Ülkemizde ve Dünyada Aile Isletmelerinin Önemi

273 Pages·2013·2.99 MB·Turkish

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
SOSYOLOJİ ANABİLİMDALI

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ AİLE ŞİRKETLERİNDE
ORTAKLIK KÜLTÜRÜ

UĞUR ÇAĞLAK

DOKTORA TEZİ

DANIŞMAN
PROF. DR. ABDULLAH TOPÇUOĞLU

KONYA – 2013

T.C.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ (cid:44)(cid:44)(cid:44)(cid:3)
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
(cid:3)

BİLİMSEL ETİK SAYFASI
Adı Soyadı Uğur ÇAĞLAK
Numarası 084105002003
n
i
n
i Ana Bilim / Bilim Dalı Sosyoloji
c
n
re Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
ğ
Ö
Tezin Adı Küçük ve Orta Ölçekli Aile Şirketlerinde Ortaklık Kültürü
(cid:3)
(cid:3)
(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:37)(cid:88)(cid:3) (cid:87)(cid:72)(cid:93)(cid:76)(cid:81)(cid:3) (cid:83)(cid:85)(cid:82)(cid:77)(cid:72)(cid:3) (cid:86)(cid:68)(cid:73)(cid:75)(cid:68)(cid:86)(cid:213)(cid:81)(cid:71)(cid:68)(cid:81)(cid:3) (cid:86)(cid:82)(cid:81)(cid:88)(cid:111)(cid:79)(cid:68)(cid:81)(cid:80)(cid:68)(cid:86)(cid:213)(cid:81)(cid:68)(cid:3) (cid:78)(cid:68)(cid:71)(cid:68)(cid:85)(cid:78)(cid:76)(cid:3) (cid:69)(cid:129)(cid:87)(cid:129)(cid:81)(cid:3) (cid:86)(cid:129)(cid:85)(cid:72)(cid:111)(cid:79)(cid:72)(cid:85)(cid:71)(cid:72)(cid:3) (cid:69)(cid:76)(cid:79)(cid:76)(cid:80)(cid:86)(cid:72)(cid:79)(cid:3) (cid:72)(cid:87)(cid:76)(cid:247)(cid:72)(cid:3) (cid:89)(cid:72)(cid:3)
(cid:68)(cid:78)(cid:68)(cid:71)(cid:72)(cid:80)(cid:76)(cid:78)(cid:3)(cid:78)(cid:88)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:3)(cid:124)(cid:93)(cid:72)(cid:81)(cid:79)(cid:72)(cid:3)(cid:85)(cid:76)(cid:68)(cid:92)(cid:72)(cid:87)(cid:3)(cid:72)(cid:71)(cid:76)(cid:79)(cid:71)(cid:76)(cid:247)(cid:76)(cid:81)(cid:76)(cid:15)(cid:3)(cid:87)(cid:72)(cid:93)(cid:3)(cid:76)(cid:111)(cid:76)(cid:81)(cid:71)(cid:72)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:69)(cid:129)(cid:87)(cid:129)(cid:81)(cid:3)(cid:69)(cid:76)(cid:79)(cid:74)(cid:76)(cid:79)(cid:72)(cid:85)(cid:76)(cid:81)(cid:3)(cid:72)(cid:87)(cid:76)(cid:78)(cid:3)(cid:71)(cid:68)(cid:89)(cid:85)(cid:68)(cid:81)(cid:213)(cid:250)(cid:3)(cid:89)(cid:72)(cid:3)(cid:68)(cid:78)(cid:68)(cid:71)(cid:72)(cid:80)(cid:76)(cid:78)(cid:3)
(cid:78)(cid:88)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:3) (cid:111)(cid:72)(cid:85)(cid:111)(cid:72)(cid:89)(cid:72)(cid:86)(cid:76)(cid:81)(cid:71)(cid:72)(cid:3) (cid:72)(cid:79)(cid:71)(cid:72)(cid:3) (cid:72)(cid:71)(cid:76)(cid:79)(cid:72)(cid:85)(cid:72)(cid:78)(cid:3) (cid:86)(cid:88)(cid:81)(cid:88)(cid:79)(cid:71)(cid:88)(cid:247)(cid:88)(cid:81)(cid:88)(cid:15)(cid:3) (cid:68)(cid:92)(cid:85)(cid:213)(cid:70)(cid:68)(cid:3) (cid:87)(cid:72)(cid:93)(cid:3) (cid:92)(cid:68)(cid:93)(cid:213)(cid:80)(cid:3) (cid:78)(cid:88)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:213)(cid:81)(cid:68)(cid:3) (cid:88)(cid:92)(cid:74)(cid:88)(cid:81)(cid:3) (cid:82)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:78)(cid:3)
