Untitled - Bakı Fond Birjası

24 Pages·2014·13.63 MB·Turkish

€€
Kapital sizə
niyə lazımdır?
Hər bir biznes ideyasının uğurla həyata cəlb edilməsi “korporativ maliyyə”nin əsasını təşkil edir.
keçirilməsi və şirkətin gələcək inkişafı Bir sahibkar kimi sizi korporativ maliyyə ilə bağlı
üçün maliyyə vəsaitlərinə ehtiyac duyulur. aşağıdakı 2 sual maraqlandırmalıdır:
Bu vəsaitlər şirkətin əmək haqqı xərcləri,
cari əməliyyat xərcləri, avadanlıqların 1 2
alınması və digər administrativ xərclərin
22
ödənilməsi ilə yanaşı uzunmüddətli inkişafı
Cari maliyyə əməliyyatları necə Uzunmüddətli investisiyalar hansı
təmin edəcək yeni layihələrin maliyyələşdirilməsində
idarə olunmalıdır? mənbələrdən maliyyələşdirilməlidir?
istifadə edilir. Şirkətin maliyyə vəziyyətinin təhlil
edilməsi, vəsaitlərinin istifadəsinin planlaşdırılması,
onların qısa və uzunmüddətli məqsədlər üçün
səmərəli bölgüsünün aparılması, əlverişli maliyyə
mənbələrinin müəyyən edilməsi və yeni vəsaitlərin
Kapitalı haradan cəlb
etmək mümkündür?
Bank vasitəsi ilə
SEÇİM
maliyyələşmə
BANK?
QİYMƏTLİ
Uzunmüddətli kapitalı cəlb
KAĞIZ?
edərkən şirkətin cari vəziyyəti və
gələcək inkişaf strategiyasına ən
uyğun maliyyələşmə mənbəyi
seçilir. İnvestisiya layihələrinin
büdcəsi, risk faktorları, pul
3
vəsaitlərinin hərəkəti nəzərə
alınmalı və maliyyələşmə
Yetərli daxili maliyyə resurslarına malik olmayan bizneslərin haqlarından, kreditin rəsmiləşdirilməsi, nağdlaşdırılması,
mənbələri bu əsasda müəyyən əksəriyyəti kapitalı ilkin olaraq bank kreditləri hesabına girovun qiymətləndirilməsi və onun sığortalanması kimi
formalaşdırmağa çalışır. Kreditin geri ödənilməsinin xərclərdən ibarət olur. Bu xərclər adətən kreditin əsas
edilməlidir. Belə ki, müxtəlif
təminatı kimi biznesin maliyyə vəziyyətinin cari və gələcək məbləği daxil olmaqla hər ay öncədən müəyyənləşdirilmiş
maliyyələşmə üsulları vəsaitin perspektivi bank tərəfindən qiymətləndirilir. Adətən ödənişlər vasitəsilə geri qaytarılır. Bütün bu xərcləri nəzərə
banklar sizdən şirkətin inventarı, avadanlığı, bina və digər alsaq, bank vasitəsilə maliyyələşmə əhəmiyyətli məsrəflər
geri ödənişi, girov, sığorta və s.
aktivlərini və ya sizin şəxsi əmlakınızı girov qismində tələb tələb edir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bir çox kiçik və orta
kimi şərtlərdən asılı olaraq fərqli edirlər. Bank kreditləri əsasən 1 (bir) ildən 5 (beş) ilədək həcmli şirkətlər tələb olunan girovu təmin etməkdə çətinliklə
müddətə verilir. Kreditin alınması zamanı xərclər kreditin üzləşirlər.
məsrəflər tələb edir.
məbləğindən asılı olaraq illik faizdən, birdəfəlik komissiya
investorlarla yaradılan əməkdaşlıq
Kapital bazarları vasitəsi
biznesin fəaliyyətdə olduğu müddət
ərzində davam edir.
ilə maliyyələşmə
Bu halda, səhmdarlar şirkətin gündəlik fəaliyyətində
birbaşa iştirak etmir və strateji qərarların
Belə bir şəraitdə alternativ maliyyələşmə
alınmasında səhmdarların ümumi yığıncağında
mənbəyi kimi qiymətli kağızlar bazarından malik olduqları səhm payı müqabilində səsvermə
əgər bir biznesin ümumi dəyəri
hüququndan istifadə edir. Bir qayda olaraq, yalnız
istifadə edilə bilər. Maliyyələşmə üçün geniş
şirkətin səhmlərinin əhəmiyyətli qisminə malik
istifadə olunan qiymətli kağızlar səhmlər və olan investorlar şirkətin qərarlarına təsir etmək 10 milyon
istiqrazlardır. imkanlarına sahib olurlar.
