Table Of Contentmum
TÜRKİYE DİYANET VAKFI
OSSHE!
ANSİKLOPEDİSİ
Sahibi
Türkiye Diyanet Vakfı
Yönetim
İSAM, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi
Bağlarbaşı, Gümüşyolu caddesi 40 Üsküdar - 81200 İstanbul
Tel : (0 216) 474 08 50 (pbx) Fax : (0 216) 474 08 74
© 2000 Her hakkı mahfuzdur.
Yazı ve fotoğraflar kaynak
gösterilmeden kullanılamaz.
T Ü R K İ YE D İ Y A N ET VAKFI
# __
m
İBNÜ'l-CEZZÂR - İHVÂN-ı MÜSLİMÎN
İstanbul 2000
TÜRKİYE DİYANET VAKFI
İSLÂM ARAŞTİRMALARİ MERKEZİ |
Başkan
Doç. Dr. Ş. Tufan BUZPINAR
Danışma Kurulu
Dr. Tayyar ALTI KULAÇ
Prof. Dr. Ömer Faruk HARMAN
Doç.Dr. Azmi ÖZCAN
Doç.Dr. Ahmet ÖZEL
Prof.Dr. Metin TUNCEL
Genel Sekreter
Süleyman N. AKÇEŞME
İNCELEME KURULU Prof.Dr. Bekir TOPALOĞLU (Başkan)
Prof.Dr. İsmail E. ERÜNSAL
Doç.Dr. Ahmet ÖZEL
ILIM KURULU Dr. Tayyar ALT1KULAÇ
Dr. Nihat AZAMAT
Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU
Prof.Dr. Mustafa ÇAĞRICI
Prof.Dr. Feridun EMECEN
Sargon ERDEM
Prof. Dr. Semavi EYİCE
Prof.Dr. M. Yaşar KANDEMİR
Prof.Dr. Mahmut KAYA
Prof.Dr. M. Orhan OKAY
Prof. Dr. Abdülkerim ÖZAYDIN
Prof.Dr. Mustafa UZUN
TEKNİK REDAKSİYON SORUMLUSU Prof.Dr. Ahmet TOPALOĞLU
İndeksleme Prof.Dr. Metin YURDAGÜR
Madde Tesbit ve İç Kontrol FuatGÜNEL
Kasım KIRBIYIK
İmlâ Dr. İsa KAYAALP
Prof.Dr. Muhammet YELTEN
Teknik Kontrol Prof. Dr. Hasan AKSOY
Doç.Dr. Azmi BİLGİN
Bibliyografya İsmail ÖZBİLGİN
Abdülkadir ŞENEL
YAYIN MÜDÜRLÜĞÜ Ahmet YILMAZ (Müdür)
Dizgi Nedim GÜNEY (Şef)
Tashih Hüseyin Hilmi KURTULMUŞ (Şef)
Mehmet GÜNYÜZLÜ
Osman SEVİM
Nedret TOPÇU
Resimleme Enis KARAKAYA/ M.A. (Şef)
Ahmet AKMAN
Doç.Dr. Hüsamettin AKSU
Doç.Dr. Nebi BOZKURT
Haluk KARGI /M.A.
Çizim Oğuz KALLEK
KÜTÜPHANE ve
DOKÜMANTASYON SORUMLUSU Prof.Dr. İsmail E. ERÜNSAL
KÜTÜPHANEve
DOKÜMANTASYON MÜDÜRLÜĞÜ Fatih ÇARDAKLI (Müdür Vekili)
Kütüphane Recep YILMAZ (Şef)
Ender BOZTÜRK
Sema DOĞAN
Mehmet EĞİLMEZ
Abdurrahman M. HACIİSMAİLOĞLU
Hüseyin KARAER
Salih SANDAL
Ali SAVRAN
Çetin TÜYLÜ
Mehmet YILMAZ
Ali Yücel YÜRÜK
Satın Alma Cemil Cahit CAN (Şef)
Ekrem ARSLAN
Süreli Yayınlar ve Mübâdele Selahattin ÖZTÜRK (Şef)
Ş. Bilal ÇAVUŞOĞLU
Dokümantasyon M. Birol ÜLKER (Şef)
Şevki BAYKUŞ
Cemal TOKSOY
Rahmi CEYLAN
SİPARİŞ ve TAKİP MÜDÜRLÜĞÜ Sabahattin YENİCE (Müdür Vekili)
Levent AKÇALAR
Ş. Memduh GÜZELER
Mustafa KALAYCI
Ahmet Ali TONYALI
Dizgi Mustafa DURSUN (Şef)
Süleyman ÖZEL
Yılmaz SAMANCI
MUHASEBE MUDURLUGU A. Savaş DEMİRAY (Müdür Vekili)
AtalayALPTEKİ
Metin ALTINOK
Bilal SALMAN
Mehmet ŞEVİK
Sema TEKİN
PERSONEL ve İDARÎ İŞLER MÜDÜRLÜĞÜ Yakup KAHRAMAN (Müdür)
M. Hanefi DİLMAÇ (Şef)
Halit ÖZÇELİK (Şef)
İbrahim AKMANOĞLU
BİLGİ İŞLEM Coşkun YILDIRIMTÜRK
Ali Rıza SET (Bilgisayar Teknisyeni)
DAĞITIM ve PAZARLAMA DİVANTAŞ
Yılmaz AYDOĞDU (Genel Müdür)
Sezayi ALTUN (Pazarlama ve Satış Müdürü)
Yüksel DUTGUN (Malî ve İdarî İşler Müdürü)
Abdurrahman TAŞ KALE (Satın Alma ve Teknik İşler Müdürü)
MERKEZ İLİM ve REDAKSİYON KURULLARI ÜYELERİ
Cemil AKPINAR Doç.Dr. İlyas ÇELEBİ Prof.Dr. Hayreddin KARAMAN Prof.Dr. İskender PALA
(ilimler Tarihi) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi) (Fıkıh) (Türk Dili ve Edebiyatı)
Prof.Dr. Hasan AKSOY Dr. Ahmet Vefa ÇOBANOĞLU Dr. Ahmet KAVAS Dr. Mehmet Ali SARI
(Türk Dili ve Edebiyatı) (İslâm Sanatları / Mimari) (islâm Ülkeleri Coğrafyası) (Tefsir)
Prof.Dr. Ömer Faruk AKÜN Y.Doç.Dr. KUrşat DEMİRCİ Prof.Dr. Mahmut KAYA Prof.Dr. Muhittin SERİN
