UFR STAPS Vieillissement, activité physique et contrôle postural

136 Pages·2012·7.54 MB·French

UNIVERSITE DE PAU ET DES PAYS DE L’ADOUR
UFR STAPS DE TARBES

THESE CIFRE

En vue de l’obtention du grade de

DOCTEUR de L’UNIVERSITE DE PAU ET DES PAYS DE L’ADOUR

Discipline : STAPS, 74ème Section CNU

Julien MAITRE

13 décembre 2012

Titre :

Vieillissement, activité physique et contrôle postural

Analyse de l’interaction à travers l’utilisation de manipulations sensorielles
multiples et combinées

!
Sous la direction de :

PAILLARD Thierry, Professeur, Université de Pau et des Pays de l’Adour

Jury

SCHIEPPATI Marco, Professeur, Université de Pavie, Italie Rapporteur
MOUCHNINO Laurence, MC-HDR, Aix Marseille Université Rapporteur
DO Manh-Cuong, Professeur, Université de Paris-Sud 11 Examinateur
CHROSTOWSKA Anna, Professeur, Université de Pau et des Pays de l’Adour Examinateur
PAILLARD Thierry, Professeur, Université de Pau et des Pays de l’Adour Directeur
! "!
! #!
Remerciements

Je tiens tout d’abord à exprimer mes sincères remerciements à mon directeur de thèse,
Monsieur Thierry Paillard, Professeur à l’Université de Pau et des Pays de l’Adour, pour
m’avoir accueilli au sein de l’équipe du Laboratoire Activité Physique, Performance et Santé
(LAPPS) pendant la durée de ce travail de recherche. Je lui suis trés reconnaissant d’avoir
dirigé mon travail et de m’avoir guidé ces dernières années. Je le remercie pour sa
disponibilité, ses conseils et son aide très précieuse.
Je souhaite exprimer toute ma gratitude envers Monsieur Marco Schieppati,
Professeur à l’Université de Pavie, et Madame Laurence Mouchnino, Maître de Conférence
HDR à l’Université d’Aix Marseille, pour avoir accepté de rapporter ce travail de thèse.
Je remercie tous les membres du jury pour avoir accepté d’évaluer mes travaux de
thèse et pour avoir accepté de juger la soutenance.
Mes remerciements vont aussi à Madame Anna Chrostowska, Professeur à
l’Université de Pau et des Pays de l’Adour, pour avoir accepté de présider le jury de cette
thèse, et à Monsieur Manh-Cuong Do, Professeur à l’Université de Paris Sud, pour avoir
accepté de participer à ce jury de thèse.
Je remercie le Conseil Général des Hautes-Pyrénées et l’Association Nationale de la
Recherche et de la Technologie pour avoir financé ces travaux de recherche.
Je tiens également à remercier les membres de l’Office Départemental des Sports des
Hautes-Pyrénées, son Président Jean-Pierre Dubarry, son Directeur Marc Brunning, ainsi
que Christine, Bastien et Hélène. Je les remercie de m’avoir accueilli dans leur équipe.
Je tiens à remercier les docteurs Yannick Gasnier et Jean-Louis Jully, ainsi que le
Centre hospitalier de Vic en Bigorre pour leur collaboration tout au long des expériences
menées.
Je tiens à remercier Julien Bois, Léna Lhuisset et Noëlle Bru qui ont participé et
contribué à l’aboutissement de ces travaux. Je remercie également Nathalie pour ses conseils
linguistiques.
Un grand merci à tous les membres du LAPPS et du STAPS pour leur aide, leurs
conseils et leur gentillesse.
! $!
Je tiens aussi à exprimer ma gratitude à l’égard toutes les personnes qui ont été
volontaires pour les différentes expériences menées, et qui ont rendu possible la réalisation
de cette thèse. J’exprime ma gratitude envers les différentes associations qui ont souhaité
collaborer à ces travaux.
Je tiens à remercier mes collègues et amis Vincent Chaubet, Alberto Aibar et Alberto
Abarca pour leur soutien, leur gentillesse, leur bonne humeur et tous les bons moments
passés ensemble.
Il me reste à remercier tous ceux qui m’ont énormément soutenu. Un grand merci à
mes beaux-parents Jean-Jacques et Denise, à mes amis de longue date, Valérie, Bruno,
Mathieu, Véronique et Raphaël, qui m’ont toujours encouragé et avec qui j’ai toujours passé
d’excellents moments. Merci enfin à mon ami Bertrand, qui m’a, depuis le début, encouragé à
apprendre.
Pour finir, je tiens à remercier Coralie, qui m’a soutenu, écouté, encouragé, motivé,
apaisé, relu, corrigé, etc… Bref ! Merci pour les merveilleux moments partagés.

