yakın doğu üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü klinik psikoloji yüksek lisans programı 1974 kıbrıs

243 Pages·2017·6.24 MB·Turkish

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

KLİNİK PSİKOLOJİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

1974 KIBRIS SAVAŞI’NIN ŞİDDETLİ GEÇTİĞİ GÖNYELİ
BÖLGESİNDE YAŞAYANLARDA SAVAŞIN UZUN DÖNEM
PSİKOLOJİK ETKİLERİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Şahin KARASALİH

LEFKOŞA

2017
YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

KLİNİK PSİKOLOJİ
YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

1974 KIBRIS SAVAŞI’NIN ŞİDDETLİ GEÇTİĞİ GÖNYELİ
BÖLGESİNDE YAŞAYANLARDA SAVAŞIN UZUN DÖNEM
PSİKOLOJİK ETKİLERİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

HAZIRLAYAN

Şahin KARASALİH

TEZ DANIŞMANI

YRD.DOÇ.DR. DENİZ ERGÜN

LEFKOŞA

2017
i

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
KLİNİK PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

YÜKSEK LİSANS TEZİ

1974 KIBRIS SAVAŞI’NIN ŞİDDETLİ GEÇTİĞİ GÖNYELİ
BÖLGESİNDE YAŞAYANLARDA SAVAŞIN UZUN DÖNEM
PSİKOLOJİK ETKİLERİ

Hazırlayan
Şahin KARASALİH

TEZ DEĞERLENDİRME KOMİTESİ

Doç.Dr. Ebru Tansel Çakıcı Komite Başkanı
Yakın Doğu Üniversitesi
Psikoloji Bölümü

Yrd.Doç.Dr. Deniz ERGÜN Yakın Doğu Üniversitesi
Psikoloji Bölümü
(Tez Danışmanı)

Yrd.Doç.Dr. Ayhan EŞ Yakın Doğu Üniversitesi
Rehberlik ve Psikolojik
Danışmanlık Bölümü

Sosyal Bilimler Enstitüsü Onayı
Doç.Dr. Mustafa SAĞSAN
Müdür V.
ii

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ
NEAR EAST UNIVERSITY
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
GRADUATE SCHOOL OF SOCIAL SCIENCE

2016/2017 Akademik Yılı Bahar Dönemi Tarih: 29/6/2017, Lefkoşa

BEYANNAME

■ □ □
Tezin Türü: Yüksek Lisans Sanatta Yeterlik Doktora

Öğrenci Numarası: 20050120

Bölümü: Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Pragramı

Ben Şahin KARASALİH isimli öğrenciniz ‘‘1974 Kıbrıs Savaşı’nın şiddetli
geçtiği Gönyeli bölgesinde yaşayanlarda savaşın uzun dönem psikolojik
etkileri’’ konulu tez çalışmamı Yrd.Doç.Dr. Deniz ERGÜN adlı danışmanın
gözetiminde kendim yaptığımı; ayrıca intihal test sonucunun bir kopyasının da tezin
içinde bulunduğunu, tez çalışmamı Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü’nün Tez Yazım Kuralları Yönergesi’ne azami uyarak hazırladığımı ve
bilerek hiçbir kuralı ihlal etmediğimi belirtir, bunu onurumla doğrularım.

Saygılarımla,
İmza: Şahin KARASALİH
iii

ÖZ
1974 Kıbrıs Savaşı’nın Şiddetli Geçtiği Gönyeli Bölgesinde Yaşayanlarda Savaşın
Uzun Dönem Psikolojik Etkileri