(Türk Dili ve Edebiyatı) (Dinler Tarihi) (ilimler Tarihi, (islâm Sanatları / Hat)
İsiâm Düşüncesi ve Ahlâk)
Doç.Dr. Ali AKYILDIZ Prof.Dr. İsmail DURMUŞ Dr. Mustafa SİNANOĞLU
(Türk Tarihi ve Medeniyeti) (Arap Dili ve Edebiyatı) Dr. İsa KAYAALP (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
(Türk Dili ve Edebiyatı)
Nurettin ALBAYRAK Prof.Dr. Feridun EMECEN Abdülkadir ŞENEL
(Türk Dili ve Edebiyatı) (Türk Tarihi ve Medeniyeti) Kasım KIRBİYİK (Hadis)
(ilimler Tarihi)
Dr. Ömer Mahir ALPER Sargon ERDEM Dr. Recep ŞENTÜRK
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk) (isiâm Sanatları / Müteferrik) Doç.Dr. Ferhat KOCA (İslâm Düşüncesi ve Ahlâk)
(Fıkıh)
Dr. Tayyar ALTIKULAÇ Y.Doç.Dr Muhammed EROĞLU Prof.Dr. Ahmet TOPALOĞLU
(Tefsir) (Tefsir) Doç.Dr. Ali KÖSE (Türk Dili ve Edebiyatı)
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk)
Y.Doç.Dr. Mustafa ALTUNDAĞ Prof.Dr. İsmail E. ERÜNSAL Dr. Aydın TOPALOĞLU
(Tefsir) (Türk Dili ve Edebiyatı) Rıza KURTULUŞ (islâm Düşüncesi ve Ahlâk)
(Fars Dili ve Edebiyatı)
Dr. Muhammed ARUÇİ Prof.Dr. Semavi EYİCE Prof.Dr. Bekir TOPALOĞLU
(Kelâm ve Mezhepler Tarihi) (İslâm Sanatları / Mimari) Prof.Dr. Günay KUT (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
(Türk Dili ve Edebiyatı)
Dr. Adnan ASLAN Prof.Dr. Mustafa FAYDA Doç.Dr. Tevfik Rüştü TOPUZOĞLU
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk) (islâm Tarihi ve Medeniyeti) Doç.Dr. İlhan KUTLUER (Arap Dili ve Edebiyatı)
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk)
Dr. Casim AVCİ Prof.Dr. Ethem Ruhi FIĞLALI Prof.Dr. Metin TUNCEL
(islâm Tarihi ve Medeniyeti) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi) Prof.Dr. Cevdet KÜÇÜK (islâm Ülkeleri Coğrafyası)
(Türk Tarihi ve Medeniyeti)
Prof.Dr. M. Akif AYDIN Dr. Hilal GÖRGÜN Y.Doç.Dr. Zülfikar TÜCCAR
(Fıkıh) (islâm Tarihi ve Medeniyeti) (Arap Dili ve Edebiyatı)
Dr. Talip KÜÇÜKCAN
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk)
Doç.Dr. Halis AYHAN Dr. Tahsin GÖRGÜN Dr. İsmail TÜRKOĞLU
(islâm Düşüncesi ve Ahlâk) (Fıkıh) (Türk Tarihi ve Medeniyeti)
Prof.Dr. M. Orhan OKAY
(Türk Dili ve Edebiyatı)
Beşir AYVAZOĞLU Fuat GÜNEL Doç.Dr. Abdullah UÇMAN
(Türk Dili ve Edebiyatı) (Dinler Tarihi) (Türk Dili ve Edebiyatı)
Dr. Reşat ÖNGÖREN
(Tasavvuf)
Dr. Nihat AZAMAT Prof.Dr. Yusuf HALAÇOĞLU Dr. Müjdat ULUÇAM
(Tasavvuf) (Türk Tarihi ve Medeniyeti) (Hadis)
Prof.Dr. Mustafa ÖZ
(Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
Prof.Dr. Ali BARDAKOĞLU Prof.Dr. Ömer Faruk HARMAN Prof.Dr. Süleyman ULUDAĞ
(Fıkıh) (Dinler Tarihi) (Tasavvuf)
Prof.Dr. Abdülkerim ÖZAYDIN
(İslâm Tarihi ve Medeniyeti)
Y.Doç.Dr. Adil BEBEK Dr. İbrahim HATİBOĞLU Prof.Dr. Mustafa UZUN
(Kelâm ve Mezhepler Tarihi) (Hadis) (Türk Dili ve Edebiyatı)
Prof.Dr. Abdülkadir ÖZCAN
(Türk Tarihi ve Medeniyeti)
Doç.Dr. Mustafa L. BİLGE Prof.Dr. Ekmeleddin İHSANOĞLU Dr. İlyas ÜZÜM
(İslâm Ülkeleri Coğrafyası) (İlimler Tarihi) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
Doç.Dr. Azmi ÖZCAN
Doç.Dr. Azmi BİLGİN Prof.Dr. Mehmet İPŞİRLİ (Türk Tarihi ve Medeniyeti, Dr. Kâmil YAŞAROĞLU
(Türk Dili ve Edebiyatı) (Türk Tarihi ve Medeniyeti) islâm Tarihi ve Medeniyeti) (Fıkıh)
Dr. Âbdülhamit BİRIŞIK Dr. Âlim KAHRAMAN Y.Doç.Dr. Nuri ÖZCAN Prof.Dr. Yusuf Şevki YAVUZ
(Tefsir) (Türk Dili ve Edebiyatı) (İsiâm Sanatları / Mûsiki) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