Merci à vous …
! %!
SOMMAIRE

!"#$%&’%#&()*+,"($"-.#////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////0!
123456&5&7! 5.$*-’89$"-.&:+.+*(;%/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<<!
=>(?"$*%&<&7! =(’*%&$>+-*"@8%///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<A!
"’! ()*)++),,*-*./!0*,!12.3/)2.,!-2/4)3*!*/!,*.,24)*++*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"5!
"’"! ()*)++),,*-*./!0*!+6!12.3/)2.!-2/4)3*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"5!
"’"’"! 7*!-8,3+*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"5!
"’"’#! 7*!,9,/:-*!.*4;*8<’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#=!
"’"’#’"! 7*!,9,/:-*!.*4;*8<!>?4)>@?4)A8*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#=!
"’"’#’#! 7*!,9,/:-*!.*4;*8<!3*./46+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#"!
"’#! ()*)++),,*-*./!0*!+6!12.3/)2.!,*.,24)*++*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’##!
"’#’"! 7*!,9,/:-*!;),8*+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#%!
"’#’#! 7*!,9,/:-*!;*,/)B8+6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#%!
"’#’$! 7*!,9,/:-*!>42>4)23*>/)1’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#&!
"’#’%! 76!,*.,)B)+)/?!38/6.?*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#5!
#’! ()*)++),,*-*./!*/!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#D!
#’"! E11*/,!0*!+F6+/?46/)2.!0*!+6!12.3/)2.!-2/4)3*!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#G!
#’#! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!0*,!,/483/84*,!0F)./?H46/)2.!08!,9,/:-*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’#G!
#’$! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!0*,!,9,/:-*,!,*.,24)*+,!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$=!
#’$’"! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!08!,9,/:-*!;),8*+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$=!
#’$’#! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!08!,9,/:-*!;*,/)B8+6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$"!
#’$’$! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!08!,9,/:-*!>42>4)23*>/)1’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$"!
#’$’%! E11*/,!0*!+F).;2+8/)2.!0*!+6!,*.,)B)+)/?!38/6.?*!>+6./6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$#!
#’%! I20)1)36/)2.!0*,!,9.*4H)*,!-8,38+6)4*,!*/!,/46/?H)*,!>2,/846+*,!6;*3!+*!;)*)++),,*-*./’’’’’’’’$#!
$’! E11*/,!0*!+F*<*43)3*!>@9,)A8*!,84!+6!12.3/)2.!0F?A8)+)B46/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$%!
$’"! J6/84*!*/!084?*!0*!+6!>46/)A8*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$%!
$’#! 7*,!606>/6/)2.,!>@9,)2+2H)A8*,!).08)/*,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$5!
! &!
%’! E11*/,!0*,!-6.)>8+6/)2.,!,*.,24)*++*,!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$G!
%’"! I6.)>8+6/)2.,!0*!+F).124-6/)2.!;),8*++*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$G!
%’#! I6.)>8+6/)2.,!0*!+F).124-6/)2.!;*,/)B8+6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’$G!
%’$! I6.)>8+6/)2.,!0*!+F).124-6/)2.!>42>4)23*>/);*!*/!0*!+6!,*.,)B)+)/?!38/6.?*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’%"!
=>(?"$*%&B&7! C)D%9$"E#&’%#&$*(,(8F//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////GA!
123456&55&7! 1*+#%.$($"-.&’%#&$*(,(8F/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////GH!
=>(?"$*%&<&7! I"#9*%?(.9J&".&$>%&".,-;8$"-.&-E&$>%&’"EE%*%.$&.%8*(;&;--?#&K"$>&(:%///////G0!
"’! KB,/463/’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&=!
#’! L./42083/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&"!
$’! I6/*4)6+,!6.0!-*/@20,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&#!
$’"! M8BN*3/,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&#!
$’#! E<>*4)-*./6+!O42/232+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&$!
$’#’"! I6.)>8+6/*0!32.0)/)2.,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&$!
$’#’#! P2-B).*0!,*.,249!-6.)>8+6/)2.!32.0)/)2.,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&&!
$’$! O2,/846+!32./42+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&5!
$’%! M/6/),/)36+!6.6+9,),’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&Q!
%’! R*,8+/,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&G!
%’"! K./@42>2+2H)36+!06/6’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&G!
%’#! O2,/846+!32./42+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’&G!
&’! S),38,,)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5%!