(cid:75)(cid:68)(cid:93)(cid:213)(cid:85)(cid:79)(cid:68)(cid:81)(cid:68)(cid:81)(cid:3)(cid:69)(cid:88)(cid:3)(cid:111)(cid:68)(cid:79)(cid:213)(cid:250)(cid:80)(cid:68)(cid:71)(cid:68)(cid:3)(cid:69)(cid:68)(cid:250)(cid:78)(cid:68)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:213)(cid:81)(cid:213)(cid:81)(cid:3)(cid:72)(cid:86)(cid:72)(cid:85)(cid:79)(cid:72)(cid:85)(cid:76)(cid:81)(cid:71)(cid:72)(cid:81)(cid:3)(cid:92)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:85)(cid:79)(cid:68)(cid:81)(cid:213)(cid:79)(cid:80)(cid:68)(cid:86)(cid:213)(cid:3)(cid:71)(cid:88)(cid:85)(cid:88)(cid:80)(cid:88)(cid:81)(cid:71)(cid:68)(cid:3)(cid:69)(cid:76)(cid:79)(cid:76)(cid:80)(cid:86)(cid:72)(cid:79)(cid:3)(cid:78)(cid:88)(cid:85)(cid:68)(cid:79)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:3)
(cid:88)(cid:92)(cid:74)(cid:88)(cid:81)(cid:3)(cid:82)(cid:79)(cid:68)(cid:85)(cid:68)(cid:78)(cid:3)(cid:68)(cid:87)(cid:213)(cid:73)(cid:3)(cid:92)(cid:68)(cid:83)(cid:213)(cid:79)(cid:71)(cid:213)(cid:247)(cid:213)(cid:81)(cid:213)(cid:3)(cid:69)(cid:76)(cid:79)(cid:71)(cid:76)(cid:85)(cid:76)(cid:85)(cid:76)(cid:80)(cid:17)(cid:3)
(cid:3)
(cid:3)
(cid:3)
(cid:103)(cid:247)(cid:85)(cid:72)(cid:81)(cid:70)(cid:76)(cid:81)(cid:76)(cid:81)(cid:3)(cid:76)(cid:80)(cid:93)(cid:68)(cid:86)(cid:213)(cid:3)
(cid:3)(cid:11)(cid:248)(cid:80)(cid:93)(cid:68)(cid:12)(cid:3)
(cid:3)
(cid:36)(cid:79)(cid:68)(cid:68)(cid:71)(cid:71)(cid:76)(cid:81)(cid:3)(cid:3)(cid:46)(cid:72)(cid:92)(cid:78)(cid:88)(cid:69)(cid:68)(cid:87)(cid:3)(cid:46)(cid:68)(cid:80)(cid:83)(cid:129)(cid:86)(cid:129)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:54)(cid:72)(cid:79)(cid:111)(cid:88)(cid:78)(cid:79)(cid:88)(cid:18)(cid:3)(cid:46)(cid:50)(cid:49)(cid:60)(cid:36)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)
(cid:55)(cid:72)(cid:79)(cid:29)(cid:3)(cid:19)(cid:3)(cid:22)(cid:22)(cid:21)(cid:3)(cid:21)(cid:21)(cid:22)(cid:3)(cid:21)(cid:23)(cid:23)(cid:25)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:41)(cid:68)(cid:91)(cid:29)(cid:3)(cid:19)(cid:3)(cid:22)(cid:22)(cid:21)(cid:3)(cid:21)(cid:23)(cid:20)(cid:3)(cid:19)(cid:24)(cid:3)(cid:21)(cid:23)(cid:3)
(cid:75)(cid:87)(cid:87)(cid:83)(cid:29)(cid:18)(cid:18)(cid:90)(cid:90)(cid:90)(cid:17)(cid:86)(cid:82)(cid:86)(cid:92)(cid:68)(cid:79)(cid:69)(cid:76)(cid:79)(cid:17)(cid:86)(cid:72)(cid:79)(cid:70)(cid:88)(cid:78)(cid:17)(cid:72)(cid:71)(cid:88)(cid:17)(cid:87)(cid:85)(cid:18)(cid:3)
(cid:3)