Prof.Dr. İdris BOSTAN Dr. Cengiz KALLEK Dr. Tahsin ÖZCAN Prof.Dr. Tahsin YAZICI
(islâm Ülkeleri Coğrafyası) (Fıkıh) (Türk Tarihi ve Medeniyeti) (Fars Dili ve Edebiyatı)
Doç.Dr. Nebi BOZKURT Prof.Dr. M. Yaşar KANDEMİR Doç.Dr. Ahmet ÖZEL Prof.Dr. M. Saim YEPREM
(İslâm Tarihi ve Medeniyeti) (Hadis) (Fıkıh) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
Doç.Dr. Ş. Tufan BUZPINAR Prof.Dr. Mustafa KARA Dr. Şükrü ÖZEN Prof.Dr. Metin YURDAGÜR
(Türk Tarihi ve Medeniyeti) (Tasavvuf) (Fıkıh) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi)
Prof.Dr. Mustafa ÇAĞRICI Enis KARAKAYA (M.A.) Doç.Dr. M. Sait ÖZERVARLI Doç.Dr. Ahmet YÜCEL
(İslâm Düşüncesi ve Ahlâk) (islâm Sanatları / Mimari) (Kelâm ve Mezhepler Tarihi) (Hadis)
GENEL KISALTMALAR
a. e. Aynı eser haz. Hazırlayan şş. Şehinşâhî
a.g.e. Adı geçen eser hk. Hüküm (Arşiv) T Türkçe
AK Arazi hş. Hicrî-Şemsî tah. Tahminî
Kanunnâmesi Hz. Hazreti TBMM Türkiye
Akk. Akkadca İbr. İbrânîce Büyük Millet
Alm. Almanca İng. İngilizce Meclisi
a.mlf. Aynı müellif İSAM İslâm TC Türkiye
Arm. Ârâmîce Araştırmaları Cumhuriyeti
Ar. Arapça Merkezi TDK Türk Dil Kurumu
aş.bk. Aşağıya İsp. İspanyolca Tİ EM Türk ve İslâm
bakınız İÜ İstanbul Eserleri Müzesi
AÜ Ankara Üniversitesi TMK Türk
Üniversitesi k. Kitap Medenî Kanunu
a.y. Aynı yer Kar. Karton (Arşiv) trc. Tercüme,
AY Arapça Yazmalar krş. Karşılaştırınız tercüme eden
b. Bin, ibn Ks. Kısım (Arşiv) TRT Türkiye
BA Başbakanlık Ktp. Kütüphane, Radyo ve
Osmanlı Arşivi kütüphanesi Televizyon
bibi. Bibliyografya Lat. Latince Kurumu
bk. Bakınız İv. Levha ts. Tarihsiz
bl. Bölüm m. Milâdî TSM Topkapı Sarayı
bs. Basım, baskı, tab' md. Madde Müzesi
c. Cilt m.ö. Milâttan önce TSMA Topkapı Sarayı
çz. Çizim m.s. Milâttan sonra Müzesi Arşivi
d. Doğum, doğumu MS Manuscript TSMK Topkapı Sarayı
der. Derleyen MÜ Marmara Müzesi
DİB Diyanet İşleri Üniversitesi Kütüphanesi
Başkanlığı MÜİF Marmara TTK Türk Tarih Kurumu
DİE Devlet İstatistik Üniversitesi tür. yer. Türlü yerde,
Enstitüsü İlahiyat birçok yerde
DTCF Dil ve Fakültesi TY Türkçe Yazmalar
Tarih-Coğrafya nr. Numara UÜ Uludağ
Fakültesi nşr. Neşreden Üniversitesi
EAÜİF Erzurum (Tahkik eden) vb. Ve benzeri
Atatürk Or. Oriental vd. Ve devamı
Üniversitesi ö. Ölümü, v.dğr. Ve diğerleri,
İlahiyat ölüm tarihi diğer neşreden
Fakültesi P- Paragraf veya neşredenler
ed. Editör PTT Posta Telefon Telgraf VGMA Vakıflar Genel
Ed.Fak. Edebiyat r. Rûmî Müdürlüğü Arşivi
Fakültesi rs. Resim vr. Varak
EÜ Erciyes Rus Rusça y- Yıl
Üniversitesi s. Sayfa yk.bk. Yukarıya bakınız
Evr. Evrak (Arşiv) salt. Saltanat yılları Zrf. Zarf (Arşiv)
Far. Farsça s. nşr. Sadeleştirilmiş neşir ... baskısından ofset
fas. Fasikül St. Saint - Yayımı devam ediyor
Fr. Fransızca str. Satır Önce / Sonra
FY Farsça Yazmalar Sum. Sumerce (yayım yeri)
Gr. Grekçe SÜ Selçuk İki yerde
h. Hicrî Üniversitesi yayımlanıyor
hak. Hakkında sy. Sayı * Madde başı
BİBLİYOGRAFYA KISALTMALARI
AAS Aksarâyî, Ayvansarâyî, Babinger (Üçok) Beyhakî, Tetimme
Asian and African Studies, Müsâmeretü'l-ahbâr Hadîkatü'l-cevâmV Franz Babinger, İbn Funduk Ali b. Zeyd el-Beyhakî,
Jerusalem 1965 - Kerîmüddin el-Aksârâyî, Hüseyin /tyvansarâyî, Osmanlı Tarih Yazarları Tetimme-i Şıuânü'l-hikme
Müsâmeretü 'l-ahbâr Hadîkatü'l-ceuâmi', l-li, ue Eserleri (trc. Coşkun Üçok), (nşr. Muhammed Şefî'), Lahor 1351.
Abbas b. İbrâhim, el-Flâm ue müsâyeretü'l-ahyâr: İstanbul 1281. Ankara 1982.
