Ulusal Aile ve Sosyal Araştırmalar Kamu Araştırma Programı

69 Pages·2006·0.44 MB·Turkish

T.C.
BAŞBAKANLIK
AĐLE VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ulusal Aile ve Sosyal Araştırmalar Kamu
Araştırma Programı

2006
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Đçindekiler

Önsöz..............................................................................................3
Sunuş ............................................................................................ 4
1. Tanışma ve Toplantının Tanıtımı...................................................................5
2. Ar-Ge Projelerinin Belirlenmesi....................................................................5
Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği ...............................................................6
Tablo 2. Araştırma Alanı – Aile ve Eğitim ..........................................................12
Tablo 3. Araştırma Alanı – Aile ve Hukuk ..........................................................21
Tablo 4. Araştırma Alanı – Aile ve Sağlık ..........................................................23
Tablo 5. Araştırma Alanı – Strateji Geliştirme ....................................................28
Tablo 6. Araştırma Alanı – Aile ve Sosyal Politika.................................................32
Tablo 7. Araştırma Alanı – Ekonomi ve Sosyal Güvenilk .........................................43
Tablo 8. Araştırma Alanı – Kitle Đletişim Araçları ve Aile ........................................49
Tablo 9. Ayrıntılandırılmamış Proje Başlıkları ....................................................63

Ekler
EK 1. Katılımcı Listesi.................................................................................65
EK 2. Çalışmanın Programı ...........................................................................69

2
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü

Önsöz

Türkiye’nin AB üyeliği sürecinde, sosyal alanda kamu kaynakları kullanılırken
bilimsel altyapının, araştırmaların ve bu konuda özellikle AR-GE projelerinin çağdaş
ülkelerle kıyaslanabilecek seviyeye yükseltilmesi amacıyla 26-27-28 Nisan 2006 tarihlerinde
Bakanlığıma bağlı Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ve TÜBĐTAK işbirliği ile
gerçekleştirilen, kamu kurum ve kuruluşlarından, üniversitelerden, sivil toplum
kuruluşlarından çeşitli temsilcilerin yer aldığı Ortak Akıl Toplantısında ortaya çıkan proje
tekliflerinin bu raporla kamuoyuna duyurulması sağlanmak istenmiştir.

Đnsan haklarına saygılı, sosyal bir hukuk devleti olmamızdan kaynaklanan görevlerin
yerine getirilebilmesi için, özellikle aile odaklı sosyal politika alanında gerçekleştirilecek
AR-GE projelerine ülkemizdeki genel çerçevenin belirlenmesi, sorunların ortaya konması,
bu konuda çözüm önerileri oluşturulması noktasında ihtiyaç duyulmaktadır.

Aynı zamanda bu tür araştırmalar ve geliştirilecek projeler; toplumun ve ailenin
ihtiyaçlarının tespitinde, meydana gelebilecek sosyal olaylara gösterilecek toplumsal
tepkilerinin ölçülmesi ve toplumun beklentilerinin ne olduğu noktasında yorum yapmaya
imkân sağlamaktadır. Sosyal bilimlerin ışığında gerçekleştirilecek bu tür çalışmalar,
ülkemizi şu anda bulunduğu noktadan çok daha ileriye taşıyacaktır.

Bu gereklilikten hareketle yeni kamu yönetimi anlayışı doğrultusunda Hükümetimiz
kamu yatırımlarına ve sosyal bilimler alanına ilişkin desteklerini arttırmaktadır. Ayrıca,
Türkiye’nin bilim ve teknoloji politikalarını belirleme işlevi gören TÜBĐTAK da 2004 yılından
itibaren sosyal bilimler alanına ilişkin projelere destek vermektedir.

Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nün çalışma alanına ilişkin yapılan
“Ortak Akıl Toplantısı”nda ortaya çıkan bu projelerin, ülkemizdeki sosyal sorunların tespiti
ve çözümü ile Türk ailesinin bütünlüğünün korunması, güçlendirilmesi ve sosyal refahının
artırılmasına yönelik bilimsel araştırmalar yapmak, projeler geliştirmek, desteklemek,
bunların uygulamaya konulmasını sağlamak ve aileye yönelik millî bir politikanın oluşmasına
yardımcı olmak için çalışan Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün çalışmalarına
ışık tutacağı bir gerçektir. Bu kapsamda, Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü de
söz konusu toplantıda ortaya çıkan projelerin takipçisi olacak ve bunların hayata
geçirilmesinde bütün gayretini sergileyecek aynı zamanda diğer kamu kurum ve kuruluşları,
üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği içinde olacaktır.