İnvestorun və şirkətin tələblərinə uyğun olan müxtəlif
səhmlər mövcuddur. Adi səhmə malik olan investor
və onun
şirkətin mənfəətindən dividendlər alır və şirkətdəki
Səhmlər
səhmlərinin nisbətinə müvafiq olaraq onun idarə
olunmasında səsvermə hüququna malik olur. Digər 500.000
səhm növü imtiyazlı səhmlər adlanır ki, bu səhmlər
Səhmlər sizə sahib olduğunuz biznesin
səhmdara adi səhmlərdən daha öncə dividend almaq
risklərini və mənfəətini investorlarla hüququ versə də, sahibinə səsvermə hüququ vermir.
qarşılıqlı bölüşməklə maliyyə vəsaitlərini səhmi varsa, hər bir səhmin dəyəri
Bir səhm qrupuna daxil olan səhmlər səhmdara eyni
əlverişli şərtlərlə əldə etmək imkanı təqdim hüquqları verir və onlar bir qiymətdə ticarət olunur.
Səhmlərin qiyməti şirkətin ümumi dəyərinin onun 20 AZN
edir. Biznes subyektləri yeni vəsaitləri cəlb
44
səhmlərinin sayına bölünməsi ilə əldə olunur. Məsələn,
etmək məqsədi ilə buraxılmış səhmləri yeni
əgər bir biznesin ümumi dəyəri 10 milyon manatdırsa
və ya mövcud investorlara sata bilər. Bu və onun 500 000 səhmi varsa, hər bir səhmin dəyəri
20 manatdır (10,000,000/500,000=20). Biznesin
zaman şirkət investora pulu geri ödəmək
ümumi dəyəri onun hal-hazırda olan xalis aktivlərinin
məcburiyyətində olmur, əvəzində isə dəyəri və gələcəkdə əldə olunacaq mənfəətinin
proqnozlaşdırılması ilə müəyyən olunur. Bir çox
investorlar şirkətin mənfəətinin müəyyən
hallarda səhmlərin ilkin qiyməti şirkətin alıcısı olan iri
hissəsini dividend şəklində əldə edir. Səhm
investorlar və şirkət tərəfindən birgə razılıq əsasında
buraxılışı uzunmüddətli maliyyə vəsaiti formalaşır. Şirkətin dəyərinin hesablanması peşəkar
maliyyə vasitəçiləri tərəfindən aparılır.
cəlb etmək addımı kimi qəbul edilir və
İstiqrazlar
İstiqrazlar sizə müəyyən edilmiş müddət və faiz dərəcəsi ilə maliyyə vəsaitlərinin əldə edilməsi və əsas məbləğin müddətin
sonunda, faizlərin isə yarımillik və ya illik ödənilməsi imkanı verir. İstiqrazlar sahiblərinə şirkətin idarə olunmasında heç bir iştirak
hüququ vermir. İstiqrazlar bir qayda olaraq bank kreditləri ilə müqayisədə daha uzun müddətli olur və bu müddət ərzində şirkət
(emitent) istiqraz sahiblərinə faiz ödənişlərini (kupon) müəyyən olunmuş tarixlərdə ödəyir. İstiqrazların alıcıları kimi müxtəlif
maliyyə institutları (banklar, sığorta şirkətləri və s.) və geniş ictimaiyyət çıxış edir.
İstiqraz ödənişləri şirkətin gəlir səviyyəsindən asılı olmur və şirkətin öz mənfəətini uzunmüddətli perspektivdə investorlarla bölüşmək zərurəti yaratmır. Bununla yanaşı, uğurlu
istiqraz buraxılışı tarixçəsinə malik şirkət gələcəkdə daha aşağı faiz dərəcələri ilə daha uzun müddətli vəsaitlər əldə edə bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, istiqraz buraxılışı zamanı bank
kreditlərindən fərqli olaraq hər hansı girov tələb olunmur.