Abbas b. İbrâhim, Moğollar Zamanında BIE
eule-İ cAlâğmm ât bi-men minhea'tl-lea 'lâm Merrâküş (Tnüşrrk.i yOe smSaenl çuHkılrualanr)ı, Tarihi AHüysveaynins aAryâvyaîn,s aVrâeyfîe, yât-ı Selâtîn eBla-Fğadrâkd î, (Abdülhamîd) BLeu lleCtian ire. de l'Institut d'Egyptien,
(nşr. AbdOlvehhâb b. Mansûr), 1-X, Ankara 1944. Vefeyât-ı Selâtîn ue Meşâhir-i Rical Abdülkâhir el-Bağdâdî.
Rabat 1974-83. (nşr. Fahri Ç. Derin), İstanbul 1978. el-Fark beyne'l-fırak Bilmen, Kamus
Âlî, (nşr. M. Muhyiddin Abdülhamîd), Ömer Nasuhi Bilmen,
Abdülhay el-Kettânî, Menâkıb-ı Hünerverân Ayverdi, Kahire, ts. (Mektebetü dâri't-türls). Hukuki İslâmiyye
Fihrisü'l-fehâris Âlî Mustafa Efendi, Avrupa'da Osmanlı Mimarî ue Istılâhatı Fıkhiyye Kamusu,
Muhammed Abdülhay Menâkıb-ı Hünerverân Eserleri I Bağdâdî, el-Fark (Kevserî) I-VI, İstanbul 1949-52.
b. Abdülkebîr el-Kettânî, (nşr. İbnülemin Mahmud Kemal), Ekrem Hakkı Ayverdi v.dğr.. Abdülkâhir el-Bağdâdî,
Fihrisü'l-fehâris ue'l-eşbât İstanbul 1926. Aurupa'da Osmanlı Mimarı el-Fark beyne'l-fırak Bilmen, Kamus2
ue muccemü'l-mecâcim Eserleri: Romanya, Macaristan, (nşr. M. Zâhid Kevserî), Ömer Nasuhi Bilmen.
ue'1-meşîh.ât ue'l-müselselât AIİ Sevim, İstanbul 1977. Kahire 1367/1948. Hukuki islâmiyye
(nşr. İhsan Abbas). 1-111, Selçuklular Tarihi ue Istılâhatı Fıkhiyye Kamusu,
Beyrut 1402/1982. Ali Sevim, Ayverdi, BâkıllânF, [-VI1I, İstanbul 1985.
Biyograrılerle Selçuklular Tarihi: Avrupa'da Osmanlı Mimarî et-Temhîd (İmâdüddin)
Abdülhay el-Kettânî, İbnü'l-Adîm, Bugyetü't-taleb Eserleri IV Muhammed b. Tkyyib el-Bâkı!!ânî, Blachere, Târîhu'l-edeb
et-Terâtîbü'î-idâriyye (Özel) fi tarihi Haleb (Seçmeler), Ekrem Hakkı Ayverdi, et-Temhîdü'l-euâ'il R. Blachere,
Muhammed Abdülhay Ankara 1982. Aurupa'da Osmanlı Mimâri ue telhîşü'd-delâ'il Târ'thu'l-edebl'l-'Arabî
be.t- TAebrâdtüîblük ebîr e'll--idKâeritytyâen: î. Âlûsî, Rûhu'l-mecânî EYsuenralenriis: tan, BulgaArirsntaaunu, tluk, (Bneşyr.r uİmt â1d4ü0d7di/n1 9A8h7m. ed Haydar), (Dtrıcm. aİbşkrâ h1im3 5e7l/-1K9îl5â6n,î ),
Hz. Peygamber'in Yönetiminde Şihâbüddin Mahmûd el-Âlûsî, İstanbul 1982. 1973, 1404/1984.
Sosyal Hayat oe Kurumlar Rûhu'l-melânî fî Bedrân,
{trc. Ahmet Öze!), 1 -III, tefsiri 'l-Kur'âni 'l-'aztm Azîmâbâdî, cAvnü'l-macbûd Tehzîbü Târîhi Dımaşk Brockelmann, GAL
İstanbul 1990-93. ue's-sebH'l-meşânî, l-XXX, Muhammed Eşref b. Emîr - Abdülkadir Bedrân. Cari Brockelmann. Geschichte
Aenb-dNüûlkrüa'dsi-rs âefilr-A yderûsî, B(Duâlrauk i1h3y0â1i' t-türâBseiy'lr-Autr,a btsî).. MAcAbuudnhuüa'rlm-rmamah'mbeüdad n Ş eMm. sO(ünsş'lmr-.H aank), bl.- XEIVm, îr, lBTi'beenhy zrîub'üAt, s âtksTi.râ ,r î(hDi lâ-rVül',l -mDeımsaîrşek)ı.' l-kebir dLeeri daerna bis1c9h4en3 -49L. itteratur, l-II,
Abdülkadir b. Şeyh Ancien Testament Medine 1388-89/1968-69. Brockelmann, GAL (Ar.)
b. Abdullah el-Ayderûsî, Ancien Testament Bekrî, el-Mesâlik Cari Brockelmann,
en-Nûrü's-sâfir can (TYaduction Decumenique Ebû Ubeyd el-Bekrî, Târîhu'l-edebi'l-'Arabî
ahbâri'l-kami'l-'âşir, de la Bible), BA Kitâbü'l-Mesâlik ue'l-memâlik (trc. Abdülhalîm en-Neccâr -
Beyrut 1405/1985. Paris 1980. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, (nşr. A. P van Leeuwen - A. Ferre), Seyyid Ya'kûb Bekir-
İstanbul. MI, Tunus 1992. Ramazan Abdüttevvâb),
Abdülkadir el-Bağdâdî, AO
[-VI, Kahire 1983.
Hizân etü'l-edeb Açta Orientalia, BA, A.DVN Bekrî, Muccem
Abdülkadir b. Ömer el-Bağdâdî, Copenhagen 1923- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Ebû Ubeyd el-Bekrî, Brockelmann, GAL Suppl.
