türkiye'deki adli delil yönetiminin kurumsal yapı ve işleyişinin uluslararası alanla karşılaştırmalı analiz

542 Pages·2015·3.51 MB·Turkish

T.C.
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI
KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI
DOKTORA TEZİ

TÜRKİYE’DEKİ ADLİ DELİL YÖNETİMİNİN
KURUMSAL YAPI VE İŞLEYİŞİNİN ULUSLARARASI
ALANLA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Cemal ÖZTÜRK

DANIŞMAN
Yrd. Doç. Dr. A. Faruk MUTLUSU

İZMİR-2015
i
Tez onay sayfası

ii
YEMİN METNİ

Doktora Tezi olarak sunduğum “Türkiye’deki Adli Delil Yönetiminin
Kurumsal Yapı ve İşleyişinin Uluslararası Alanla Karşılaştırmalı Analizi” adlı
çalışmanın, tarafımdan, akademik kurallara ve etik değerlere uygun olarak
yazıldığını ve yararlandığım eserlerin kaynakçada gösterilenlerden oluştuğunu,
bunlara atıf yapılarak yararlanılmış olduğunu belirtir ve bunu onurumla doğrularım.

…../…./……
Cemal ÖZTÜRK
İmza

iii
İNGİLİZCE YEMİN METNİ

DECLARATION

I hereby declare that this doctoral thesis titled as “A Comparative Analysis
of Institutional Structure and Process of Juridical Evidence Administration in
Turkey with International Field” has been written by myself in accordance with
the academic rules and ethical conduct. I also declare that all materials benefited in
this thesis consist of the mentioned resourses in the reference list. I verify all these
with my honour.

…/…/…….
Cemal ÖZTÜRK
Signature

iv
ÖZET

Doktora Tezi

Türkiye’deki Adli Delil Yönetiminin Kurumsal Yapı ve İşleyişinin Uluslararası
Alanla Karşılaştırmalı Analizi

Cemal ÖZTÜRK

Dokuz Eylül Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Kamu Yönetimi Anabilim Dalı
Kamu Yönetimi Doktora Programı

Adli Delilin tespiti, korunması, nakli, muhafazası, değerlendirilmesi ve
imhası gibi süreçler veya bu süreçleri yürüten kurumların idaresi olarak
söyleyebileceğimiz adli delil yönetimi; başlı başına demokrasi, hukuk devleti ve
insan haklarının korunması ve sağlanması açısından köşe taşı bir konuma
sahiptir.
Adli delil yönetimi süreçlerinde en çok ve en geniş kapsamda yer alan
kurumlar kolluk kurumlarıdır. Türkiye’de adli delil yönetiminde sorunlar
vardır. Bu sorunlar devlet yönetiminin görevlerinden olan güvenlik ve adalet
hizmetlerinde aksamalara sebep olmaktadır. Bu sorunlara dünyadaki gelişmiş
ülkeler (ABD: Texas Kamu Güvenliği Dairesi, Almanya: Bundeskriminalamt-
BKA) ve küresel ve bölgesel kolluk organizasyonlarının (İnterpol-Europol)
uygulamalarında çözümler bulunması muhtemeldir.
Bu bağlamda yerli ve yabancı literatür, ilgili mevzuatlar, kurumların
resmi internet siteleri, kurumlarla yapılan bilgi alış-verişi, kurumlara dair
yapılan görüşmeler, kurumlara dair soruların verilip cevaplanması tarzındaki
veriler ve bazı kurumlara dair yapılan nihayetinde onlarca yıl süren gözlem ve
deneyimler kaynak olarak kullanılmıştır.
v
Türkiye’deki belirgin eksiklikler; terim ve anlam karmaşası, saha-yetki-
görev karmaşası, adli kolluk personelinin belirsizliği, adli delil yönetimi
bağlamındaki adli birimlerin adli makamlara bağlı olmaması, mevzuat sorunu,
eşgüdüm mekanizması bulunmayışı, yargı işlemlerindeki yürütme ağırlığı, adli
makamların delillerden uzak kalışı, akreditasyon ve standardizasyon sorunları,
kurumların farklı imkan ve standartlarda çalışmaları, farklı personel
rejimlerinin uygulanması, anlaşmazlıklarda arabuluculuk olmayışı, kontrol
veya tavsiye niteliğinde herhangi bir organ bulunmaması, bilimsel çevrelerden
ve ilgili kurumlardan yararlanamama, delil tespitinde tutanağın ana usul oluşu,
veri deliline dair düzenlemelerin yeterli olmaması ve yönetimin temel
işlevlerinin bir bütün olarak değerlendirilmemesi olarak ortaya konmuştur.
Tezimizde bu sorunlara çözüm önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Yönetim, Delil, Delil Yönetimi, Adli Delil Yönetimi,
Karşılaştırmalı Delil Yönetimi, İnterpol, Europol, Almanya
Bundeskriminalamt-BKA, ABD Texas Kamu Güvenliği Dairesi.

vi
ABSTRACT

Doctoral Thesis
Doctor of Philosophy (PhD)

A Comparative Analysis of Institutional Structure and Process of Juridical
Evidence Administration in Turkey with International Field

Cemal ÖZTÜRK

Dokuz Eylül University
Graduate School of Social Sciences
Department of Public Administration
Public Administration Doctoral Program