Kamu hizmetlerinin etkin ve verimli sunulması, bu doğrultuda kamu yararının tesis
edilmesi için çalışan ve “Ortak Akıl Toplantısına” iştirak eden proje ortaklarına ve proje
çalışmalarına yardımcı olanlara ayrıca, bu çalışmanın başlatılmasında öncü olan TÜBĐTAK
Başkan Vekili Sayın Prof. Dr. Nükhet YETĐŞ ve TÜBĐTAK yetkililerine, şahsım ve Aile ve
Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü adına saygı ve teşekkürlerimi sunar, çalışmalarında
başarılar dilerim.

Nimet ÇUBUKÇU
Devlet Bakanı

3
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Sunuş

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBĐTAK) ve Aile ve Sosyal Araştırmalar
Genel Müdürlüğü’nün işbirliği ve Türkiye Sanayi Sevk ve Đdare Enstitüsü (TÜSSĐDE)’nin
moderatörlüğü ile düzenlenen “Ulusal Aile ve Sosyal Araştırmalar Kamu Araştırma Programı
Ortak Akıl Platformu” 26-28 Nisan 2006 tarihlerinde TÜSSĐDE’nin Gebze-Kocaeli tesislerinde
gerçekleştirildi. Bu rapor, katılımcı grubunun çalışmalarının sonuçlarını içermektedir.

Çalışmanın amacı; BTYK’da alınan karar ve kararın gerekçesinde belirtildiği üzere; Aile ve
Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ile bağlı ve ilgili kuruluşların doğrudan
kullandığı/kullandırdığı veya misyon ve görevleri kapsamındaki ilgili kesimlerin kullandığı,
AR-GE niteliği olan, önemli teknolojik ürün veya sistemlerin belirleneceği “araştırma
projeleri” ve “araştırma alanları”nı belirlemektir.

Çalışma “kürsüden anlatma ve toplu dinleme konferansı” şeklinde değil, yaratıcı fikir
oluşturma yöntem ve teknikleri kullanılarak, tüm katılımcıların çalışmalara başından
sonuna kadar aktif katılımı ile yazılı bilgi ve belge üretmeye yönelik olarak gerçekleştirildi.

Raporda sunulan sonuçlar; çalışma esnasında katılımcıların tartışıp görüş birliğine vardığı
çıktıların son hali olup, TÜSSĐDE tarafından üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

Katılımcı listesi Ek 1’de, çalışma programı Ek 2’de sunulmuştur.

4
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
1. Tanışma ve Toplantının Tanıtımı

Çalışmanın bu bölümünde; toplantının temel amacı açıklanarak, iletişim ve takım olarak
sorun çözmek konularında uygulamalı çalışma yapılmıştır. Daha sonra; katılımcılara “Aile
ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürü olsaydınız ele alacağınız ilk üç sorun ne olurdu?”
sorusu sorularak çeşitli cevaplar alınmıştır.

2. Ar-Ge Projelerinin Belirlenmesi
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nün daha önceden belirlediği araştırma
alanları olan;
(cid:1) Aile Ölçeği
(cid:1) Aile ve Eğitim
(cid:1) Aile ve Hukuk
(cid:1) Aile ve Sağlık
(cid:1) Strateji Geliştirme
(cid:1) Aile ve Sosyal Politika
(cid:1) Ekonomi ve Sosyal Güvenlik
(cid:1) Kitle Đletişim Araçları ve Aile
alanlarında Ar-Ge projelerinin belirlenmesi ve bu projelerin tanımlanabilmesi için aşağıdaki
taslak detaylar kullanılmıştır.
1. Projenin tanımı
(cid:1) Projenin adı
(cid:1) Kısa bir proje tanıtımı (özet)
2. Projenin Amacı
(cid:1) Somut çıktıları
(cid:1) Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü’ne ve aile yaşamına katkısı
3. Seçilme gerekçesi
(cid:1) Mevcut durum
(cid:1) Projenin önemi
4. Proje Adımları
5. Tahmini bütçe
6. Sonuçların Uygulanma Biçimi
(cid:1) Sonuçların Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü tarafından
uygulamaya ne şekilde aktarılacağı

Gruplar tarafından hazırlanan projeler Tablo 1-9’da verilmiştir.
5
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği
Proje 1