Hueiz âlnüebtbüü lü'lb-eâdbei b lisanı'l-'Arab AOH DDiîvvaânn -ı( BHeyülmikâçiy) unK avlee mBi.â b-ı Âsafı Mmuin' ceesmmüâ' i'l-mbielâ'ds ta'cem ue'l-meuâzi' CGaersi cBhir'occhkîee lmdear nn, arabischen
{nşr. Abdüsselâm M. Hârûn), Açta Orientalia Academiae (nşr. Mustafa es-Sekkâ), I-IV, Litteratur Supplementband,
I-XII, Kahire 1967-86. Scientiarum Hungaricae, BA, A.RSK Kahire 1364-71/1945-51. l-lll, Leiden 1937-42.
ABr. Budapest 1950 - BDaîvşâbna-kı anHlüıkm âOysumna nlı Arşivi, Belâzürî, Ensâb Browne, LHP
AGnean el KüBltrüitra nnica: Ansiklopedisi, IAsrltâumkî, Sikkeler Kataloğu ve Bâb-ı Âsafî Ruûs Kalemi. AEnhsmâbeüd'l -ebş.r aYfa, hyâ I el-Belâzüri, AE dvLvitearradr yG raHnivsitlolery Broofw Pneer,s ia, I-IV,
I-XXİI, İstanbul 1986-90. İbrahim Artuk - Çevriye Artuk, BA. BEO (nşr. Muhammed Hamîdullah), Cambridge 1906, 1924, 1928, 1951.
Aclûnî, Keşfü'l-hafâ3 İTsetaşnhbirudle ki ArkIesolâlomjiî SMikükzeeleler ri BBaâşbb-ıa kÂalîn lEıkv raOks mOadnalsı ı.A rşivi, KMauhhiarem m1e9d5 9B; âIkI ır(n şerl.- Mahmûdî), BSE
İK'asemmşmfaüei'll'- şhbtae.fh âeM' reu haume memd imneeül'z-l-Aîelûch'lâl-ûidlnbışâî, s Kİsattaanlobğuu,l 19l-7ll0, -74. BA, D.BRZ B(Bneeşyyr,rr uuAttb d11ü93l7a9z48î;z / 1IeI9I d7-7D-û7r8î);, BEonlçşiaklyoap edia. Souetskaya
'alâ elsineti'n-nâs (nşr. Âşıkpaşazâde, Târih Başbakanlık Osmanlı Arşivi, IV/1 (nşr. İhsan Abbas),
AHhamleepd, etsl-. Kalâş), i-li, ÂTşeuıkâprîahş-ia zâÂdl-ei , Osman BBâüby-üık DReûftzenrîâ mçe Kalemi. BIVe/Ayr u(t1 91714 )0-0IV/1/B97 (9n; şr. BBuSlleOtinA S of the School of
(BMeeykrtuetb e1t3ü5't1-t-ü5r2â.s i'l-İslâmî); (İnsştar.n Âbulîl B1e3y)3, 2. BA, DCIİT MKu. dSücsh lo1e9ss3i8n;gVe r), LOorienndtaoln 1a9nd1 7 Af-rican Studies,
Başbakanlık Osmanlı Arşivi, (nşr. S. D. F. Goitein),
Ahbârü'd-devleti's- Atâî, Zeyl-i Şekâik Dosya tisulü İrade Tasnifi. Kudüs 1936. Buhârî, et-Târîhu'l-kebîr
Selcûkıyye Muhammed b. İsmâil el-Buhâri,
AA(thlricb b.â r.Mü N uâhsaırm emi-eH'ddü- dseİekuyblenatîil' )s,[- S?]e.l cûkıyye NHf(în aeşdvrâ.l izkAâubd'tle-dehkü amAlkkiâlteaâiktdiu 'şilr-l ŞaÖehk zâ(ciAka tnâ)î,) , BBHaaAtşt,-bı aHkHanH lüıkm âOyüsnm. anlı Arşivi, ABEnhesmâlâbeüzd'lü -ebrşî. r,âY fEa hnysââ ebl -Be(Zlâezkükriâ, r) Ke(nlit-şâYrb.eü mA't-bTâdânruîî hrvri'.lad-khğemrb.)îar, n! -bIX. ,Y ahyâ
LBaehyorur t 1194303;4 /1984. II, İstanbul 1989. BA, KK (Rnişyrâ.z S Züihriekyllî ),Z eI-kXkIâ1rI , - Haydarâbâd 1360-80/1941-60.
AÜİFD Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Beyrut 1417/1996. Buhârî, et-Târîhu'ş-şağlr
AWAKröhialnbhllgiweslcilcmahhere ndnA th,l wHaBaribndVldito,se tchrheVzrkeief triezcneh icznhuni iss dBeer rdlienr, AAİlannhkkiayaraart a 1F9ak5Ûü2nlt ieuse-ir sitesiD ergisi, KBBaâAşm,b ilaM kKaAenDplıek c iO Tsamsannifliı. Arşivi, ABFühetmülhâeuzd'l-ü bbrüî.l d,Y âFna hüytâû hel -Be(Flâazyüdria, ) Me(Knta-uşThrhâ.i arrîMehmu am'şh1-emş3daû9ğ d6ibr -.i 9bİ7srâm/1hâ9imil7 6eZ-lâ-7By7eu.d h)â, rIi—, II,
l-X, Berlin 1887-99. Acyân ü 'ş-ŞFa Mâliyeden Müdeuuer Defterler. (trc. Mustafa Fayda),
Aelh-îmleel d b(.K oHçayniğbiet)l , MA(n'yuşâhrn.s üHi'nşa- Şseat'lan- E eml-îEn.m în), I-XI, BBaAş.b aMkaDn lık Osmanlı Arşivi, ABneklâazraü r1î,9 F87ü. tûh (Rıdvân) BMKeauşnşhsâûfûürt'l î-,kb ı.n âY' ûnKuesş' aşenal -fBüu'hlm-ûkettîın.n i'lâ-llcç nâ'
Ahmed b. Hanbel, Beyrut 1403/1983. Mühimme Defteri. Ahmed b. Yahyâ el-Belâzüri, (nşr. Hilâl Musaylihî Mustafa Hilâl),
Kitâbü'l-'İlel ue ma'rifetü'r-ricâl Fütühu'l-büldân I-VI, Beyrut 1402/1982.
