vergi idaresi ile vergi yargısı arasındaki yorum farklılıkları

203 Pages·2014·2.01 MB·Turkish

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI

VERGİ İDARESİ İLE VERGİ YARGISI ARASINDAKİ
YORUM FARKLILIKLARI

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Lütfiye Elmas KARA
074234001008

Danışman
Doç. Dr. Ümit Süleyman ÜSTÜN

KONYA - 2014

ii
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

BİLİMSEL ETİK SAYFASI
iii

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

YÜKSEK LİSANS TEZİ KABUL FORMU
iv
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

Adı Soyadı Lütfiye Elmas KARA
Numarası 074234001008

n
ni Ana Bilim / Bilim
i Kamu Hukuku
c Dalı
n
e
ğr Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
Ö
Tez Danışmanı Doç. Dr. Ümit Süleyman ÜSTÜN
Vergi İdaresi İle Vergi Yargısı Arasındaki Yorum
Tezin Adı
Farklılıkları
ÖZET
Vergi hukukunda karşılaşılan sorunların çözümlenmesi amacıyla konulan
kanun hükümlerinin uygulanması ve bu suretle kendisinden beklenen faydayı
sağlaması için kanun hükümlerinin yorumlanması kaçınılmazdır.
Vergi kanunlarının iyi uygulanması kanun hükümlerinin iyi bir şekilde
yorumlanmasını gerektirmektedir. Herhangi bir kanun hükmü yorumlanırken vergi
hukukunun kendine has özelliklerine ve VUK. 3.maddedeki vergi hukukunda
yorumla ilgi düzenlemeye dikkat edilmelidir ve vergi hukukundaki yorum yöntemleri
ve vergi hukukunun yorumunda kullanılan mantık kurallarından faydalanılmalıdır.
Bu tez çalışmasının birinci bölümünde öncelikle yorum kavramı hakkında
genel bilgi verilecek ve hukukun tüm dallarında geçerli olan yorum yöntemleri,
türleri, yorumda geçerli olan mantık kuralları ele alınacak ve yorum kavramı yorumu
yapan kişi ve organlara göre sınıflandırılacaktır. İkinci bölümde vergi hukukunda
yorumun özellikleri, vergi hukukunda yorum yöntemleri, vergi hukukunda yorumun
sonuçları anlatılacaktır.
Çalışmamızın son bölümünde ise vergi hukukunda geçerli olan yorum
yöntemleri çerçevesinde aynı konuda verilmiş yargı kararları ile vergi idaresinin
görüşlerini birlikte değerlendirilerek vergi idaresi ile vergi yargısı arasındaki görüş
farklılıklarının nedenlerini ve bu konuda alınabilecek tedbirler anlatılacaktır.
v
T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

Adı Soyadı Lütfiye Elmas KARA
Numarası 074234001008
n Ana Bilim / Bilim
i Kamu Hukuku
n Dalı
i
c
en Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
r
ğ
Ö Tez Danışmanı Doç. Dr. Ümit Süleyman ÜSTÜN
Tax Administration And Tax Justice Comment
Tezin İngilizce Adı
Between The Differences
SUMMARY
Resolution of problems encountered in tax law is imposed for the purpose of
application of law provisions, and you hereby provide the expected benefits to the
interpretation of law provisions is inevitable.
The implementation of the provisions of the tax law of the law requires to be
interpreted in a good way. Any law while interpreting tax law has its own unique
characteristics and of VUK. 3. the article is in tax law, care should be taken to
regulate and tax commercial paper interest interpret comments methods and tax law
are rules be utilized within the logic used in the comments.
The first part of this thesis the first comment will be given general information
about the concept and is valid in all branches of law interpretation methods, types,
interpretation will be discussed and the rules of logic that applies the concept of
interpretation of the comment and will be classified by the organs. In the second part
of the review features in tax law, tax law interpretation methods, discussed the results
of the review in tax law.
This study is the last part of the comment that applies in tax law on the same
subject issued in the framework of methods of judicial decisions are evaluated
together with the opinions of the tax administration, tax administration and tax
differences between the reasons for the judgment and this topic will explain the
measures that can be taken.
vi
İÇİNDEKİLER