Şahin KARASALİH,
Haziran 2017, 228 sayfa

Travmatik yaşantılar özellikle savaş yaşantıları bireylerin geliştirdiği birçok
psikolojik sıkıntı ile ilişkili durumlardır. Bu çalışma 1974 Kıbrıs Savaşı sırasında
Gönyeli bölgedesinde savaşmış ve bölgedeki savaşı sivil olarak deneyimlemiş yerli
bölge insanı ile Haziran 2016 - Ağustos 2016 tarihleri arasında yapılmıştır.
Çalışmanın amacı, ağır savaş yaşantılarının gerçekleştiği yerinden edilme yaşamayan
yerli bölge insanın Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), Travma Sonrası Hayata
Küsme Bozukluğu (TSHKB) ve diğer stres ve travma ile ilişkili psikopatolojik
semptom düzeylerini ve risk faktörlerinin neler olduğunu tespit etmektir. Çalışmanın
örneklemi tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden ‘kartopu örnekleme’ yöntemi
ile oluşturulmuş ve araştırma kriterlerine uygun 96 birey ile çalışma yapılmıştır.
Çalışmaya girmeyi kabul eden bireyler içerisinde demografik bilgi formu, psikolojik
öykü formu, travmatik olay listesi, Kıbrıs savaş yaşantıları formu, PCL-C ölçeği,
TSHKB ölçeği ve SCL-90-R ölçeğinin yer aldığı anketi doldurdu.
Çalışmada katılımcıların çok büyük bir çoğunluğunda bölgede yaşanmış
travmatik savaş yaşantıları ile ilişkili olarak TSSB ve TSHKB düzeyleri yüksek
tespit edilmiştir. Çalışma grubunun genel psikopatolojik semptom düzeyi ve özellikle
paranoid düşünce, somatizasyon, obsesif-kompulsif bozukluk, depresyon, kişilerarası
duyarlık, anksiyete ve öfke/düşmanlık semptom düzeylerinin ortama skorlarının
psikopatolojik seviyede olduğu tespit edilmiştir. Katılımcılar arasında genel
travmatik yaşantı sayısı ve Kıbrıs Genel travmatik savaş yaşantı sayısı daha fazla
olanların; yaşça daha büyük olanların; cinsiyet olarak kadınların; eğitim düzeyi
olarak özellikle lise eğitim seviyesi altından eğitim düzeyinde olanların; medeni
durumu özellikle dul ve boşanmış olanların; çalışma yaşamının içinde bulunmuyor
olanların; ve ekonomik durumunu kötü ve orta düzeyde değerlendirenlerin birçok
psikolojik sıkıntı düzeyi daha yüksek seviyede bulunmuştur.

Anahtar sözcükler: KKTC, Gönyeli, 1974 Kıbrıs Savaşı, Travma, TSSB, TSHKB.
iv

ABSTRACT
The Long-term Psychological Effects of 1974 Cyprus War on the Citizens of
Gönyeli Where Severe Battles Took Place

Şahin KARASALİH
June 2017, 228 Pages

Traumatic experiences especially war experiences are related to many
psychological distresses developed by individuals. This study was conducted
between June 2016 and August 2016 with the local people who fought in the Gönyeli
region during the 1974 Cypriot War and experienced war as a civilian in the region.
The aim of the study is to determine the level of psychopathologic symptoms and
risk factors of Posttraumatic Stress Disorder (PTSD), Posttraumatic Disorder
Embitterment Disorder (PTED) and other stress and trauma related in the local
people who have not been displaced. The sample of the study was created with the
'snowball sampling' method which is one of the non-random sampling methods and
the study was carried out with 96 individuals according to the research criteria. The
respondents who completed the questionnaire included the Demographic Information
Form, the History of Psychological Form, the Traumatic Event List, the Cyprus War
Experiences Form, the PCL-C Scale, the PTED Self Scale and the SCL-90-R Scale.
In this study it has been detected that a very large majority of participants
have high levels of PTSD and TSHBD associated with traumatic war experiences in
the region. In this study were found in the study group to have general psychological
distress and paranoid ideation, somatization, obsessive-compulsive disorder,
depression, interpersonal sensitivity, anxiety and hostility symptom levels at the
psychopathological level. In this study among participants who have higher numbers
of general traumatic experiences and the general traumatic warfare experiences in
Cyprus; older people; women as gender; the level of education is especially lower
than high school; marital status especially widows and divorced people; who are not
in the working life; and who assessed the self economic situation poorly and
moderately found many psychological distress levels higher.