(nşr. T^lat Koçyiğit - Ayn Ali. BA, Tl) (nşr. Rıdvan Muhammed Rıdvân),
İsmail Cerrahoglu). I-II, Kavânîn-i Âl-i Osmân Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Kahire 1932 -> 1978. Burhân-ı Kâtı' Tercümesi
İstanbul 1987. Ayn Ali Efendi, Tahrir Defteri. Muhammed Hüseyn-i Tebrîzî,
Kauânîn-i Âl-i Osmân der BEO Tibyân-ı Nâfi'
AIsl. Hulâsa-i Mezâmîn-i Defter-i Diuân, BA, Y.EE Bulletin d'etudes Orientales der Terceme-i Burhân-ı Kâtı'
Annales Islamologiçues, İstanbul 1280 Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Institut Français de Damas, (trc. Âsim Efendi),
Le Caire 1954 - İstanbul 1979. Yıldız Esas Eurakı Damas-Beyrouth 1931 - İstanbul 1268.
Bustânî, DM CHIr. Delîlü'l-Halîc (Târih) EBr.2 EJd.
Butrus el-Bustânî, The Cambridge History of Iran, J. G. Lorimer, Delîlü'l-Haltc: The ti e u> Encyclopaedİa Encyclopaedİa Judaica, I-XV1,
Dâ'iretû 'l-ma*ârif, 1-XI, 1-V11, Cambridge 1968-91. el-Kısmü't-târıhî Britannica: Micropaedia, 1-X11; Jerusalem 1972-78.
Beyrut 1876-1900. (trc. ve nşr. Mektebetü a.e.: Macropaedia, XIII-XXIX;
Clauson, Dictionary sâhibi's-sümüv Index, XXIX-XXXI, Chicago 1990. Elbânî, Mahtûtât
Bündârî, Gerard Clauson. An Etymological emîri devleti Katar), l-VII |19!4|. M. Nâsırüddin el-Elbânî,
Zübdetü'n-Nusra (Bursları) Dictionary of Pre-Thirteenth Ebû Nuaym, Hilye Fıhrisü mahtû.(âti
Kıvâmüddin Feth b. Mi el-Bündâri, Century TUrfcish, Demîrî, Hayâtü'l-hayevân Ebû Nuaym el-İsfahânî, Dârİ'l-kütübi'z-Zâhiriyye,
Zübdetü'n-Nusra ve nuhbetü'l-usra: Oxford 1972. Kemâleddin Muhammed b. Mûsâ, Hilyetü'l-eoliyâ', l-X, Dımaşk 1390/1970.
Irak. ue Horasan Selçukluları Tarihi fiayâtü'l-hayevâni'l-kübrâ, I—II, Kahire 1394-99/1974-79.
(trc. Kıvâmüddin Burslan), Cüveynî, Kahire 1398/1978. Elmalıh, Hak Dini
İstanbul 1943. el-İrşâd (Muhammed) Ebû Şâme, Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır,
İmâmü'l-Haremeyn Devhatü'l-meşâyih, Kitâbü 'r-Ravzateyn Hak Dini Kur'an Dili:
Abdülmeük el-Cüveynî, Ahmed Rifat Efendi, Abdurrahman b. İsmail Yeni Meâlli Türkçe Tefsir,
Câhiz, el-Beyân ve't-tebyîn el-İrşâd ilâ kavâtıH'l-edİlle Devhatü'l-meşâyih maa zeyl, el-Makdisî, Kitâbü'r-Rauzateyn I-IX, İstanbul 1935-39;
Amr b. Bahr el-Câhiz, fi uşûli'l-i'tikâd İstanbul, ts. İstanbul 1978. fî ahbâri'd-devleteyn I-X, İstanbul 1979.
el-Beyân uet-tebyîn (nşr. M. Yûsuf Mûsâ - (nşr. M. Hilmi Muhammed), I-II,
(nşr. Abdüsselâm M. Hârûn), I-IV, Ali Abdülmün'im Abdülhamîd), DİA Kahire 1956-62. ER
Kahire 1388/1968. Kahire-Bağdad 1369/1950. Türkiye Diyanet Vakfı The Encyclopedİa of Religion
İslâm Ansiklopedisi, Ebû Şâme, (ed. M. Eliade), l-XVI,
Câhiz, Kitâbü'l-Hayevân C. Zeydân,Âdâb İstanbul 1988 - ez-Zeyl Cale'r-Ravzateyn New York 1987.
Amr b. Bahr el-Câhiz, CorcîZeydân, Abdurrahman
Kitâbü'l-Hayevân Târihti âdâbi'l-luğati'l-Arabiyye, DİFM b. İsmail el-Makdîsî. Terâcimü ERE
{nşr. Abdüsselâm M. Hârûn), l-VU, I-[V, Beyrut 1983. Darülfünun /lâhiyat Fafcüftesi ricali'l-karneyni's-sâdis ue's-sâbic Encyclopaedİa of Retigion
Kahire 1357-67/1938-47 -+ Mecmuası, İstanbul 1925-33. (ez-Zeyl fale'r-Ravzateyn) (nşr. and Ethics, I-XIII,
Beyrut 1388/1969. C. Zeydân, Âdâb (Dayf) Seyyid İzzet Attâr el-Hüseynî), Edinburgh 1979-80.
Corci Zeydân, Dihhudâ, Luğatnâme Beyrut 1947, 1974.
