Türkiye'de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması

547 Pages·2015·7.46 MB·Turkish

ISBN: 978-605-4628-75-9
Basım:
Elma Teknik Basım Matbaacılık
Çatal Sokak 11/A Maltepe 06570 Ankara
Tel: [phone]
www.elmateknikbasim.com
Kapak Tasarımı:
Burak Elmas
Düzenleme:
Ayşegül Ustaoğlu

relikedniçÝ ARAÞTIRMA EÝKBÝÝBKÝE AMRITÞARA Ýçindekiler
laysoKSi leitv UezlimA a.Cn.Tlar raTl.nCa. mAizleU vteil iSKosyal
ýðýlnakaB ralakitiloP Politikalar Bakanlýðý
Doç. Dr. Ýlknur Yüksel-Kaptano ðululð onatpaK-lesküY runklÝ .rD .çoD
üsütatS nýnýdaK Kadýnýn Statüsü
Proje sorumlusu usulmuros ejorP
üðülrüdüM leneG Genel Müdürlüðü
Doç.Dr. Alanur Çavlin nilvaÇ runalA .rD.çoD
uburG emelzÝ ejorP Proje Ýzleme Grubu
Nicel Araþtýrma sorumlusu usulmuros amrýtþarA leciN
zýdlýY yParconfu. TD ur. nBaaBn u.rD Akadlý Ergöçmen nemçögrE ýldakAD ur. nBaaBn u.rD T u.fnocraPy Yýldýz
lanaÞ linkNöitGel ApreanþtyýremZa . rsDorumlusu usulmurDosr .a ZmeryýtnþaerpA GletöiNknil Þanal
naC miveS .rD Dr. Sevim Can
ýcUatzlamBa nnülgazrÖ .N N. Örzaglünna BmazltUacý
naðodrE rekoT egüM Müge Toker Erdoðan
Prof. Dr. Þ. Armaðan Tarým mýraT naðamrA .Þ .rD .forP
raçU nereC Ceren Uçar
Prof. Dr. Ýsmet Koç çoK temsÝ .rD .forP
Prof. Dr. Ali Çaðlar ralðaÇ ilA .rD .forP
Doç. Dr. A. Sinan Türkyýlmaz zamlýykrüT naniS .A .rD .çoD
Doç. Dr. Mehmet Ali Eryurt truyrE ilA temheM .rD .çoD
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Tunç çnuT niyesüH .rD .çoD .drY
Yrd. Doç. Dr. Onur Alper KIlýç çýlIK replA runO .rD .çoD .drY
Dr. Pelin Çaðatay Seçkiner renikçeS yataðaÇ nileP .rD
Dr. Tuðba Adalý ýladA abðuT .rD
Ar. Gör. Ayþe Abbasoðlu ÖzgörennerögzÖ ulðosabbA eþyA .röG .rA
Danýþmanlar ralnamþýnaD
Doç.Dr. Filiz Kardam madraK ziliF .rD.çoD
Prof. Dr. Gülriz Uygur rugyU zirlüG .rD .forP
Psikolog Biþeng Özdinç çnidzÖ gneþiB golokisP
Proje Asistanlarý ýralnatsisA ejorP
Hilal Arslan nalsrA laliH
Pýnar Karababa Kayalýgil ligýlayaK ababaraK ranýP
Akya Akarsu usrakA aykA
Ceyda Baþak Sayýlgan naglýyaS kaþaB adyeC
2
ARAÞTIRMA EKÝBÝ Ýçindekiler
Kilit Uzmanlar T.C. Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlýðý
Doç. Dr. Ýlknur Yüksel-Kaptanoðlu
Kadýnýn Statüsü
Proje sorumlusu
Genel Müdürlüðü
Doç.Dr. Alanur Çavlin
Proje Ýzleme Grubu
Nicel Araþtýrma sorumlusu
Prof. Dr. Banu Akadlý Ergöçmen Dr. Banu Tuncay Yýldýz
Nitel Araþtýrma sorumlusu Dr. Zeynep Göknil Þanal
Dr. Sevim Can
Uzmanlar N. Özgün Baltacý
Müge Toker Erdoðan
Prof. Dr. Þ. Armaðan Tarým
Ceren Uçar
Prof. Dr. Ýsmet Koç
Prof. Dr. Ali Çaðlar
Doç. Dr. A. Sinan Türkyýlmaz
Doç. Dr. Mehmet Ali Eryurt
Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Tunç
Yrd. Doç. Dr. Onur Alper KIlýç
Dr. Pelin Çaðatay Seçkiner
Dr. Tuðba Adalý
Ar. Gör. Ayþe Abbasoðlu Özgören
Danýþmanlar
Doç.Dr. Filiz Kardam
Prof. Dr. Gülriz Uygur
Psikolog Biþeng Özdinç
Proje Asistanlarý
Hilal Arslan
Pýnar Karababa Kayalýgil
Akya Akarsu
Ceyda Baþak Sayýlgan
3
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR ......................................................................................................................................................................................... 10
ŞEKİLLER .............................................................................................................................................................................................. 14
KISALTMALAR ................................................................................................................................................................................ 16
ÖN SÖZ ............................................................................................................................................................................................... 19
SUNUŞ ...................................................................................................................................................................................................23
BÖLGELER VE İLLER HARİTASI ..........................................................................................................................................27
Bölüm 1. Giriş
İlknur Yüksel-Kaptanoğlu ve Ş. Armağan Tarım .......................................................................................31
1.1. Kadına yönelik şiddetle mücadele ...........................................................................................................31
1.2. Kadına yönelik şiddet araştırmaları ..........................................................................................................33
1.3. Türkiye’de kadına yönelik şiddetle mücadele ................................................................................34
1.4. Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması ................................................................38
NİCEL ARAŞTIRMA
Bölüm 2. Nicel Araştırma Yöntemi
Ahmet Sinan Türkyılmaz, Tuğba Adalı ve Pelin Çağatay Seçkiner ........................................45
2.1. Araştırmanın örneklemi .......................................................................................................................................45
2.1.1. Örneklem büyüklüğü ve dağılımı ......................................................................................................46
2.1.2. Örneklem seçimi ..........................................................................................................................................47