BİLİMSEL ETİK SAYFASI................................................................................. ii
YÜKSEK LİSANS TEZİ KABUL FORMU........................................................iii
ÖZET.....................................................................................................................iv
SUMMARY............................................................................................................v
İÇİNDEKİLER......................................................................................................vi
KISALTMALAR..................................................................................................xii
GİRİŞ......................................................................................................................1

BİRİNCİ BÖLÜM
YORUM KAVRAMI VE GENEL BİLGİLER
I. YORUMUN TANIMI.........................................................................................3
II. YORUMA İLİŞKİN GÖRÜŞLER....................................................................6
A. KLASİK (TARİHİ-SUBJEKTİF) YORUM GÖRÜŞÜ.....................................6
B. ÇAĞDAŞ (OBJEKTİF-ZAMANA UYGUN) YORUM GÖRÜŞÜ...................7
C. KARMA AMAÇ (TANINABİLİR AMAÇ) GÖRÜŞÜ....................................8
D. SERBEST YORUM GÖRÜŞÜ........................................................................9
III. YORUMUN UNSURLARI..............................................................................9
A. KANUN METNİ.............................................................................................9
B. KANUN SİSTEMATİĞİ................................................................................11
C. KANUNUN RUHU VE AMACI....................................................................11
D. KANUNUN TARİHSEL ÖGELERİ..............................................................13
E. KANUNUN SOSYOLOJİK YÖNÜ...............................................................13
IV. YORUM TÜRLERİ (ÇEŞİTLERİ)...............................................................14
A. YASAMA YORUMU....................................................................................14
B. BİLİMSEL YORUM......................................................................................15
C. YARGI YORUMU........................................................................................16
D. İDARİ YORUM............................................................................................17
V. YORUM YÖNTEMLERİ (METODLARI)....................................................17
A. DEYİMSEL (LAFZİ) YORUM YÖNTEMİ...................................................18
vii
B. TARİHSEL (SÜBJEKTİF) YORUM YÖNTEMİ...........................................19
C. SİSTEMATİK (MANTIKSAL) YORUM YÖNTEMİ....................................21
D. AMAÇSAL (GAİ) YORUM YÖNTEMİ.......................................................22
VI. YORUMDA MANTIK KURALLARI...........................................................25
A. KIYAS YOLU...............................................................................................26
1. Kanuni Kıyas..............................................................................................27
2. Hukuki Kıyas..............................................................................................27
B. KARŞIT KAVRAM YOLU...........................................................................28
C. EVLEVİYET (YEĞLİK) YOLU....................................................................29
VII. YORUMUN SONUÇLARI...........................................................................30
A. BEYAN EDİCİ (AÇIKLAYICI) YORUM.....................................................31
B. GELİŞTİRMECİ YORUM.............................................................................31
C. DÜZELTİCİ YORUM...................................................................................32
D. GENİŞLETİCİ YORUM................................................................................32
E. DARALTICI YORUM...................................................................................34
F. LEHDE YORUM...........................................................................................35
VIII. YORUM VE KANUN BOŞLUĞU..............................................................36
A.KANUN BOŞLUĞU KAVRAMI...................................................................36
B. KANUN BOŞLUĞU TÜRLERİ ....................................................................38
1. Bilinçli Boşluk - Bilinçsiz Boşluk...............................................................39
2. Açık Boşluk - Örtülü Boşluk.......................................................................39
C.KANUN BOŞLUĞUNUN ÇEŞİTLİ HUKUK DALLARINDAKİ YERİ VE
KANUN BOŞLUĞUNUN DOLDURULMASI.............................................41
D.KANUN BOŞLUĞU VE YORUM İLİŞKİSİ..................................................43
IX. YORUM VE HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ...............................................44
A. HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ KAVRAMI...................................................44
B. HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİNİN SINIRI...................................................45
C. HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ VE YORUM İLİŞKİSİ.................................47
X. YORUM VE HÂKİMİN HUKUK YARATMASI..........................................48
A. HÂKİMİN HUKUK YARATMASI KAVRAMI...........................................48
B. HÂKİMİN HUKUK YARATMA BİÇİMİ.....................................................49
C.HÂKİMİN HUKUK YARATMASI VE YORUM İLİŞKİSİ...........................50
viii