SƏHM İSTIQRAZ BANK KREDITI
Rəsmiləşdirmə, nağdlaşdırma, girovun
Maliyyələşmə Anderraytinq, listinq və məsləhət Anderraytinq, listinq və məsləhət
qiymətləndirilməsi və sığortalanması və
xərcləri xidmətləri üzrə komissiyalar xidmətləri üzrə komissiyalar
s. komissiyaları
İstiqraz sahiblərinə mənfəət /zərərdən
Mənfəət əldə olunduğu zaman dividend Mənfəət /zərərdən asılı olmayaraq
Faiz ödənişləri asılı olmayaraq illik və ya yarımillik
şəklində ödənilir adətən aylıq əsasda faiz ödənişləri edilir
əsasda faiz ödənişləri edilir
5
Şirkət səhm satışından əldə etdiyi
Əsas məbləğin ödənməsi Müddətin sonunda tam şəkildə ödənilir Adətən aylıq əsasda ödənilir
vəsaiti geri ödəmir
Adətən 1 ildən 10 ilə qədər müddətə
Müddəti Şirkət fəaliyyətdə olduğu müddətdə Adətən 1 ildən 5 ilə qədər müddətə olur
olur
Girov Yoxdur Tələb edilmir Tələb edilir
Səhmdarlar ümumi yığıncaqda İstiqrazı alan investorlar idarəetməyə Bir çox hallarda banklar tərəfindən
Şirkətin idarə olunmasına təsir imkanı
səsvermə hüququna malik olurlar təsir edə bilmir şirkətə ciddi şərtlər qoyula bilər
Listinq Nədir?
?
Qiymətli kağızlar vasitəsilə maliyyə vəsaitlərinin cəlb edilməsi fond
birjalarında təşkil edilir. Fond birjalarının dövlət tərəfindən tənzimlənməsi
birjada ticarət olunan kağızların daha yüksək nüfuza malik olması ilə
nəticələnir. Bu da investorların həmin kağızlara marağının artmasına
və şirkətlərin daha aşağı xərclərlə vəsait cəlb etməsinə şərait yaradır.
Şirkətin qiymətli kağızlarının (səhm və istiqraz) fond birjalarında satışa
çıxarılması və ticarətinin təşkili listinq adlanır.
Azərbaycanda qiymətli kağızlarla ticarətin yeganə təşkilatçısı qismində Bakı Fond Birjası çıxış edir.
Bakı Fond Birjası 2000-ci ildə təsis edilmişdir və onun yerli banklar, brokerlər və İstanbul Fond
Birjası da daxil olmaqla 20 səhmdarı mövcuddur. Birjanın fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının
Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən tənzimlənir. Birjada səhm və istiqraz kimi
korporativ qiymətli kağızların, Maliyyə Nazirliyinin istiqrazları, Mərkəzi Bankın notları kimi dövlətin
borc kağızlarının ticarəti və REPO əməliyyatları həyata keçirilir.
Bakı Fond Birjasında səhmlərini listinq etmək üçün şirkət Açıq Səhmdar
66 Cəmiyyəti (ASC) olmalıdır. İstiqrazların listinqi üçün şirkət Qapalı Səhmdar
Cəmiyyət (QSC) və Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət (MMC) ola bilər.
Bakı Fond Birjasında 1-ci (Premium) və 2-ci (Standart) səviyyəli listinq
kateqoriyaları mövcuddur və şirkətlər bu kateqoriyaların birində listinq
olunmaq üçün müvafiq listinq tələblərinə cavab verməlidir.
Baki Fond Birjasında listinqin üstünlükləri
Uzunmüddətli kapital cəlb edilməsi – listinq biznesin genişləndirilməsi məqsədilə yeni investisiyaların
maliyyələşdirilməsi üçün tələb olunan uzunmüddətli kapitalın cəlb edilməsinə imkan verir.
Yeni investorlara çıxış – Şirkətin qiymətli kağızlarının listinq olunması bu qiymətli kağızların bank, sığorta
şirkətləri, beynəlxalq investorlar və geniş ictimaiyyət kimi yeni investorlar tərəfindən alınmasına şərait yaradır.