&’"! O42>4)23*>/);*!6.0!>+6./64!38/6.*28,!).124-6/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5%!
&’"’"! O42>4)23*>/);*!,*.,249!-6.)>8+6/)2.,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5%!
&’"’#! O+6./64!38/6.*28,!,*.,249!-6.)>8+6/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5D!
&’#! (*,/)B8+64!).124-6/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5Q!
&’$! (),86+!).124-6/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5G!
5’! P2.3+8,)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’5G!
&
&
! 5!
=>(?"$*%&B&7! 3%:8;(*&?>J#"9(;&(9$","$J&;"L"$#&$>%&%EE%9$#&-E&%F$%*.(;&?%*$8*)($"-.#&-.&
?-#$8*(;&9-.$*-;&E-*&-;’%*&#8)D%9$#///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////M<!
"’! KB,/463/’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D#!
#’! L./42083/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D$!
$’! I6/*4)6+,!6.0!I*/@20,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D%!
$’"! O64/)3)>6./,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D%!
$’#! E<>*4)-*./6+!O42/232+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D%!
$’#’"! I6.)>8+6/*0!,*.,249!32.0)/)2.,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D&!
$’#’#! P2-B).*0!,*.,249!-6.)>8+6/)2.!32.0)/)2.,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’D5!
$’$! O2,/846+!32./42+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’DD!
$’%! M/6/),/)36+!6.6+9,),’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’DQ!
%’! R*,8+/,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’DQ!
%’"! KH*!6.0!6./@42>2-*/4)36+!06/6’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’DQ!
%’#! O2,/846+!32./42+!>646-*/*4,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’DG!
&’! S),38,,)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’Q#!
5’! P2.3+8,)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’Q&!
=>(?"$*%&N&7! 3%:8;(*&?>J#"9(;&(9$","$J&?*%#%*,%#&$>%&%EE"9"%.9J&-E&?*-?*"-9%?$"-.&".&
?-#$8*(;&9-.$*-;&".&-;’%*//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////HA!
"’! KB,/463/’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’QD!
#’! L./42083/)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’QQ!
$’! I*/@20,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’QG!
$’"! O64/)3)>6./,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’QG!
$’#! I*6,84*-*./,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G=!
$’$! M/6/),/)36+!6.6+9,),’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G"!
%’! R*,8+/,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G"!
%’"! KH*!6.0!6./@42>2-*/4)36+!06/6’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G"!
%’#! R*1*4*.3*!32.0)/)2.!32->64),2.,!B*/T**.!/@*!1284!H428>,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G#!
%’$! E;2+8/)2.!21!/@*!PUO!0),>+63*-*./,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G#!
! D!
%’%! E;2+8/)2.!21!/@*!,>*3/46+!>2T*4!0*.,)/9!>646-*/*4,’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’G&!
&’! S),38,,)2.’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’GD!
123456&555&7! I"#98##"-.&%$&9-.9;8#"-.&:+.+*(;%#///////////////////////////////////////////////////////////<OO!
=>(?"$*%&<&7! I"#98##"-.&:+.+*(;%/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<O<!
"’! E11*/,!0*,!-6.)>8+6/)2.,!,*.,24)*++*,!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"="!
#’! E11*/,!08!;)*)++),,*-*./!,84!+*,!0)11?4*./*,!B283+*,!.*842.6+*,!)->+)A8?*,!06.,!+6!
4?H8+6/)2.!>2,/846+*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=#!
#’"! 7F).124-6/)2.!>42>4)23*>/);*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=$!
#’#! 7F).124-6/)2.!38/6.?*!>+6./6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=%!
#’$! 7F).124-6/)2.!;*,/)B8+6)4*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=&!
#’%! 7F).124-6/)2.!;),8*++*’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=5!
$’! E11*/,!0*!+F63/);)/?!>@9,)A8*!4?H8+):4*!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+!0*!,8N*/,!VH?,’’’’’’’’’’’’’’’’"=D!
%’! R?,8+/6./*!*./4*!+*,!B?.?1)3*,!).08)/,!>64!+F63/);)/?!>@9,)A8*!4?H8+):4*!*/!+*,!*11*/,!
0?+?/:4*,!0*!+F6;6.3?*!*.!VH*!,84!+*!32./4C+*!>2,/846+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"=G!
&’! 7)-)/*,!*/!>*4,>*3/);*,!0*!3*!/46;6)+’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’"""!
=>(?"$*%&B&7! =-.9;8#"-.&:+.+*(;%////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<<N!
123456&5P&7! 3+E+*%.9%#//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<<Q!
123456&P&7! 2..%F%#////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<NQ!

