam etmektedir.
Aile terapisinde Ali’nin davranışı anne ya da babanın kendi ebeveynleriyle yaşadıkları ilişki
zorluklarının yansıması olabilir. Ya da Ali anne-babasının kötüye giden ilişkilerinden dikkati
kendi üzerine çekme hatta onlara birlikte kalmaları için bir sebep yaratma gibi bir rol üst-
lenmiş olabilir. Daha geniş bir perspektiften bakılırsa, bu sorun ailenin yaşamakta olduğu
ekonomik sıkıntının, birkaç ay önce anneannenin sağlık sorunlarının ortaya çıkmasının
hatta Ali’nin abisinin üniversite için başka bir şehre taşınmasının da bu sorunla ilişkisi
olduğu düşünülebilir.
1940 yıllarda bazı araştırmacı ve uzmanlar tüm aile ile çalışmanın özellikle bazı vakalarla
çalışırken daha çabuk ve uzun süreli etkisi olduğunu buldular. Bazı davranışların ailenin
işleyişi gözönünde bulundurulduğunda anlamlı geldiği öne sürüldü. Hatta şizofreninin
oluşumu için bile evdeki iletişim tarzının önemli bir faktor olduğu bulundu.
Ali, aile terapisine geldiğinde terapistin danışanı Ali değil tüm aile sistemidir. Ali yalnızca
“semptom taşıyıcısı”, ya da “tanımlanmış hasta”dır. Bunun için aile terapisti, Ali’yle ilgili
anlatılan problem tanımını dinler ve bununla ilgili duyguları anlamaya çalışır. Ancak anla-
tılan problem tanımının ötesine giderek, tüm aileyi tanımaya çalışır. Aile sisteminin işle-
yişini, kurallarını, rolleri, alt gruplar (anne-baba ya da çocuklar) arasındaki ilişkileri, koalis-
yonları, ailenin geniş aile içerisindeki konumunu, kuşaktan kuşağa aktarılan hikayeleri ve
değerleri, ailedeki bağlılıkları, geniş sistemle (okul, iş, vs gibi aileyi saran diğer sistemler)
ilişkileri anlamak, diğer bir deyişle büyük resmi görmek ister. Problemi yeniden çerçeve-
leyerek ailenin de bu resmin farkına varmasını hedefler. Böylece ailenin, ‘hasta’ damga-
sının vurulduğu Ali’ye odaklanmak yerine, temeldeki mekanizmayı düzeltmeye yönelik
değişimlerde bulunmalarına yardımcı olur. Böylece Ali, ‘problemli’, ‘yaramaz’, ‘hiperaktif’
etiketlerinden kurtulur, farklı sebeplerle semptom üreten bir sistemin parçası olur. Değiş-
mesi ve iyileşmesi gereken de Ali değil, tüm bireyleri etkileyen ve tüm bireylerin etkilediği
aile sistemidir. Tüm aile bireyleri bu ortak hedefe doğru yürümek için bir takım gibi çalışırlar.
8