2.2. Etik ve güvenlik kuralları ile ilgili önlemler .............................................................................................48
2.3. Araştırmada kullanılan kadına yönelik şiddet tanımları ..........................................................50
2.4. Araştırmanın soru kâğıdı .....................................................................................................................................52
2.5. Veri toplama faaliyetleri ve veri işleme .................................................................................................54
2.5.1. Saha ekiplerinin seçimi ve eğitimi/pilot çalışma .....................................................................54
2.5.2. Saha uygulaması ...........................................................................................................................................54
2.5.3. Veri işleme ...........................................................................................................................................................55
2.6. Cevaplama oranları ..............................................................................................................................................55
Bölüm 3. Hanehalkı Nüfusunun Özellikleri
İsmet Koç ve Tuğba Adalı ................................................................................................................................................59
3.1. Hanehalkı nüfusu ve hanehalkı kompozisyonu ..............................................................................59
Bölüm 4. Kadınların Temel Özellikleri
Alanur Çavlin ve Pelin Çağatay Seçkiner .......................................................................................................67
4.1. Kadınların temel özellikleri .................................................................................................................................67
4.2. Kadınların evlilik durumu ve erken evlilikler ........................................................................................73
4
Bölüm 5. Kadına Yönelik Şiddet Yaygınlığı
İlknur Yüksel-Kaptanoğlu ve Alanur Çavlin...................................................................................................81
5.1. Eş veya birlikte olunan erkekten kadına yönelik şiddet ..........................................................82
5.1.1. Fiziksel ve cinsel şiddet...............................................................................................................................83
5.1.1.1. Fiziksel şiddetin derecesi ve fiziksel şiddet içeren davranışlar ........................................85
5.1.1.2. Cinsel şiddet içeren davranışlar ......................................................................................................88
5.1.1.3. Fiziksel ve cinsel şiddetin bir arada yaşanması .......................................................................89
5.1.1.4. Medeni duruma göre fiziksel ve/veya cinsel şiddet ...........................................................90
5.1.1.5. Eğitim düzeyine göre fiziksel ve cinsel şiddet ..........................................................................91
5.1.2. Duygusal şiddet/istismar ..........................................................................................................................92
5.1.2.1. Kadınları kontrol etmeye yönelik davranışlar ..........................................................................94
5.1.3. Ekonomik şiddet/istismar..........................................................................................................................97
5.1.4. Erken yaşta evlilikler ve şiddet/istismar ilişkisi .............................................................................99
5.1.5. Şiddet uygulayan erkeklerin özellikleri ........................................................................................100
5.2. Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve şiddete ilişkin tutumları .......................................105
5.3. Eş veya birlikte olduğu erkekler dışındaki kişilerden kadına yönelik şiddet .........111
5.3.1. On beş yaşından sonra fiziksel şiddet ..........................................................................................111
5.3.2. On beş yaşından sonra cinsel şiddet ...........................................................................................113
5.3.3. On beş yaşından sonra duygusal şiddet/istismar ...............................................................113
5.3.4. Çocukluk döneminde cinsel istismar ...........................................................................................114
5.3.5. Eğitimin ve çalışmanın engellenmesi ..........................................................................................116
5.3.6. Israrlı takip ........................................................................................................................................................117
5.4. Değerlendirme .......................................................................................................................................................120
Bölüm 6. Kadına Yönelik Şiddetin Sonuçları
Mehmet Ali Eryurt ve Pelin Çağatay Seçkiner ........................................................................................125