IV
ÖNSÖZ
Kısaca KOBİ olarak adlandırılan Küçük ve Orta Boy İşletmeler tüm dünya
ekonomilerinde işletmelerin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Hem istihdamı
emme potansiyelleri hem de ekonomilere sağladıkları katma değerleri ile tüm dünya
ekonomilerinde KOBİ’ler çok önemli bir işlevi yerine getirmektedirler. Küçük ve esnek
yapılarıyla ekonomiye katkı sağlayan KOBİ’ler rekabetin ve değişikliğin sıkça
yaşandığı günümüz ekonomi dünyasında hem üretim hem de istihdam potansiyelleri
açısından büyük bir yer tutmaktadır.
Tüm dünyadaki KOBİ’lerinde büyük kısmı aile işletmelerinden oluşmaktadır.
Aile işletmeleri hem mülkiyetin kendilerinde olduğu hem de akrabalık ilişkilerinin
hakim olduğu işletmelerdir. Bu yüzden aile işletmeleri sadece ekonomik yönüyle
incelenen işletmeler değildir. Aynı zamanda da aile ve akrabalık gibi yakın toplumsal
ilişkileri barındırmasından dolayı sosyolojik bir bakışla da incelenmesi gereken
örgütlerdir. Aile işletmeleri özellikle milli gelire katkıları, toplumsal açıdan önemli bir
denge unsuru olmaları ve bölgeler arası kalkınmayı sağlamadaki rolleri gereği çok ciddi
şekilde araştırılması, bilgilendirilmesi, yönlendirilmesi, devamlılıklarının sağlanması ve
daha başarılı hale getirilmesi gereken örgütlerdir.
Aile işletmeleri ile ilgili yapılan çalışmalarda birçok alan incelenmiş; özellikle
aile işletmelerinin yönetimi ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Son zamanlarda birçok
bilim adamı, siyasetçi ve sivil toplum örgütleri tarafından, ortaklık kurmayı teşvik
etmek ve ortaklıkların sağlıklı bir biçimde devamını sağlamak amacıyla “ortaklık
kültürü” sıkça dillendirilir olmuştur. Ancak malumdur ki yazınsal alanda, aile işletmesi
ortakları ile ilgili çok fazla çalışma yapılmamıştır. Bu araştırmada KOBİ ölçeğindeki
aile işletmesi ortaklarının “ortaklık kültürleri” incelenmiş ve alanda bir uygulama
yapılmıştır. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalında
doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışma alana bir katkı yapma çabası içindedir.
Bu çalışmada öncelikle lisans eğitimimden bu yana her zaman yanımda olan,
bilgi birikiminden, deneyiminden yararlandığım, bu alanla ilgili çalışmamda örnek
aldığım ve bu alanı bana sevdiren danışman hocam Prof. Dr. Abdullah Topçuoğlu’na
çok teşekkür ediyorum. Araştırma görevliliğine başladığım günden bu yana her koşulda
V
gece gündüz bir ağabey, bir arkadaş, bir dost muhabbetiyle yanımda olan her zaman
destekleyen, çalışmanın oluşumunda beni yüreklendiren hocam Doç. Dr. Köksal
Alver’e, araştırmanın uygulama süreci ve analizlerinde benden yardımlarını
esirgemeyen Yard. Doç. Dr. Mehmet Ali Aydemir, Yard. Doç. Dr. Mahmut H. Akın,
Yard. Doç. Dr. Susran Erkan Eroğlu ve bir aile işletmesi ortağı olan ağabeyim Ahmet
Çağlak’a ve Ahmet İbalı’ya sonsuz teşekkürler. Yine yetişmemde emeği olan Prof. Dr.
Mustafa Aydın’a, Prof. Dr. Yasin Aktay, Prof. Dr. Mahmut Atay, Prof. Dr. Abdullah
Koçak, Doç. Dr. Ertan Özensel ve Doç. Dr. Ramazan Yelken’e çok teşekkürler.
Ayrıca altı yıldır çalışmakta olduğum Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Sosyoloji Bölümü araştırma görevlileri arkadaşlarıma, bu tezin hikayesini benimle
paylaşan, zorlukları aşmamda yardımcı olan eşim Sümeyra ve oğlum Mustafa Efe’ye,
ayrıca anne ve babama da çok teşekkür ediyorum.
UĞUR ÇAĞLAK
T.C.
VI
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü

