türkiye'de yazılım sektörü dinamikleri ve devlet yardımları üzerine inceleme

105 Pages·2016·1.35 MB·Turkish

T.C.
BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ
TÜRKİYE’DE YAZILIM SEKTÖRÜ DİNAMİKLERİ
VE DEVLET YARDIMLARI ÜZERİNE İNCELEME
Yüksek Lisans Tezi
SERKAN CAHYİR
İSTANBUL, 2015

T.C.
BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
MBA YÜKSEK LİSANS PROGRAMI
TÜRKİYE’DE YAZILIM SEKTÖRÜ DİNAMİKLERİ
VE DEVLET YARDIMLARI ÜZERİNE İNCELEME
Yüksek Lisans Tezi
SERKAN CAHYİR
Tez Danışmanı: DR. YASEMİN GÖRÜM
İSTANBUL, 2015
T.C.
BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
MBAYÜKSEK LİSANS PROGRAMI
Tezin Adı:Türkiye’de Yazılım SektörüDinamiklerive DevletYardımlarıÜzerine
İnceleme
Öğrencinin AdıSoyadı: SerkanCahyir
Tez Savunma Tarihi:25.12.2015
Bu tezin Yüksek Lisans tezi olarak gerekli şartları yerine getirmiş olduğu SOSYAL
BİLİMLER Enstitüsü tarafından onaylanmıştır.
Ünvan, Ad veSOYADI
Enstitü Müdürü
İmza
Bu tezin Yüksek Lisans tezi olarak gerekli şartları yerine getirmiş olduğunu onaylarım.
Ünvan, Adı veSOYADI
Program Koordinatörü
İmza
Bu Tez tarafımızca okunmuş, nitelik ve içerik açısından bir Yüksek Lisans tezi olarak
yeterli görülmüş ve kabul edilmiştir.
Jüri Üyeleri __İmzalar
Tez Danışmanı Dr. Yasemin Görüm
Ünvan, Adı veSOYADI
Ek Danışman Prof.Dr. Esin Can
Ünvan, AdıveSOYADI
Üye Doç.Dr. Fatma Ulucan Özkul
Ünvan, Adı veSOYADI
Üye ------------------------------------
Ünvan, Adı veSOYADI
ÖZET
TÜRKİYE’DEYAZILIM SEKTÖRÜDİNAMİKLERİVE DEVLET
YARDIMLARIÜZERİNE İNCELEME
Serkan Cahyir
MBA Yüksek Lisans Programı
Tez Danışmanı: Dr. Yasemin Görüm
12/2015, 94Sayfa
Bilgi ekonomisi içerisindeki en önemli alt sektörlerden biri olan yazılım sektörü,
gelişmekte olan ülkeler açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Ekonominin tüm
segmentlerinde kullanılabilen ve katma değeri yüksek bir endüstri olan yazılımın
küresel pazarı sürekli genişlemektedir. Günümüzde gelişmekte olan pek çok ülke
yazılım endüstrisindeki gelişmeleri yakından takip etmekte ve kendileri için uygun
gelişim stratejilerini sorgulamaktadır.
Bu çalışmada Türkiye’de yazılım sektörü dinamikleri ve bu konuda devlet tarafından
sağlanan destek ve teşvikler incelenmektedir. Çalışmada öncelikli olarak bilgi
ekonomisi ve yazılım sektörü hakkında genel bilgiler verilmiş ve kabul gören üretim ve
başarı dinamikleri değerlendirilmiştir. Sonraki bölümlerde Türkiye’nin bilişim
sektöründe mevcut durumu ve potansiyeli incelenmiş ve yazılım endüstrisinde öncü
konumundaki Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, Çin, Hindistan, İsrail ve İrlanda’da
sektörün gelişimi ve başarı faktörleri değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye’de bilişim
sektörü için sağlanan destekler ayrı bir bölüm altında derlenmiştir. Sonuç olarak
Türkiye’de stratejik sektör olarak belirlenen bilişim sektörü için tespit ve öngörüler
paylaşılmıştır.