Forensic evidence administration which can be said the identification,
preservation, transportation, storage, evaluation and management processes or
the administration of the institutions which rules these processes; itself has the
cornerstone position for democracy, rule of law and protection and set of
human rights.
The institutions which have the most and at the widestrange role at the
forensic evidence administration are law enforcement agencies. There are
problems at the forensic evidence management in Turkey. These problems
cause to distruptions at the security and justice services which are the duties of
State administration. It is possible to find solutions for these problems at the
aplications of developed countries (USA: Texas Department of Public Security,
Germany: Bundeskriminalamt-BKA) and global and regional law enforcement
agecies (Interpol-Europol).
In this context, domestic and foreign literature, relevant legislation,
institutions' official websites, the exchange of information with institutions, the
talksheld on the institutions, the data of answers of the given questions on
vii
institutions and ultimately dozens of years of observation and experience are
used as the source.
Significant problems in Turkey are; confusion of terms and meanings,
field-authority-taskcomplexity, uncertainity of judicial police staff, Forensic
units are not under the judicial authorities in the context of forensi cevidence
management, regulatory problems, lack of coordination mechanism, execution
weight in judicial proceedings, stay away from the evidence of the judiciary,
accreditation and standardization issues, different working standarts of
institutions, implementation of different personel regimes, lack of mediation in
disputes, in the absence of any controlor advisory bodies, inability to benefit
from the scientific community and the relevant institutions, the minutes of
evidence identification is the main method, lack of sufficient regulations
concerning data evidence and the basic functions of management is not
considered as a whole. At the end we offered solutions to these problems.

Keywords: Administration, Evidence, Evidence Administration, Forensic
Evidence Administration, Comparative Evidence Administration, Interpol,
Europol, Germany Bundeskriminalamt-BKA, USA Texas Department of Public
Security.

viii
TÜRKİYE’DEKİ ADLİ DELİL YÖNETİMİNİN KURUMSAL YAPI VE
İŞLEYİŞİNİN ULUSLARARASI ALANLA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

İÇİNDEKİLER

TEZ ONAY SAYFASI ii
YEMİN METNİ iii
İNGİLİZCE YEMİN METNİ iv
ÖZET v
ABSTRACT vii
İÇİNDEKİLER ix
TABLOLAR LİSTESİ xix
ŞEKİLLER LİSTESİ xx
EKLER LİSTESİ xxi
GİRİŞ 1

BİRİNCİ BÖLÜM
DELİL, YÖNETİM VE DEMOKRASİ-İNSAN HAKLARI-HUKUK DEVLETİ

1.1. ADLİ DELİL 7
1.1.1. Delil Kavramı ve Çeşitleri 7
1.1.1.1. Delil Kavramı 7
1.1.1.2. Delil Çeşitleri 9
1.1.1.2.1. Açıklamalar 11
1.1.1.2.1.1. Sanık Açıklamaları 11
1.1.1.2.1.2. Tanık Açıklamaları 13
1.1.1.2.1.3. Sanık Ve Tanık Dışında Kalanların Açıklamaları 15
1.1.1.2.1.4. Yazılı Açıklamalar (Belgeler) 16
1.1.1.2.1.5. Görüntü Ve/Veya Ses Kaydeden Araçlarla Açıklama 17
1.1.1.2.2. İzler 18
1.1.1.2.3. Veri 21
ix
1.1.2. Adli Delil ve Ceza Muhakemesi Süjeleri 21
1.1.2.1. Hakim ve Savcı 21
1.1.2.2. Adli Kolluk 23
1.1.2.3. Bilirkişi 27
1.1.3. Adli İzlerin Toplanma Vasıtaları 30
1.1.3.1. Olay Yeri-Suç Mahalli İncelemeleri 30
1.1.3.2. Keşif 33
1.1.3.3. Vücudun Muayenesi 33
1.1.3.4. DNA Analizi (Moleküler Genetik İnceleme) 34
1.1.3.5. Fiziki Kimliğin Tespiti 35
1.1.3.6. Otopsi 35
1.1.3.7. Telekomünikasyon İletişiminin Denetlenmesi 36
1.1.3.8. Gizli Soruşturmacı Kullanma Ve Teknik Araçlarla İzleme 377
1.1.4. Koruma Tedbirleri Ve İz Deliller 37
1.1.5.Adli Bilimler 41
1.1.5.1. Genel Olarak 41
1.1.5.2. Adli Bilimler Alt Kolları 42
1.1.5.2.1.İz Bilimi (Kriminalistik) 42
1.1.5.2.2. Diğer Bazı Alt Kolları 44
1.1.6. Adli Delil Terimi 45
1.2. YÖNETİM VE ADLİ DELİL YÖNETİMİ KAVRAMI 46
1.3. DEMOKRASİ, HUKUK DEVLETİ VE İNSAN HAKLARI 48
1.3.1. Demokrasi 48
1.3.2. İnsan Hakları 52
1.3.3. Hukuk Devleti 62
1.4. BÖLÜME SONUÇ 64

İKİNCİ BÖLÜM
TÜRKİYE’DE ADLİ DELİL YÖNETİMİ

2.1. GENEL OLARAK 68
x