Keywords: TRNC, Gönyeli, 1974 Cyprus War, Trauma, PTSD, PTED.
v

TEŞEKKÜR
Lisans ve yüksek lisans eğitimim boyunca bilgi ve birikimini paylaşmaktan hiçbir
zaman geri durmayan, tez çalışmam sırasındaki katkılarından dolayı değerli hocam
ve tez danışmanım Yrd.Doç.Dr. Deniz Ergün’e,

Psikoloji bilimine olan sevgimin ve tutkumun başaktörlerinde olan, herzaman örnek
aldığım, akademik ve kişisel gelişimimdeki büyük katkılarından dolayı değerli
hocam Doç.Dr. Ebru Tansel ÇAKICI’ya ve çok kısa bir süre öğrencisi olduğum
ancak bu kısa sürede bana çok şey katmış değerli hocam Doç.Dr. Ülgen
OKYAYUZ’a,

Lisans ve yüksek lisans eğitimim süresince bilgi ve tecrübelerini paylaşarak
akademik gelişimimde büyük katkıları olan değerli hocalarım başta Prof.Dr. Mehmet
Çakıcı, Doç.Dr. Zihniye OKRAY, Doç.Dr. İrem Erdem ATAK ve adını buraya
sığdıramadığım diğer saygıdeğer hocalarıma,

Lisans ve yüksek lisans eğitimimde yapmış olduğum klinik stajları sırasında
bilgilerini ve tecrübelerini paylaşan, birikimlerimlerinden faydalanmama imkan
veren adlarını buraya sığdıramayacağım değerli ruhsağlığı çalışanlarına; ve tez
çalışmama katılmayı kabul etmiş, bana tez çalışma grubumu genişletebilmemde
yardımlarda bulunmuş Gönyeli insanına,

Bana akademik kariyer yapma fırsatı vererek benden maddi ve manevi her türlü
desteği esirgemeyen babam Sami KARASALİH, annem Hatice KARASALİH,
kardeşim Mim. Osman KARASALİH, abilerim Naim KARASALİH ve Hüseyin
KARASALİH ve sevgili eşlerine; ve beni evlatlarından ve kardeşlerinden farklı
görmeyen eşimin sevgili ailesine,

Yaşamıma girdiği andan beri beni herzaman destekleyen, sevgisini, ilgisini ve
emeğini üzerimden hiç esirgemeyen, varlığı bana enerji ve güç veren, hayat
arkadaşım, sevgili eşim Nejla KARASALİH’e,

Teşekkürlerimi bildirmeyi bir borç bilirim.
Psk. Şahin KARASALİH
vi

İÇİNDEKİLER
JÜRİ ÜYELERİNİN İMZA SAYFASI …………………………….………… i
BEYANNAME....……………………………………………………………… ii
ÖZ ……………………………………………………………………………… iii
ABSTRACT …………………………………………………………………… iv
TEŞEKKÜR …………………………………………………………………… v
İÇİNDEKİLER ………………………………………………………………… vi
TABLO LİSTESİ ………………………………………….…………………… x
KISALTMALAR ……………………………………………………………… xiii

BÖLÜM I
GİRİŞ ……………………………………………………………...………….. 1
1.1. Problem Durumu …………………………………………...…..…...…….. 1
1.2. Çalışmanın Amacı …………………………………………………...……. 2
1.3. Çalışmanın Önemi ………………………………………………………… 4
1.4. Araştırmanın Soruları ve Hipotezleri …………………………………….. 5
1.5. Çalışmanın Varsayımları ………………………………………………….. 7
1.6. Çalışmanın Sınırlılıkları …………………………………………………... 7
1.7. Tanımlar …………….……………………………………………...……... 7

BÖLÜM II
İLGİLİ ARAŞTIRMALAR ……………………………………….…………… 9
2.1. Stres, Travma ve Psikopatoloji ……………………………….………….... 9
2.1.1. Stres ……………………………………………………….………….. 9
vii