6.1. Şiddet sonucu yaralanma .............................................................................................................................125
6.2. Gebelikte fiziksel şiddet ....................................................................................................................................130
6.3. Şiddet nedeniyle sağlık kurumu başvurularında sunulan hizmetlerin niteliği .....133
6.4. Fiziksel ve/veya cinsel şiddet ve genel sağlık ...............................................................................134
6.5. Fiziksel ve/veya cinsel şiddet ve ruh sağlığı ....................................................................................136
6.6. Şiddetin kuşaklararası aktarımı ...................................................................................................................138
6.7. Şiddetin çocuklar üzerinde etkisi ..............................................................................................................143
6.8. Değerlendirme ........................................................................................................................................................144
Bölüm 7. Kadına Yönelik Şiddet ile Mücadele Yöntemleri
Banu Akadlı Ergöçmen, Ahmet Sinan Türkyılmaz
ve Ayşe Abbasoğlu Özgören ...................................................................................................................................149
7.1. Kadınlar açısından şiddetin nedenleri.................................................................................................149
7.2. Kadınların maruz kaldıkları şiddetle baş etme yöntemleri ve hizmetler .................153
5
7.2.1. Şiddetin yakın çevreye anlatılması ...............................................................................................153
7.2.2. Fiziksel olarak karşılık verme ................................................................................................................157
7.2.3. Şiddet nedeniyle evi terk etme .......................................................................................................159
7.2.4. Şiddet nedeniyle kurum/kuruluşlara başvuru ........................................................................162
7.3. Israrlı takiple mücadele ....................................................................................................................................170
7.4. Değerlendirme ........................................................................................................................................................172
Bölüm 8. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Konusunda Yasalara İlişkin
Bilgi Düzeyi
Alanur Çavlin ve Tuğba Adalı ...................................................................................................................................177
8.1. Türk Medeni Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’ndaki seçilmiş kanun
maddelerinin bilinmesi ...............................................................................................................................................177
8.2. 6284 sayılı Kanun’da yer alan tedbir kararlarının bilinmesi ........................................................182
8.3. 6284 sayılı Kanun kapsamında alınan tedbir kararları ...................................................................185
8.4. Değerlendirme .................................................................................................................................................................188
NİTEL ARAŞTIRMA
Bölüm 9. Nitel Araştırma: Amaç ve Yöntem
Banu Akadlı Ergöçmen ve İlknur Yüksel-Kaptanoğlu ......................................................................193
9.1. Nitel araştırmanın amacı .........................................................................................................................................193
9.2. Yöntem: Görüşmeler ve içerik analizi ...........................................................................................................195
9.2.1. Derinlemesine görüşmeler .............................................................................................................................195
9.2.1.1. Kurumsal başvuruda bulunmuş kadınlar ile derinlemesine görüşmeler .........................196
9.2.1.2. Ceza almış erkekler ile derinlemesine görüşmeler ......................................................................197
9.2.1.3. Uzmanlar/meslek sahipleri/idareciler ile derinlemesine görüşmeler ................................198
9.2.2. Erkekler ile odak grup görüşmeleri ..........................................................................................................198
9.2.3. İçerik analizi ..............................................................................................................................................................199
Bölüm 10. Kadına Yönelik Şiddet İle İlgili Kurumsal Başvuru Süreci
Banu Akadlı Ergöçmen ...................................................................................................................................................203
10.1. Kadın açısından kurumsal başvuru süreci .............................................................................................204