İKİNCİ BÖLÜM
VERGİ HUKUKUNDA YORUM
I. GENEL OLARAK............................................................................................51
II. VERGİ HUKUKUNDA YORUMUN AMACI VE ÖNEMİ..........................56
III. VERGİNİN KANUNİLİĞİ KAPSAMINDA VERGİ HUKUKUNDA
YORUM.........................................................................................................59
A. GENEL OLARAK.........................................................................................59
B. VERGİNİN KANUNİLİĞİ İLKESİ...............................................................60
1. Vergi Hukukunda Kanunilik İlkesi..............................................................60
2. Verginin Kanuniliği İlkesinin Anlamı.........................................................63
3.Anayasa Mahkemesi’ne Göre Verginin Kanuniliği İlkesi.............................65
4. Verginin Kanuniliği İlkesinin İstisnaları......................................................68
a. Bakanlar Kurulu’nun Düzenleme Yetkisi.................................................68
b. Dış Ticaretin Ülke Ekonomisinin Yararına Olmak Üzere Düzenlenmesi
İçin Yürütme Organına Verilen Düzenleme Yetkisi.................................70
5. Verginin Kanuniliği İlkesinin Sonuçları......................................................72
C. VERGİ HUKUKUNDA KIYAS YASAĞI.....................................................76
D. VERGİ HUKUKUNDA TİPLEŞTİRME VE TİPİKLİK................................80
IV. VERGİ HUKUKUNDA YORUM YÖNTEMLERİ......................................81
A. DEYİMSEL (LAFZİ) YORUM YÖNTEMİ...................................................82
B. TARİHSEL (SÜBJEKTİF) YORUM YÖNTEMİ...........................................85
C. SİSTEMATİK YORUM YÖNTEMİ..............................................................87
D. AMAÇSAL (GAİ) YORUM YÖNTEMİ.......................................................88
VI. VERGİ HUKUKUNDA YORUMDA KULLANILAN MANTIK
KURALLARI................................................................................................90
A. KIYAS YOLU...............................................................................................90
ix
B. KARŞIT KAVRAM YOLU...........................................................................90
C. EVLEVİYET (YEĞLİK) YOLU....................................................................91
VII. VERGİ HUKUKUNDA YORUMUN SONUÇLARI...................................92
A. BEYAN EDİCİ (AÇIKLAYICI) YORUM.....................................................93
B. GELİŞTİRMECİ YORUM.............................................................................93
C. DÜZELTİCİ-TAMAMLAYICI YORUM......................................................94
D. GENİŞLETİCİ YORUM................................................................................95
E. DARALTICI YORUM...................................................................................96
F. LEHDE YORUM...........................................................................................97
VIII. VERGİ HUKUKUNDA YORUM VE BOŞLUK DOLDURMA.............100
IX. VERGİ HUKUKUNDA YORUM VE TAKDİR YETKİSİ........................102
A. VERGİ HUKUKUNDA HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ.............................103
B. VERGİ HUKUKUNDA İDARENİN TAKDİR YETKİSİ............................104
X. VERGİ HUKUKUNDA EKONOMİK YAKLAŞIM....................................106
A. GENEL OLARAK EKONOMİK YAKLAŞIM KAVRAMI........................106
1. Ekonomik Nitelendirme............................................................................108
2. Peçeleme İşlemleri....................................................................................110
3. Peçeleme İşleminin Varlık Şartları............................................................113
4. Peçeleme İşleminin Niteliği.......................................................................114
a. Muvazaa ile Peçelemenin Ortak Özellikleri...........................................114
b. Muvazaa ile Peçelemenin Farkları.........................................................118
5. Peçeleme İşleminin Sonuçları....................................................................120
B. EKONOMİK YAKLAŞIMIN SINIRLARI..................................................121
C. EKONOMİK YAKLAŞIMIN SAKINCALARI...........................................122
XI. VERGİ HUKUKUNDA YORUM VE HÂKİMİN HUKUK
YARATMASI..............................................................................................122