Bu çalışmayı hazırlayabilmem için gerekli olan desteklerini esirgemeyen hocalarıma
sonsuz teşekkürlerimi ve saygılarımı sunarım.
Anahtar Kelimeler: BİT, Yazılım, Destek, Teşvik, Outsource, İhracat, Ekonomi
Bakanlığı Döviz Kazandırıcı Hizmetler, TÜBİTAK, KOSGEP
iii
ABSTRACT
STUDY ON SOFTWARE INDUSTRY DYNAMICS ANDSTATE AID IN TURKEY
Serkan Cahyir
MBA
Thesis Supervisor: Dr. Yasemin Görüm
12/2015, 94 Pages
Software industry which is one of the most important sub-sector of the knowledge
economy, offers significant opportunities for developing countries. The software
industry which can be used in all segments of the economy and the global market with
high added value, is continuously expanding. Today, many developing countries to
follow closely the developments in the software industry and preparing appropriate
development strategy on this field.
In this study, the dynamics of the software industry in Turkey and support and
incentives provided by the government in this regard will be examined. In the study
firstly given general information about the knowledge economy and the software
industry and the recognized production dynamics and success are evaluated. On next
chapters given information about Turkey's Informatics current situation in the industry
and potentials and evaluated software leaders as United States, Brazil, China, India,
Israel and Ireland success factors in the industry. Besides, support for IT industry in
Turkey has been compiled under a separate section. As a result, IT sector as a strategic
sector in Turkey and assumptions identifiedandshared.
Keywords: BİT, Yazılım, Destek, Teşvik, Outsource, İhracat, Ekonomi Bakanlığı
Döviz Kazandırıcı Hizmetler, TÜBİTAK, KOSGEP
iv
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR...............................................................................................................vii
ŞEKİLLER................................................................................................................viii
KISALTMALAR........................................................................................................ix
1.GİRİŞ.......................................................................................................................1
2.BİLGİ EKONOMİSİNİN OLUŞUMU......................................................................3
2.1BİLGİ EKONOMİSİNİN TANIMI......................................................................3
2.2BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN BİLGİ EKONOMİSİ AÇISINDAN ÖNEMİ...4
2.3YAZILIMIN BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ...........6
3.YAZILIM SEKTÖRÜNÜN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ.......................................8
3.1YAZILIM SEKTÖRÜNÜN TANIMI..................................................................8
3.2DÜNYADA YAZILIM SEKTÖRÜNÜN GELİŞİMİ...........................................9
3.3GÜNÜMÜZDE YAZILIM SEKTÖRÜ VE KÜRESEL REKABET...................14
3.4YAZILIM SEKTÖRÜNDE ÜRETİM VE BAŞARI DİNAMİKLERİ................16
3.4.1Ulusal Vizyon ve Devlet Politikaları ............................................................17
3.4.2Beşeri Sermaye............................................................................................18
3.4.3Yaşam Standartları.......................................................................................18
3.4.4Özel Sektör ve Endüstri Özellikleri..............................................................18
3.4.5Teknolojik Altyapı.......................................................................................19
3.4.6Ücret Maliyetleri..........................................................................................19
3.4.7Finansman....................................................................................................20
3.4.8Dış Bağlantılar-Diaspora............................................................................20
3.4.9Diğer Faktörler.............................................................................................20
3.5ÜLKELERİN SINIFLANDIRILMASI VE GELİŞİM MODELLERİ.................21
3.5.1SektörelDurumlarına Göre Ülkelerin Sınıflandırılması................................21
3.5.2Yazılımda Stratejik Gelişim Modelleri.........................................................23
4.TÜRKİYE’NİN MEVCUT DURUMU VEPOTANSİYELİ...................................24
4.1BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SEKTÖRÜ...............................................................24
4.2GENİŞBANT ALTYAPISI VE SEKTÖREL REKABET..................................27