10.1.1. Kadının kurumsal başvuru kararı .............................................................................................................204
10.1.2. Kadın açısından kurumsal başvuru sürecinde yaşananlar .................................................207
10.2. Kurumsal başvuruda bulunmuş kadınların şiddetle mücadele alanında
hizmet veren kurumlara bakışı .........................................................................................................................210
10.2.1. Başvurulan kurumlara ilişkin bilginin kaynağı .................................................................................211
10.2.2. Kadınların başvurdukları kurumlara ilişkin düşünceleri ............................................................212
10.3. Israrlı takip ..........................................................................................................................................................................219
10.4. Değerlendirme ..............................................................................................................................................................220
6
Bölüm 11. Erkeklerin Kadına Yönelik Şiddete Bakışı
İlknur Yüksel-Kaptanoğlu ..............................................................................................................................................225
11.1. Erkeklerin bakışından kadına yönelik şiddetin nedenleri ..........................................................225
11.1.1. Odak grup görüşmelerine katılan genç erkeklerin bakışından şiddetin
nedenleri ..................................................................................................................................................................225
11.1.1.1. Güç ilişkilerinin sonucu olarak şiddetin yaşanması ....................................................................226
11.1.1.2. Toplumun şiddete toleransı ve şiddetin meşru kabul edilmesinde ailenin etkisi......230
11.1.1.3. Erkeklerin “aldatılma” ve “namus” algısı .........................................................................................234
11.1.1.4. Kadınların haklarının bilincinde olması ve “itaat etmeme”leri ...........................................235
11.1.1.5. Erkeğin evi geçindirme sorumluluğu .................................................................................................238
11.1.1.6. Erkeğin alkol kullanımı ................................................................................................................................239
11.1.2. Kadınları yaralayan ve öldüren erkeklerin bakışından şiddetin nedenleri ..............240
11.1.2.1. Yaralama ya da öldürmenin “kaza” sonucu gerçekleşmesi .............................................241
11.1.2.2. Öldürdüğü eşi suçlama ve cinayeti gerekçelendirme .........................................................243
11.2. Erkeklerin şiddetle mücadeleye ve 6284 sayılı Kanun’a ilişkin düşünceleri ..............245
11.2.1. 6284 sayılı Kanun hakkında bilgi .............................................................................................................245
11.2.2. 6284 sayılı Kanun’a ilişkin görüşler ..........................................................................................................247
11.2.2.1. Görüşmelerde dile getirilen bazı tedbir kararlarına ilişkin görüşler ..................................249
11.2.2.2. 6284 sayılı Kanun’un şiddetin önlenmesinde caydırıcı etkisi ......................................254
11.3. Erkeklerin gözünden kadına yönelik şiddetin medyada yer alması ...............................254
11.4. Değerlendirme ..............................................................................................................................................................256
Bölüm 12. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede Yeni Bir Kurum:
Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM)
Pınar Karababa Kayalıgil ve Hilal Arslan .......................................................................................................261
12.1. İçerik analizini yapılandırma süreci ..................................................................................................................261
12.2. İçerik analizi bulguları ..............................................................................................................................................264
12.2.1. Kişilere yönelik tanımlamalar .....................................................................................................................264
12.2.2. Kişilere yönelik tutumlar .................................................................................................................................266
12.2.3. Raporlarda ilişki biçimlerine yönelik ifadeler ..................................................................................266
12.2.4. Mekân özellikleri .................................................................................................................................................267
12.2.5. Şiddet biçimleri ....................................................................................................................................................267
12.2.6. Sunulan hizmetler ..............................................................................................................................................269