Câmî, Nefehât Târîhu âdâbi'l-luğati'l-'Arabiyye Ali Ekber Dihhudâ, Luğatnâme, Ebü'l-Bekâ, el-Külliyyât Eş'ari, Makâlât (Ritter)
ANebfdehuârtrüa hm'l-aünns-,ı Câmminî , {Knaşhr.i rŞee vk1i9 D5a7.y f). J-IV, 1-XXVIII, Tahran 1346 hş./1967. Ebü'l-Bekâ el-Kefevî EMbaükâ'llâ-Htüa'l-sİsalânm ieyly-îEn ş'arî.
hazarâtı 'l-kuds Dihhudâ, Luğatnâme (Muîn) Eyyûb b. Mûsâ, ve ihtilâfü'l-muşallîn
(nşr. Mehdî Tevhîdî Pûr), Ali Ekber Dihhudâ. Luğatnâme Külliyyâtü Ebi'l-Bekâ' (nşr. H. Ritter),
Tahran 1337 hş. Dabbî, Buğyetü'l-mültemis (nşr. Muhammed Muîn - Ca'fer Şehîdî), (nşr. Adnân Derviş - Wiesbaden 1382/1963.
Cebertî, cAcâ3iöü'İ-âşdr ABhum<jeyde tbü.' lY-amhüyiât eemdi-sD abbî, Mukaddime + I-XV, Tahran 1993-94. MBeuyhraumt m1e4d1 3e/l-1M9ı9s3rî. ), Evliya Çelebi, Seyahatname
Abdurrahman b. Hasan el-Cebertî, fî tarihi ricali ehli'l-Endelüs Dîneverî, el-Ahbârü't-tıvâl Ebü'l-Ferec, Târih Evliya Çelebi, Seyahatname,
fBTi'tâe-rtyeîhrruâu ctim, ts. 'a(vcDea'âl'-iarbüiiy'l'-blââ-şFrâ,â r ris).l -III, M(Dnaşadrb.r biFdî ,C o1d8e8r5a. - |. Ribera), Ae(nlh-şAmrh. beAâtr bübd't-.üt ıvlDmââl üvûnd'i me dÂ-Dmînire),v erî, Aİ(btrnnck.ü a'Ölr-a.İ b Rrıî1z a9E 4bD5üo'-ğl5-rF0ue. lr).e cI,- II, Târih IVE-IVzI-Ir,X a,İ ksİits,a tnabnublu l 1311942-81-83;8 .
Cele-Vhüşziyeârârî3, ve'l-küttâb BAhumğeyde tüb.' lY-amhyüâl teedm-Disa bbî, (Ebyârî) K(Maehkirtee b1et9ü6'0l- M-yü sBeanğndâ)a. d, ts. Ebü'l-Ferec el-İsfahânî, AMhuhbaâmrum edM be. kAkbed ull(aMh eellh-Eazsr)a ki,
Muhammed b. Abdûs el-Cehşiyâri, Buğyetü'l-mültemis fi târihi Dîvânü lugâti't-Türk el-Eğânî Ahbâru Mekke
K(ACİKTnbibtaşearâdharblb.Oâühi ar'Millle-mzhkV uaâü ösfze1dtîtezlüa4er- âfE0',aŞ3l b 1 -eyme/lsâ1e-erb9Sîmî 8e),-0k â.k lâiv ke'- l-küttâb 1r(DİİIzisn--c1aImşâaV1hri,i,lna. ı Kiiliİş basOHmrhtaasaimhenrmeiebanm ihnu dl lli1ıD' ,le-4 Eal11-nnE9Td0işbeK4a/mlry17üirhâs9-eio r 5n8în5)d9,.o ,. loKjiro nolojisi, DKDA(İlnsuîânvîştşgâvakrgn.nââa üabKrtn raiuilü'lı lit s -1MlT1i9 a3ü4Mh13rLum 3ukag-u( lâ3tldtıi5ipm,'t ;-k T ıüRbrkaiTf saıetm)r, c).lü -ImII, esi bAEKKK((nD.ibba atşââüdHhhrbr.'üüii ülürr-Al'sele'Fk-lebE -eeykdğrr11iüâeüîn9mn9cts 2üı 7 ,se 7bAe0el;i-lll- 'iİ-â ls7AX-m4fMzVa I b-,ıhX sMââr1Xv.ni VîyV îH,,y v IâeI.Xd-r).XûğV nrXI., ) I,V- M(MvBFneeauş eyrhhmf.r âarâuRet mtüî dchmşâ1dd 'ee3îi dnfi9uS- h9â bâel/ .i'r1 hl-Ö-9 RğMm7âa9eezy.rl hî b,ma e sirn)-e,R 'l-âIâ-zşIîâI,, r
CTaeblâalkzaâtüd e Mus'l-tmaefam âÇlike lebi. Danişmend, Kronoloji2 KDiâvşângüa rlı MahLmûguadti,'t -Türk Ebü'l-Fidâ, el-Müfytaşar M(neşfâr.t îhMu.'l -ğMauybh:y iddin Abdeüt-lTheafsmîrüîd'l-)k,e bîr
ue derecâtû'l-mesâlik (nşr. İsmail Hami Danişmend, (trc. Besim Atalay), l-III, İmâdüddin İsmâil b. Ali, I-XXXII, Kahire 1934-62 ->
P. Kappert), Wiesbaden 1981. izahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Ankara 1939-41. Kitâbü'l-Muhtaşar Beyrut, ts.