4.3NİTELİKLİ İNSAN KAYNAĞI VE İSTİHDAM..............................................29
4.4BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TOPLUMA NÜFUZU...............33
4.5BİLGİ GÜVENLİĞİ VE KULLANICI GÜVENİ..............................................37
4.6BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ DESTEKLİ YENİLİKÇİ
ÇÖZÜMLER….................................................................................................38
4.7İNTERNETGİRİŞİMCİLİĞİ VE E-TİCARET.................................................40
4.8KAMU HİZMETLERİNDE KULLANICI ODAKLILIK VE ETKİNLİK..........42
v
4.9FATİH PROJESİ...............................................................................................45
5.YAZILIM SEKTÖRÜNDE BAŞARILI ÜLKE ÖRNEKLERİ................................47
5.1AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ÖRNEĞİ..............................................47
5.2BREZİLYA ÖRNEĞİ........................................................................................49
5.3ÇİN ÖRNEĞİ....................................................................................................50
5.4HİNDİSTAN ÖRNEĞİ......................................................................................53
5.5İRLANDA ÖRNEĞİ..........................................................................................56
5.6İSRAİL ÖRNEĞİ...............................................................................................57
5.7GÜNEY KORE ÖRNEĞİ..................................................................................59
6.TÜRKİYE’DE BİLİŞİM SEKTÖRÜNE SAĞLANAN DESTEKLER....................62
6.1EKONOMİ BAKANLIĞI DESTEKLERİ..........................................................63
6.1.1Döviz KazandırıcıHizmet Ticaretinin Desteklenmesi...................................63
6.1.2Döviz Kazandırıcı Hizmet Sektörleri Markalaşma Destekleri.......................66
6.2TÜBİTAK DESTEK VE HİBE PROGRAMLARI.............................................69
6.2.1Teknogirişim Sermaye Desteği Programı (BiGG) (1512)..............................69
6.2.2TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı (1501)..................70
6.2.3TÜBİTAK KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı (1507)........................70
6.2.4TÜBİTAK Öncelikli Alanlar Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik
P.D.P. (1511)...............................................................................................70
6.2.5TÜBİTAK Patent Destek Programı (1602)...................................................71
6.2.6Üniversite-Sanayi İşbirliği Destek Programı (1505)......................................72
6.2.7Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programı (1515)..........................72
6.2.8Yenilik Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik D.P.
(1601)….......................................................................................................73
6.2.9Girişim Sermayesi Destekleme Programı (GİSDEP) (1514).........................74
6.3KOSGEB DESTEKLERİ...................................................................................75
6.3.1Ar-Ge, İnovasyon Ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı.....................75
6.3.2Girişimcilik Destek Programı.......................................................................76
6.3.3İşbirliği Güçbirliği Destek Programı.............................................................79
6.45746 SAYILI AR-GE FAALİYETLERİNİ DESTEKLEME..............................81
6.54691 SAYILI TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİ.................................83
7.SONUÇ..................................................................................................................88
KAYNAKÇA.............................................................................................................92
vi
TABLOLAR
Tablo 3.1:1965–1988 Yazılım ve Hizmetlerin ABD Pazar Tahminleri (Milyon $)...11
Tablo 3.2:1991 Datamation Araştırması, ABD de İlk Yüze Giren ISV’ler..................12
Tablo 3.3:Dünya Bölgesel Yazılım Harcamaları (Milyon $).......................................15
Tablo 3.4:Yazılımda Ülkelerin Sınıflandırılma Eşikleri..............................................22
Tablo 3.5:Carmel Modeline Göre Ülkelerin Sınıflandırılması....................................22
Tablo 5.1:Amerika Birleşik Devletleri Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin
Bazı Temel İstatistikler (2000-2011).........................................................49
Tablo 5.2:Brezilya Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel
İstatistikler (2000-2011)............................................................................50