! Q!
LISTE DES ABRÉVIATIONS

ARNm : Acide ribonucléique messager
ATP : Adénosine triphosphate
CCollar : « Cervical collar » ou collier cervical
CG : Centre de gravité
COP : « Center of foot pressure » ou centre de pression des pieds
COP surface : « Center of foot pressure displacement surface area » ou surface moyenne des
déplacements du centre de pression des pieds
COP velocity : « Center of foot pressure displacement velocity on the medio-lateral axis » ou
X
vitesse moyenne de déplacement du centre de pression des pieds sur l’axe des X
COP velocity : « Center of foot pressure displacement velocity on the anteroposterior axis » ou
Y
vitesse moyenne de déplacement du centre de pression des pieds sur l’axe des Y
CST : « Corticospinal tract » ou faisceau corticospinal
Cutaneous non-manip : ES+CCollar+TV+GVS+EC
EMG : Electromyographie
EC « Eyes closed » ou yeux fermés
ES : Electromyostimulation
GVS : « Galvanic vestibular stimulation » ou stimulation vestibulaire galvanique
IGF-1 : « Insuline-like growth factor I » ou facteur de croissance IGF-1
MHC : « Myosin heavy chain » ou chaîne lourde de myosine
MLC : « Myosin light chain » ou chaîne légère de myosine
Proprio non-manip : EC+GVS+foam
Proprio-manip : ES+CCollar+TV
PSI : « Presynaptic inhibition » ou inhibition présynaptique
REF : Référence (initiale)
1
REF : Référence (finale)
2
RVC : Réflexe vestibulo cervical
RVO : Réflexe vestibulo oculaire
RVS : Réflexe vestibulo spinal
! G!
SNC : Système nerveux central
SNP : Système nerveux périphérique
TNF : « Tumor necrosis factor » ou facteur de nécrose tumorale
TV : « Tendon vibration » ou vibration tendineuse
Vestibular non-manip : ES+CCollar+TV+EC+foam
Vision non-manip : ES+CCollar+TV+GVS+foam
X axis : Axe médiolatéral
X : « Average position of the COP on the X axis » ou position moyenne du centre
COP
de pression sur l’axe des X
Y axis : Axe antéropostérieur
Y : « Average position of the COP on the Y axis » ou position moyenne du centre
COP
de pression sur l’axe des Y
! "=!