Adı Soyadı Uğur ÇAĞLAK
Numarası 084105002003
n
i Ana Bilim / Bilim Dalı Sosyoloji
n
i
nc Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora
e
r
ğ Tez Danışmanı Prof. Dr. Abdullah TOPÇUOĞLU
Ö
Tezin Adı Küçük ve Orta Ölçekli Aile Şirketlerinde Ortaklık Kültürü

ÖZET
KOBİ ölçeğindeki aile işletmelerinde ortak kültürü başlığı altında yapılan bu araştırma
teorik ve uygulamalı olarak iki bölümden oluşmaktadır. Araştırmanın teorik bölümünde,
uygulamaya alt yapı oluşturacak kavramsal çerçeve hazırlanmıştır. Bu bölümde aile işletmeleri,
aile işletmelerinin genel özellikleri, avantajları- dezavantajları, kuruluşu ve gelişimi ile birlikte
ortaklık kavramı üzerinde durulmuş ve de ortaklık kavramının arka planı, geçmişte ve günümüzde
ortaklık uygulama biçimleri hakkında bilgiler verilmiştir. Yine bu bölümde son olarak aile
işletmeleri, bir örgüt olarak değerlendirmeye alınmış kültür- ekonomi- zihniyet kavramları
eşliğinde aile işletmeleri ve ortaklık açıklanmaya çalışılmıştır.
Araştırmanın uygulama bölümünde ise aile işletmelerinde ortaklık kültürü ile ilgili bir anket
çalışması yapılmıştır. Uygulama sürecinden sonra 101 anketin cevapları frekans analizleri, t-testi,
tek yönlü varyans analizi ve de faktör analizi gibi istatistik testleri kullanılarak yorumlanmış ve
faktörler açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bölümde Konya ilindeki KOBİ ölçeğindeki aile
işletmelerinin ortaklık kültürleri ile ilgili önemli bulgular elde edilmiştir.
Anahtar Kavramlar: KOBİ, Aile İşletmeleri, Ortaklık, Ortaklık Kültürü, Zihniyet

Alaaddin Keykubat Kampüsü Selçuklu/ KONYA
Tel: [phone] Fax: [phone]
http://www.sosyalbil.selcuk.edu.tr/