Tablo 5.3:Çin Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel İstatistikler
(2000-2011)...............................................................................................53
Tablo 5.4:Hindistan Yazılım Sektörünün Gelişiminde Belirleyici Bir Etken Olarak Ar-
Ge ve Yenilikçilik Kümelenmeleri............................................................55
Tablo 5.5:Hindistan Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel
İstatistikler (2000-2011)............................................................................56
Tablo 5.6:İrlanda Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel
İstatistikler (2000-2011)............................................................................57
Tablo 5.7:İsrail Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel İstatistikler
(2000-2011)...............................................................................................59
Tablo 5.8:Güney Kore Beşeri Sermaye Birikimine ve Bilişime İlişkin Bazı Temel
İstatistikler (2000-2011)............................................................................61
Tablo 6.1: KOSGEB-AR-GE, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı76
Tablo 6.2: KOSGEB-Yeni Girişimci Desteğinin Unsurları, Oranı, Süresi ve Üst Limiti
..................................................................................................................78
Tablo 6.3: KOSGEB–İş GeliştirmeMerkezi Destek Unsurları, Oranı, Süresi ve Üst
Limiti........................................................................................................79
Tablo 6.4: KOSGEB-İşbirliği -Güçbirliği Desteği Program ve Proje Limitleri.........80
vii
ŞEKİLLER
Şekil 3.1:Carmel‘e Göre Yazılımda Başarı Faktörlerinin Etkileşimi...........................16
Şekil 3.2:Yazılım İhracatında Başarı Modeli..............................................................17
Şekil 4.1:Kırılımlar Bazında Türkiye BT Pazarı, 2006-2013 *...................................24
Şekil 4.2:Ülkelerde GSYH ve BT Pazarının GSYH’ye Oranı, 2011...........................25
Şekil 4.3:Genişbant Abonelerinin Teknoloji Bazında Dağılımı, 2006-2013................28
Şekil 4.4:BİT Sektörü İstihdamı, 2006-2011 *...........................................................30
Şekil 4.5:OECD Ülkelerinde BİT İstihdamının Toplam İstihdama Oranı, 2010..........30
Şekil 4.6:BİT Alanında Ön Lisans ve Lisans Mezunu Sayıları, 2006-2012 *..............31
Şekil 4.7:Türkiye ve AB’de Son Üç Ay İçinde Bilgisayar ve İnternet Kullanımı, 2006-
2014*..........................................................................................................33
Şekil 4.8:Hanelerde İnternet Erişimi Olmamasının Nedenleri, 2014...........................34
Şekil 4.9:BİT Cihaz Sahipliği Karşılaştırması, 2012..................................................35
Şekil 4.10:6-15 Yaş Grubu Çocukların İnternet Kullanım Amaçları, 2013.................36
Şekil 4.11:Belediyelerde Kullanılan Akıllı Kent Uygulamaları, 2013.........................39
Şekil 4.12:Türkiye’de İnternetten Yapılan Kartlı Ödeme İşlemleri Tutarı ve İşlem
Sayısı, 2009-2013.......................................................................................42
Şekil 4.13:Kamu BİT Yatırımları, 2006-2013............................................................43
Şekil 4.14:e-Devlet Kapısı Kullanıcı ve Hizmet Sayısı, 2008-2013............................43
Şekil 4.15:AB’de e-Devlet Hizmeti Sunan İnternet Sitelerinin Çevrimiçi
Kullanılabilirlik Oranları, 2013...................................................................44
Şekil 5.1:Amerika Birleşik Devletleri Bilişim Sektöründeki Dönüşüm (2000-2011-
Yüzde Dağılım & Milyar Dolar).................................................................48
Şekil 5.2:Çin Bilişim Sektöründeki Dönüşüm (Katma Değer-Yüzde Dağılım&Milyar
Dolar).........................................................................................................52
Şekil 5.3:Hindistan Bilişim Sektöründeki Dönüşüm (BT Sektörü Gelirleri-Yüzde
Dağılım&Milyar Dolar)..............................................................................54
Şekil 5.4:İsrail Bilişim Sektöründeki Dönüşüm (Katma Değer-Yüzde Dağılım &
Milyar Dolar)..............................................................................................58
Şekil 5.5:Güney Kore Bilgi Teknolojileri Sektörü Katma Değeri (2000-2012-Milyar
USD)..........................................................................................................60
Şekil 6.1: Türkiye’de alınan teşviklerin yüzde dağılımı...............................................63
viii