Səhmlərinin
Müsbət imicin formalaşması – Listinqdə olan şirkət haqqında məlumatlar geniş ictimaiyyət tərəfindən
Bakı Fond
maraqla qarşılandığına görə mütəmadi olaraq mediada şirkət haqqında mühüm xəbərlər və elanlar
işıqlandırılır. Bu səbəbdən belə şirkətlər digərləri ilə müqayisədə daha yüksək imicə malik olur. Şirkət haqqında
Birjasında
məlumatların ictimaiyyət tərəfindən asanlıqla əldə olunması və izlənilməsi ona qarşı müştərilər, investorlar
və təchizatçılar tərəfindən olan etibarın artması ilə nəticələnir.
listinqə daxil
Likvidlik və təkrar bazar – Listinq olunan şirkətin səhmləri təkrar bazarda ilkin səhmdarlar tərəfindən
edilməsi digər investorlara satıla bilər. Təkrar bazarın mövcudluğu qiymətli kağızlar üçün asan ticarət imkanı-likvidlik
yaratmış olur. Belə bir imkanın olması şirkətin kağızlarını investorlar üçün daha da cəlbedici edir.
şirkət üçün
İşçilərin motivasiyası – Listinq şirkətin səhmlərinin işçilərə mükafat kimi verilməsinə imkan yaradacaqdır.
Şirkətin səhminə sahib olan işçi dividend ödənişlərindən və səhmlərin qiymət artımından əlavə gəlir əldə
əlavə fayda
etmiş olur. Bununla da, o şirkətin inkişafında daha çox maraqlı olur.
7
və yeni
Şirkətin bazar dəyərinin müəyyən olunması – Listinq olunan şirkət haqqında məlumatların geniş
ictimaiyyətə açıq olması qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçıları tərəfindən mütəmadi olaraq
imkanlar
dəyərləndirilir. Səhmlərin davamlı olaraq qiymətləndirilməsi şirkətin bazar dəyərini müəyyən etməyə imkan
yaradır.
yaradır.
Təsisçilərin çıxış imkanı – Listinq şirkətin ilkin səhmdarlarına öz paylarını digər investorlara sataraq
qoyulan sərmayələrini geri götürmək və şirkətdən ayrılmaq imkanı verir.
Bank krediti və istiqraz vasitəsilə cəlb edilmiş
vəsaitlərin xərclərinin müqayisəsi
Bank krediti vasitəsi ilə maliyyələşmə ilə istiqrazın
listinqə çıxarılmasının məsrəflərinin müqayisəsi
üçün aşağıdakı hesablamalara diqqət yetirin.
Cədvəllərdə müxtəlif müddətlər üçün 10 milyon
AZN məbləğində bank kreditinin alınmasının
və istiqrazın Bakı Fond Birjasının Premium və
Standart bazarlarına çıxarılmasının xərcləri €
müqayisə edilir. Hesablamalar müxtəlif bank faizi
və komissiyaları, Bakı Fond Birjası, Milli Depozit
€
Mərkəzinin komissiyaları və dövlət rüsumları
nəzərə alınaraq aparılmışdır. Qeyd etmək lazımdır
£
ki, hazırda ölkənin maliyyə bazarında ortalama
88 biznes kreditinin illik faiz dərəcəsi 16 %, istiqrazın
illik faiz dərəcəsi isə 12 % dir.
Kapitalın dəyərinin hesablanması
Cəlb ediləcək kapitalın məbləği 10,000,000 Bakı Fond Birjası İstiqrazı
Listinq kateqoriyası Premium Standart
Kreditin Faiz Dərəcəsi 16 %
BFB Listinq birdəfəlik rüsum 600 300
İstiqrazın Faiz Dərəcəsi 12 %
BFB Listinq illik rüsum 0.02 % 0.01 %
Bank Krediti Minimum 600 300
Kreditin Rəsmiləşdirilməsi 1 % Maksimum 4000 2000
Nağdlaşdırma komissiyası 0.5 % BFB yerləşdirmə xərci 0.04 % 0.04 %
12 ay 0.4 % MDM birdəfəlik saxlama xərci 0.025 % 0.025 %
Girovun Sığorta haqqı 36 ay 0.9 %
MDM illik saxlama xərci 0.025 % 0.025 %
60 ay 1.3 %
MDM birdəfəlik reyester xərci 0.025 % 0.025 %
Girovun qiymətləndirilmə haqqı 0.2 %
MDM illik reyester xərci 0.025 % 0.025 %
Cəmi birdəfəlik xərclər 12 ay 2.1 %
QKDK-nin emissiya prospektinin qeydiyyatı 880 880
36 ay 2.6 %