1. Projenin Adı
Aileyi Tanımlayıcı Mevcut Ölçeklerin Saptanması ve Geliştirilmesi
2. Projenin Tanımı
Türkiye’de aileyi konu alan araştırmalarda kullanılan mevcut ölçeklerin saptanması
ve değişik kriterler açısından sınıflandırılması (örn., evlilik doyumu, evlilik yapısı,
vb). Aileyi tanımlayıcı ve çeşitli boyutlar açısından durum saptayıcı ölçeklerin
geliştirilmesi ve bu alandaki araştırmaların meta analizine yönelik çalışmalarının
yapılması.
3. Projenin Amacı
Türkiye’de aile yapısına ilişkin mevcut ölçeklerin ortaya konması, ihtiyaca uygun
yeni ölçme araçlarının geliştirilmesi ve bu ölçeklerin çeşitli kurumların hizmet
alanlarına sunulması amaçlanmaktadır.
4. Seçilme gerekçesi
Var olan ölçeklerin yeterince tanımlanıp sınıflandırılmamış ve yaygınlaşmamış
olması. Ayrıca, temel, uygulamalı ve deneysel araştırmalar için bilgi toplama
araçlarının ortaya konulmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bunun dışında, sosyal
araştırmalarda kullanılan daha çok batı kaynaklı ölçeklerin sınırlılıkları dikkate
alınarak Türk kültürüne özgü ölçme ve değerlendirme araçlarının geliştirilmesine de
ihtiyaç vardır.
5. Proje Adımları
(cid:1) Ölçek geliştirme çalışmalarına yönelik ilgili literatürün taranması,
(cid:1) Bu tip ölçeklerin bulunabileceği kaynakların saptanması,
(cid:1) Mevcut ölçeklerin değişik kriterlere göre sınıflandırılması,
(cid:1) Yeni ölçeklerin geliştirilmesi,
(cid:1) Ölçeklerle ilgili arşivlerin ve bilgi bankalarının oluşturulması.
6. Bütçe Kalemleri
(cid:1) Araştırma ekibinin oluşturulması ve eğitimi,
(cid:1) Araştırma ekibinin fizikî ve teknik donanımı,
(cid:1) Bilgisayar destek programlarının geliştirilmesi,
(cid:1) Bilgi bankası için alt yapının oluşturulması.
7. Sonuçların Uygulanma Biçimi
Yapılacak araştırma ve uygulamalara yönelik mevcut ve yeni geliştirilecek ölçek
arşivlerinin oluşturulması ve kullanıcıların hizmetine sunulması.

6
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği (Devam)
Proje 2

1. Projenin Adı
Aile Değerleri Araştırması
2. Projenin Tanımı
Türkiye’de aile değerleri ölçeğinin değişik kriterlere (kadın-erkek rolleri, dinî
inanışlar, iletişim biçimleri, bölgeler ve kuşaklararası farklılıklar ve yurtdışında
yaşayan ailelerin durumu vb.) göre ortaya çıkarılarak Türkiye’nin aile değerleri
haritasını oluşturmak.
2. Projenin Amacı
Aile değerlerindeki değişimi (kuşaklararası, bölgesel ve cinsiyet farklılıkları
açısından) saptamak ve bu konuda değişimi olumlu etkileyebilecek politikaların
belirlenmesini sağlamak amaçlanmaktadır. Sosyal hayatı olumlu etkileyebilecek
değerlerin yaşatılması, olumsuz yönde etkileyebilecek değerlerin değiştirilmesi de
diğer bir amaçtır.
3. Seçilme Gerekçesi
Günümüzde aileye yönelik değerlerin toplumda nasıl değiştiğini saptayabilmek ve bu
değişimi bölgelere göre değerlendirebilmek ve izlemek. Değerler konusunda
toplumsal farkındalığı artırmak ve toplumsal bilinci yükseltmek.
4. Projenin Adımları
(cid:1) Aile değerleriyle ilgili literatürün taranması,
(cid:1) Değer alanlarının saptanmasına yönelik gerekli çalışmaların yapılması.
(cid:1) Aile değerleriyle ilgili madde havuzu oluşturma,
(cid:1) Ölçek geliştirme çalışmaları ile pilot uygulamalar yapmak,
(cid:1) Geçerlik ve güvenirlik çalışması,
(cid:1) Norm çalışmalarının belirlenmesi.
5. Bütçe Kalemleri
(cid:1) Ölçek geliştirme ekibinin oluşturulması,
(cid:1) Anketörlerin seçimi ve eğitilmesi,
(cid:1) Verilerin işlenmesi, raporlaştırılması, norm çalışmaları vb. için kaynaklar (insan
ve harcama kalemleri ve teknik donanımlar).
6. Sonuçların Uygulanma Biçimi
Hizmet götürülecek grupların değerlerini tanıyarak hizmeti sunma stratejilerinin
belirlenmesi, hizmet politikalarının belirlenmesi, hizmeti sunma eylem planlarının
geliştirilmesi. Farklı grupların hizmet ihtiyaçlarının ortaya konulması.
7
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği (Devam)
Proje 3