12.2.7. Koruyucu ve önleyici tedbir kararları ..................................................................................................270
12.3. Şiddet mağdurlarının profilleri ve şiddet uygulayanlara ait bazı özellikler ................270
12.4. Sosyal ağ analizi ...........................................................................................................................................................271
12.5. Değerlendirme ..............................................................................................................................................................273
7
Bölüm 13. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede Görüşmelerin Öne Çıkardıkları
Banu Akadlı Ergöçmen ...................................................................................................................................................279
13.1. Kadına yönelik şiddetle mücadeleye ilişkin görüşler: Bireysel düzeyde ......................279
13.1.1. Şiddeti ve failini afişe etmek......................................................................................................................280
13.1.2. Yardım alma ve psikolojik destek ..........................................................................................................283
13.1.3. Kadının ekonomik bağımsızlığını kazanması .................................................................................287
13.1.4. Şiddetle mücadelenin sorumluluğunu kadınlara yükleyen öneriler ............................289
13.2. Kadına yönelik şiddetle mücadeleye ilişkin görüşler: Toplumsal düzeyde ...............291
13.2.1. Zihniyet dönüşümü: toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı toplum olmak ....................291
13.2.2. Kadına yönelik şiddet konusunda farkındalık eğitimleri ........................................................296
13.2.3. Medyada şiddetin sunulma biçimi ve medyanın şiddeti meşrulaştırması ..............298
13.3. Kadına yönelik şiddetle mücadeleye yönelik görüşler: Kurumsal düzeyde ............300
13.3.1. 6284 sayılı Kanun’a ilişkin görüşler ..........................................................................................................301
13.3.1.1. Koruyucu tedbir kararları ..........................................................................................................................301
13.3.1.1.1. Geçici koruma tedbir kararına ilişkin görüşler ............................................................................302
13.3.1.1.2. Barınma sağlanması tedbir kararına ilişkin görüşler .................................................................303
13.3.1.1.3. Kimlik ve diğer bilgi ve belgelerin değiştirilmesi tedbir kararına ilişkin görüşler ...........307
13.3.1.2. Önleyici tedbir kararları.............................................................................................................................308
13.3.1.2.1. Uzaklaştırma ve müşterek konutun korunan kişiye tahsisi tedbir kararına
ilişkin görüşler .............................................................................................................................................308
13.3.1.2.2. Şiddet uygulayan kişinin alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığının
tedavisine ilişkin görüşler .......................................................................................................................310
13.3.1.3. Zorlama hapsine ilişkin görüşler ve öneriler ...................................................................................311
13.3.2. ŞÖNİM’in işleyişine yönelik görüşler.......................................................................................................312
13.3.3. Şiddetle mücadele görevi sırasında karşılaşılan sorunlar .....................................................313
13.3.3.1. Olanaksızlıklar ..................................................................................................................................................314
13.3.3.2. Hizmet içi eğitim: Şiddetle mücadele alanında çalışan meslek
sahiplerinin eğitimi ........................................................................................................................................316
13.3.3.3. Kurumsal işleyiş ...............................................................................................................................................317
13.4. Değerlendirme ..............................................................................................................................................................320
14. Sonuç ve Değerlendirme
İlknur Yüksel-Kaptanoğlu, Alanur Çavlin ve Banu Akadlı Ergöçmen 325
...................
14.1. Araştırma sonuçlarına genel bakış ..............................................................................................................325
14.2. Araştırma sonuçlarını değerlendiren öneriler ....................................................................................334
14.2.1. Kamu kurum/kuruluşlarının sorumluluk alanına giren öneriler ...........................................335
14.2.2. Araştırma ve ileri analiz çalışmaları için öneriler ..........................................................................338
8