I-IV; V: Batı Dillerinde fî ahbâri'l-beşer, I-IV,
Cessâs, Ahkâmü'l-Kur*ân Osmanlı Tarihleri, DMBİ Kahire 1325. Fâsî, el-^Ikdü'ş-şemîn
AEl-fbIrIkûIâ, mBİüse'lt-kaKirnu rb'Aâunhl, m1ed3 3b5.- 3A8li. ei-Cessâs, İDTstaâa vnbûbaduklî â, t1ü9 71'l--7m2.ü fess irîn TDBaüâz'hirüerratgün- i 13is6lâ'7l-mm 'ıha, 'şâ.r ifI---i, EAFataFktüüAlrtkeD si ÜnAirvaeşrtstirtmesai DEedrgeibsiiy, at Tfb(în .a şkArı.yh yMmü.e ddHdtâ âinremih l-ii'FMdl-bâ ueselhîle,- daFim'ıl-kemim eî-endl -'İkdü'ş-şemîn
Cevâd Ali, el-Mufaşşal Muhammed b. Ali ed-Dâvûdî, DMİ Erzurum 1970 - Fuâd Seyyid -
Ckaebvleâ'dl-İ sAlalmi. , el-Mufİa-şIşXa,l fî târİhi'l-'Arab (Tnaşbra. kAâtlüi 'l-Mm.ü fÖesmsierîrn) , I—II, DI-â, 'irTeatüh ra'nl-m a1'a3rif5i 2/193'3l--islâmiyye, AErfliâflkeîr,i n Menkıbeleri MKaahhimreû d 1M3.7 8et--8T8S/n1â9h5î),8 -I6-V9.I II,
Beyrut 1968-72; Kahire 1392/1972.
1-X, Beyrut 1976-78. DMT Ahmed Eflâkî, Ariflerin Menkıbeleri Feridun Bey, Münşeât
Dâvûdî, (trc. Tahsin Yazıcı). I-II, Feridun Ahmed Bey,
Cevdet, Târih Tabakâtü'l-müfessirîn DâHretü'l-ma'-ârif-i Teşeyyuc İstanbul 1984, 1987. Mürışeâtü's-selâtîn, I-II,
Ahmed Cevdet Paşa. (Lecne) (Kzâîrm nuarzaanr : FAâhnîm e-d Sadr- Eflâkî, Menâkıbü'l-ârifîn İstanbul 1274-75.
CTâerihv,h elr-iX, II, eİsşt-aŞnıbhuâl h1 309. M(Tnauşbrha. kaaLmteüc mneed m bi.n'l -eAm'lüli- feuesldsei-mrDinââ 'v),û dl-î,I I, TBaahhrâaend di1n3 6Hü9-rremşâhî), A(nhşmr. eTda hEsifnlâ kYîa, zıcı). I-MKe, nâkıbü'l-ârifîn Fele-Mseavcîr, ife ve't-târîh
İsmail b. Hammâd el-Cevherî, Beyrut, ts. Doerfer, TMEN Ankara 1959-61. Ebû Yûsuf Ya'Küb el-Fesevî,
Keueşa -hşŞiıfıryehâ âhhu1':l- 3'A7ra6b-iTy7ây7ecü,/ 1'l-9lu5ğa6 -5I7-V. II, D(DBâr ü'l-kütübi'l-ilmiyye). GETlü.e rmkDiesocnehtere f er, imun d NeMupoenrgsoislicshcheen , EThle Encyclopaedİa of İslam K(Bniatşâğrb.üd 'Ela-Mkdr ae'rm1ife9 Z7i4yâ-7 e6!. -Övem't-etârîr)îh, l-IIİ,
Ceztrî, el-Mezâhibü'l-erbaca DPiacrtiiosn na1ir9e1 2. de la Bible, I-V, l-IV, Wiesbaden 1963-75. L(feirisdt eend it1i9on0)8, -3I-6V. , e l-Fetâv a 'l-Hindiyye
Aelb-Fdıkuhr rahcam/ea'nl- meel-zCâehzîirbî,i 'l-erba'a, DBİst.A MDo'Ourhesdsgoean , dT'Oahbslseoanu, general EF (Fr.) el-l-VFIe, tâBuau lak 1'l3-H1i0n.d iyye,
lBC-Vee,yz rzKuâat,rh ,t irse. (1D3â9r2ü 'l-fikr). Dİİssüttanandnbeubnl ul A1n9sB9ikul3goü-pn9eed5 i.s i, I-VIII, PlT'Eaambrlipes'aı rue 1 7g9Oe1ntt-eo1rma8la 2n,4 . de I-Vll, EE(nnFocyu cvl(oeIpnlelegd i.ee) ditiodne) , Lel'iisdlaemn 1954 — eFF îîlrr-ûûKzzâââbmâbdâûî dsüîE, 'blu-mt-T âhiru, hît
Medâhilü'l-mu'ellifîn DBS DSB The Encyclopaedİa of islam el-Kâmüsü'l-muhU,
Fikrî Zekî el-Cezzâr. Dictionnaire de la Bibte: Dictionary of Scientiflc (new edition), Leiden 1954- Beyrut 1406/1986.
Mucâeem'ld-aâ chl1âilü2m 1i'5l- cAhra. b =' l-m18tf0e0ll ifinhm a.t,t â I - , SDuDppLlem ent, Paris 1928, 1985. BNioegwra pYhoy,r k 1l9-8X1V. I, EEnFcy clSopuepdiep l. d(Fe r) l'islam HFlaüngdesl,c hriften
Riyad 1411 -/1991 - Doğu Dilleri, Ankara üniversitesi DÜİFD Supplement, Leiden 1980 - Gûstav Flügel,
Chejne, Müslim Spain DDiill uvee TarihE-dCeobğiyraaftylaar ı Fakültesi Doğu Dİlâohkiuyza t EyFlüalk ültesi ÜniveDrseitregsisi i, EF Suppl. (İng.) Dtüierk isacrhaebnis chenh,a ndscpherrifstiesnc hen deru nd
Anwar G. Chejne, Müslim Spain: Araşttrmaları Enstitüsü, İzmir 1983 - The Encyclopaedİa Kaiserlİch-Königlİchen
Its History and Culture, Ankara 1964 - of İslam Supplement, Hofbibliothek zu Wien, 1-111,
Minneapolis 1974. Leiden 1980 - Wien 1865-67.
DEFM EAÜİFD
CHIn. Darülfünun Atatürk Üniversitesi Elr. FO
A Comprehensiue History of India, Edebiyat Fakültesi Mecmuası, ilâhiyat Fakültesi Dergisi, Encyclopaedİa iranica, Folia Orientalia,
I-X11, New Delhi 1970-85. İstanbul 1916-33. Erzurum 1982- London 1985. Krakow 1959 -