60 ay 3.0 % Broker komissiyası 1.5 % 1.5 %
Bank Kreditinin Xərci İstiqrazın Xərci
Annunitet Kredit xətti Listinq Premium Bazar Listinq Standart Bazar
Kredit Faiz Kapital Faiz Kapital Kredit Kupon Kapital Kupon Kapital
Komissiyalar Komissiyalar Komissiyalar Komissiyalar
müddəti ödənişləri xərci ödənişləri xərci müddəti ödənişləri xərci ödənişləri xərci 9
12 ay 210 000 887 703 22.0 % 210 000 1 600 000 19.9 % 12 ay 167 480 1 200 000 14.3% 166 180 1 200 000 14.3%
36 ay 260 000 2 656 532 19.4 % 260 000 4 800 000 18.5 % 36 ay 181 480 3 600 000 13.1% 178 180 3 600 000 13.1%
60 ay 300 000 4 590 834 18.9 % 300 000 8 000 000 18.3 % 60 ay 195 480 6 000 000 12.9% 190 180 6 000 000 12.9%
Hesablamalar göstərir ki, istiqraz buraxılmasına görə ödəniləcək komissiyalar 166 - 195 min AZN arasında dəyişdiyi halda, bu
məbləğ bank krediti üçün 210 - 300 min AZN təşkil edir. Bank kreditinin şirkət üçün illik xərci 18.3% - 22.0% arasında dəyişdiyi
halda, bu xərc istiqraz buraxılışı zamanı 12.9% - 14.3% arasında dəyişir. Beləliklə, istiqraz buraxılışı yolu ilə vəsait cəlb edən
şirkət illik əsasda 5.4% - 7.7% faizlik qənaət edə bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, hətta kredit və istiqrazın faiz dərəcələri müvafiq
olaraq 16% və 12% yox, hər ikisi 16% olduğu halda belə şirkət komissiya ödənişlərində təxminən 1% qənaət etmiş olur.
Siz listinq üçün hazırsınız?
Listinq olunmaq şirkətin ge- Tələblər arasına maliyyə he-
niş ictimaiyyətə açıq olması sabatlarının illik auditi, inves-
və qiymətli kağızlarının geniş torlarla əlaqələrin müvafiq Şirkətinizin uzun Listinqə daxil İnvestorların və
müddətli hədəfləri olmaq bu hədəf və ümumi olaraq bazarın
kütlə tərəfindən alınıb satıl- çərçivədə qurulması, şirkətin
və strategiyaları strategiyalarınıza gözləntiləri barədə
masıdır. Şirkət listinq olun- inkişafı ilə bağlı mütəmadi hansılardır? uyğundurmu? məlumatlısınızmı?
duğu zaman listinq tələblə- olaraq məlumatların ictima-
rini yerinə yetirməsi ilə bağlı iyyətə açıqlanması, daima
öhdəlik götürür. Hər bir fond yenilənən veb-səhifə və s.
birjasının fərdi listinq qay- daxildir.
Sizin şirkətdə listinq
Sizin şirkət listinqdən Sizin şirkətdə həll
daları olmasına baxmaya- standartlarına cavab
sonrakı mərhələdə olunması zəruri olan
verən əməliyyat,
raq beynəlxalq təcrübədə bu Listinqin doğru seçim olması şəffaflıq və hesabatlılıq hüquqi, maliyyə və
maliyyə və informasiya
tələblər oxşarlıq təşkil edir. peşəkar mütəxəssislər tərə- kimi listinqin tələblərinə idarəetmə sistemləri ya vergi problemləri
hazırdırmı? mövcuddurmu?
mövcuddurmu?
findən qiymətləndirilməlidir.
Bakı Fond Birjasının Listinq Bakı Fond Birjasında lis-
10 Qaydalarına müvafiq olaraq tinqdən keçmək arzusunda
şirkət mütəmadi şəkildə ma- olan şirkət bir çox məqam-
Listinqə daxil olmazdan
Şirkətinizdə
liyyə hesabatlarını və şirkət- ları nəzərə almalıdır. Bunlara əvvəl hər hansı bir Şirkətin listinqə
korporativ idarəetmə
şirkətin və ya layihənin çıxarılması üçün doğru
də baş verən digər mühüm daxildir:
standardlarını tətbiq
alınması ilə bağlı zamandırmı?
dəyişikliklər haqqında mə- edilirmi?
natamam təşəbbüslər
lumatları vaxtında ictimaiy- mövcuddurmu?
yətə açıqlamalıdır.
Bu suallara cavab şirkətinizin listinqə çıxarılmaq
üçün nə dərəcədə hazır olmasının göstəricisidir.