türkiye'de döviz kuru geçiş etkisinin frekans dağılım nedenselliği ile analizi

88 Pages·2014·1.55 MB·Turkish

T.C.

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

İKTİSAT ANA BİLİM DALI

TÜRKİYE’DE DÖVİZ KURU GEÇİŞ ETKİSİNİN
FREKANS DAĞILIM NEDENSELLİĞİ İLE
ANALİZİ

ŞEBNEM TAŞ

Danışman Öğretim Üyeleri

DOÇ. DR. TAYFUR BAYAT
DOÇ. DR. BURCU ÖZCAN

Yüksek Lisans Tezi

Malatya, 2014
TÜRKİYE’DE DÖVİZ KURU GEÇİŞ ETKİSİNİN
FREKANS DAĞILIM NEDENSELLİĞİ İLE
ANALİZİ

ŞEBNEM TAŞ

T.C.

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

İKTİSAT ANA BİLİM DALI

Danışman Öğretim Üyeleri

DOÇ. DR. TAYFUR BAYAT
DOÇ. DR. BURCU ÖZCAN

Yüksek Lisans Tezi

Malatya, 2014

iv

ÖZET

TAŞ Şebnem, ''Türkiye'de Döviz Kuru Geçiş Etkisi'', Yüksek Lisans Tezi, Malatya,
2014
Son yıllarda enflasyon oranının belirleyicilerini araştıran çalışmalar döviz kuru geçiş
etkisinin sorgulamaktadır. Bu çalışmada Ocak 2003-Kasım 2013 döneminde,
Türkiye ekonomisinde döviz kuru geçiş etkisini ortaya koymak amacıyla yapısal
kırılma ve nedensellik ilişkisi üzerine odaklanılmıştır. Bu kapsamda Dickey-Fuller
(1979), Phillips-Perron (1988) geleneksel birim kök testi, Zivot-Andrews (1992) tek-
içsel yapısal kırılmalı birim kök testleri son olarak vektör otoregresyon
modellerinden elde edilen doğrusal Granger tipi ve Breitung ve Candelon (2006)
tarafından geliştirilen nedensellik testleri uygulanmıştır. Bulgular, Aralık 2007
yılında yapısal kırılma olduğunu göstermiştir. Ampirik analiz sonuçlarına göre
enflasyon hedeflemesi stratejisi ile birlikte dalgalı kur politikasının uygulanması
döviz kurlarına istikrar kazandırmıştır. Bu nedenle Türkiye ekonomisinde döviz kuru
geçiş etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Geçiş etkisi, Birim Kök Testleri, Frekans Alanında
Nedensellik
v

ABSTRACT

TAŞ Şebnem, ''Exchange Rate Pass Through Effect in Turkey'', Master Thesis,
Malatya, 2014
In recent years, studies investigating the determinants of inflation rates have
questioned the exchange rate pass-through effect. In this study, we focused on the
relationship between structural breaks and causality in order to reveal the exchange
rate pass-through effect over the period January 2003 to December 2013 in Turkey.
In this context, the traditional univariate unit root tests such as Dickey-Fuller (1979)
test, Phillips-Perron (1988) test, and Ziwot-Andrews (1992) test with one
endonegous break were employed. Finally, the linear Granger causality test derived
from the vector autoregressive model and the causality test developed by Breitung ve
Candelon (2006) were used. The results indicated that there is a structural break
corresponds to the December 2007. According to the results of empirical analysis,
the implementation of floating exchange rate policy along with the inflation targeting
strategy has led the stability of exchange rates. Therefore, it was concluded that there
is no pass-through effect in the economy of Turkey.

Key Words: Exchange Rate Pass-Through Effect, Unit Root Tests, Causality in the
Frequency Domain
vi

İÇİNDEKİLER

Sayfa No
KABUL VE ONAY.......................................................................................................i
ONUR SÖZÜ...............................................................................................................ii
ÖNSÖZ........................................................................................................................iii
ÖZET...........................................................................................................................iv
ABSTRACT..................................................................................................................v
TABLOLAR LİSTESİ.................................................................................................ix
ŞEKİL LİSTESİ............................................................................................................x
KISALTMALAR LİSTESİ.........................................................................................xi
GİRİŞ............................................................................................................................1

BİRİNCİ BÖLÜM
DÖVİZ KURU GEÇİŞ ETKİSİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE
LİTERATÜR İNCELEMESİ
1.1 Döviz Kuru Geçiş Etkisinin Temel Özellikleri.......................................................3
1.2 Döviz Kuru Geçiş Etkisinin Derecesi.....................................................................5
1.3 Döviz Kuru Geçiş Etkisini Belirleyen Diğer Faktörler...........................................8
1.4 Döviz Kuru Geçiş Etkisinin İşleyişi.....................................................................11
1.5 Döviz Kuru Geçiş Etkisi Literatür Taraması........................................................13
vii

1.5.1 Diğer Ülke Uygulamaları............................................................................14
1.5.2 Türkiye Uygulamaları..................................................................................21

İKİNCİ BÖLÜM
DÖVİZ KURU GEÇİŞ ETKİSİ ANALİZİNDE YER ALAN TESTLERİN
EKONOMETRİK METODOLOJİSİ
2.1 Tüketici Fiyat Endeksi ve Reel Döviz Kurunun Durağanlığının Tespit Edilmesine
Yönelik Doğrusal Birim Kök Testleri.........................................................................28
2.1.1 Augmented (Genişletilmiş) Dickey-Fuller (1979, ADF) Birim Kök Testi..28
2.1.2 Phillips ve Perron (1988, PP) Birim Kök Testi............................................31
2.1.3 Zivot-Andrews (1992) Tek-İçsel Yapısal Kırılmaları Dikkate Alan Birim
Kök Testi......................................................................................................34
2.2 Tüketici Fiyat Endeksi ve Reel Döviz Kuru Arasındaki İlişkinin Vektör
Otoregresyon Modeli (VAR) ile Tahmin Edilmesi....................................................37
2.3 Döviz Kuru Geçiş Etkisinin Kısa, Orta ve Uzun Dönemde Belirlenmesi: Frekans
Dağılımı Nedensellik Testi.........................................................................................40

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DÖVİZ KURU GEÇİŞ ETKİSİNİN TEST EDİLMESİNE YÖNELİK
AMPİRİK SONUÇLAR
3.1 Tüketici Fiyat Endeksi ve Reel Döviz Kuru Değişkenlerinin Tanımlayıcı
İstatistikleri.................................................................................................................45
3.2 Augmented (Genişletilmiş) Dickey-Fuller (1979, ADF) ve Phillips ve Perron
(1988, PP) Birim Kök Testi........................................................................................47
viii

3.3 Zivot-Andrews (1992) Tek-İçsel Yapısal Kırılmaları Dikkate Alan Birim Kök
Testi Sonuçları ...........................................................................................................49
3.4 Döviz Kuru Geçiş Etkisinin Vektör Otoregresyon Yöntemi (VAR) ile
Öngörülmesi................................................................................................................50
3.4.1 VAR Modelinden Elde Edilen Varyans Ayrıştırması Test Sonuçları.......53
3.4.2 VAR Modelinden Elde Edilen Granger Nedensellik Test Sonuçları........55
3.4.3 Breitung ve Candelon (2006) Frekans Alanında Nedensellik Test
Sonuçları....................................................................................................57
SONUÇ.......................................................................................................................60
KAYNAKÇA..............................................................................................................62