2.1.2. Travma …………………………………………………….…………. 9
2.1.2.1. Savaş ………………………………………………….……….. 9
2.2. Stres ve Travma Sonrası Psikolojik Tepkiler ……………….…………….. 10
2.2.1. Travmatik Yas …………………………………….………………….. 10
2.2.2. Uyum Bozukluğu …………………………………….………………. 10
2.2.3. Akut Stres Bozukluğu …………………….………………………….. 10
2.2.4. Savaş ve Travmatik Olaylar Sonrası Evrensel Bir Tepki: Travma
Sonrası Stres Bozukluğu ……………………………….…………….……... 11
2.2.4.1. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Tanı Özellikleri …… 11
2.2.4.2. Savaş ile İlişkili TSSB …………………….…………….…….. 12
2.2.4.3. Savaş ile İlişkili TSSB’de Risk Faktörleri .…………….……… 14
2.2.4.4. Travmatik Olaylardan Uzun Yıllar Sonra TSSB ……….……... 17
2.2.4.5. Savaştan Uzun Yıllar Sonra TSSB ………….…………….…… 17
2.2.5. Stres, Travma, Savaş, TSSB ve Komorbidite .…………….……….… 18
2.2.5.1. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Depresyon .…………….…….. 20
2.2.5.2. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Anksiyete Bozuklukları .…….. 21
2.2.5.3. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Somatizasyon ………….…….. 22
2.2.5.4. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Obsesif-Kompulsif Bozukluk .. 22
2.2.5.5. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Nikotin, Alkol/Madde kötüye
Kullanımı/Bağımlılığı ve Kumar Davranışı .…………….…….……….. 23
2.2.5.6. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Psikotizm .…………….……... 24
2.2.5.7. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Yeme Bozukluğu …….…….... 24
2.2.5.8. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Uyku Bozukluğu ……….……. 24
2.2.5.9. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Cinsel İşlev Bozukluğu ….…... 25
2.2.5.10. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Davranım Bozukluğu ….…… 25
2.2.5.11. Stres, Travma, Savaş, TSSB ile Kendine Zarar Verici
Davranışlar ve İntihar …..……..……..……..……..…….…..…….….… 25
viii

2.2.6. Stres ve Travma ile İlişkili Olarak Yeni Bir Psikopatolojik Tanı
Önerisi: Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu (TSHKB) ...…….….… 26
2.2.6.1. TSSB, Uyum Bozukluğu ile TSHKB Arasındaki Benzerlikler
ve Farklılıklar .……..……..……..…….…..…….…..…….….………… 28
2.3. Kıbrıs ve Savaş …………………………………………………………..... 29
2.3.1. Kıbrıs’ın Geçmiş Tarihinde Savaş …………………………………… 29
2.3.2. Kıbrıs’ta Yakın Geçmişte Yaşanan Adadaki İki Toplum Arasındaki
Gerilimlerin Temeline Bir Bakış …………………………………….….….. 30
2.3.3. Kıbrıs’ta Şiddet ve Terör Ortamı: 1955-1959 Olağanüstü Durum
Yılları …………………………………….….…..………………….….….... 32
2.3.4. Kıbrıs’taki Şiddet ve Terör Ortamına Bir Mola: Kıbrıs Cumhuriyeti ... 34
2.3.5. Kıbrıs’ta Büyük Travmaların Yaşandığı 1963-1974 Dönemi ………... 35
2.3.6. 1974 Kıbrıs Savaşı Sonrası Kıbrıs Türk Kesmi ve Soğuk Savaş .…..... 37
2.3.7. Gönyeli Bölgesinde Yaşayan Yerli Halkın Travmatik Savaş
Yaşantıları, Kültürel Özellikleri ve Bölgenin Tarihi …………….….………. 39
2.4. Literatürde 1974 Kıbrıs Savaşı Sonrası Kıbrıs Türk Toplumu Bireyleri ile
Yapılmış Psikolojik Araştırmalar …….…………….….………..….……….…. 45

BÖLÜM III
YÖNTEM ……………………………………………………………………… 50
3.1. Çalışmanın Deseni ………………………………………………………… 50
3.2. Çalışmanın Örneklemi …………………………………………………….. 50
3.3. Çalışmanın Veri Toplama Materyali ……………………………………… 51
3.3.1. Türkçe PTSD Civillian Version Ölçeği (PCL-C) …………………… 51
3.3.2. Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu Kendini Değerlendirme
Ölçeği (TSHKB Ölçeği) …………………………………………………… 53
3.3.3. Genel Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R) …………………………… 54
3.4. Çalışma Verilerinin Analizi ……………………………………………… 58