1. Projenin Adı
Türk Aile Yapısının Sosyolojik Profili Araştırması
2. Projenin Tanımı
Türk aile yapısının sosyolojik profilinin belirlenerek, aileye ilişkin politikalar
üretilmesinde bilgi alt yapısının oluşturulması. Dolayısıyla, Türk aile yapısı
profilinden hareketle Türk aile tipolojilerinin saptanmasına yönelik ölçekler
geliştirilmesi.
3. Projenin Amacı
Projede, Türk aile yapısının sosyolojik profiline göre aileye götürülecek hizmetlerin
bilinçli ve verimli olmasını sağlamak amaçlanmıştır. ASAGEM’in, Türk aile yapısının
sosyolojik profili çerçevesinde araştırmalarını planlaması, yapacağı çalışmalarda
ortaya çıkarılan tipolojilere göre araştırmalarını kurgulaması ile Türk toplumunun
kendi aile yapısını tanıması, farklılıkları ve değişmeleri algılaması da amaçlanmıştır.
Projenin amaçları arasında, aileye götürülecek hizmet ve politikalardan olumlu geri
bildirim alınması da bulunmaktadır.
4. Seçilme Gerekçesi
Sosyal ve kültürel değişim sürecinde aile de değişmektedir. Sosyal olaylar analiz
edilirken çok nedenselli bir araştırma yapılmalıdır. Türk aile yapısının bölgelere,
yerleşim yerlerine, nüfus bileşimine, aile içi geçim stratejisine ve otorite yapısına
göre analiz edilerek aile tiplerinin ortaya çıkarılması bir gerekliliktir. Bu bağlamda,
Türk aile yapısı bilinmeden aileye ilişkin yerel ve merkezi yönetimlerin ürettiği
politikaların verimli olamayacağı belirtilmelidir.
5. Proje Adımları
(cid:1) Literatür taraması,
(cid:1) Ölçme araçlarının hazırlanması,
(cid:1) Pilot uygulamalarının hazırlanması,
(cid:1) Anketörlerin eğitimi,
(cid:1) Ölçme aracının uygulanması,
(cid:1) Analiz ve yorumlama.
6. Bütçe Kalemleri
(cid:1) Anketör ücretleri,
(cid:1) Verilerin işlenmesi, raporlaştırılması, norm çalışmaları vb. için kaynaklar (insan
kaynakları ve harcama kalemleri ile teknik donanımlar),

8
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü

Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği (Devam)
Proje 3

(cid:1) Ulaşım masrafları.
7. Sonuçların Uygulanma Biçimi
Türk aile yapısının sosyolojik profiline göre hizmet ve politikaların planlanması ve
uygulanması.
9
Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
Tablo 1. Araştırma Alanı – Aile Ölçeği (Devam)
Proje 4

1. Projenin Adı
Boşanma Olgusunu Değerlendirme Aracı
2. Projenin Tanımı
Boşanma olgusunun çeşitli açılardan incelenmesiyle ayrıntılı bir analize olanak
sağlayan bir durum saptaması yapmak.
3. Projenin Amacı
Boşanmanın nedenlerini incelemek, boşanma ile ilgili istatistiklerin oluşturulması,
boşanmanın hukukî ve eğitimsel düzenlemelere yansıması, boşanma olgusunun psiko-
sosyal, ekonomik ve kültürel vb. boyutlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Kurumun
hizmet alanıyla ilgili veri toplamak ve sosyal politikalara yönelik veri tabanı
oluşturmak.
4. Seçilme Gerekçesi
Son yıllarda gözlenen boşanma olaylarındaki artış nedenleri konusunda bilgi eksikliği,
boşanmanın aile üyeleri ve toplum üzerindeki etkilerinin çeşitli açılardan bütünsel
olarak ortaya konulmaması nedeniyle bu ölçeğin geliştirilmesine gereksinim
duyulmuştur.
5. Proje Adımları
(cid:1) Boşanma ile ilgili literatürün taraması,
(cid:1) Alt boyutların belirlenmesine yönelik araştırmaların yapılması,
(cid:1) Madde havuzunun oluşturulması,
(cid:1) Ölçek geliştirme çalışmalarının tanımlanarak, pilot uygulamaların yapılması,
(cid:1) Eş (kadın ve erkek) ve çocuk formlarının oluşturulması.
6. Bütçe Kalemleri
(cid:1) Ölçek geliştirme ekibinin oluşturulması,
(cid:1) Anketörlerin seçimi ve eğitilmesi,
(cid:1) Verilerin işlenmesi, raporlaştırılması, norm çalışmaları vb. için kaynaklar (insan ve
harcama kalemleri ve teknik donanımlar).
7. Sonuçların Uygulanma Biçimi
Sonuçların uygulanmasında aile mahkemeleri, aile danışma merkezleri, kadın sığınma
evleri vb. kurumlarda verilebilecek hizmetlerin sürdürülmesine yönelik stratejilerin
belirlenmesi. Ek olarak, aile birliğinin korunmasına yönelik politikaların
belirlenmesinde veri tabanının oluşturulması.
10