TÜRK SİNEMASINDA POLİSİYE FİLMLERDE DEĞER TEMSİLİ Hazırlayan Olcay HOLAT ...

218 Pages·2015·1.88 MB·Turkish

T.C.
EGE ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
RADYO TELEVİZYON VE SİNEMA ANABİLİM DALI

TÜRK SİNEMASINDA POLİSİYE FİLMLERDE
DEĞER TEMSİLİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Hazırlayan
Olcay HOLAT

Danışman
Prof. Dr. Dilek TAKIMCI

İZMİR – 2015
T.C.
EGE ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
RADYO TELEVİZYON VE SİNEMA ANABİLİM DALI

TÜRK SİNEMASINDA POLİSİYE FİLMLERDE
DEĞER TEMSİLİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Hazırlayan
Olcay HOLAT

Danışman
Prof. Dr. Dilek TAKIMCI

Jüri Üyeleri
Prof. Dr. Gaye ÖZDEMİR EREL
Yrd. Doç. Dr. Zuhal ÇETİN ÖZKAN

İZMİR - 2015
i
ii
TÜRK SİNEMASINDA POLİSİYE FİLMLERDE
DEĞER TEMSİLİ

İÇİNDEKİLER ………………………………………………………………………...iii
TABLO VE ŞEKİLLER ………………………………………………………………vii
GİRİŞ ……………………………………………………………………………………1

BÖLÜM 1. DEĞER VE DEĞERLER KAVRAMINA YÖNELİK TEMEL
YAKLAŞIMLAR

1.1. “Değer” ve “Değerler” Kavramının Tanımı……………………………………..8
1.1.1. Değerlerle İlgili Temel Kavramlar…………………………………………..10
1.1.1.1. İnanç ve Değerler…………………………………………………...10
1.1.1.2. Tutum ve Değerler………………………………………………….11
1.1.1.3. Normlar ve Değerler………………………………………………..12
1.1.2. Değer Türleri ……………………………………………………………...13
1.2. Değer Kavramının Tarihçesi …………………………………………………..15
1.3. Değerlerin Özellikleri, Görevleri ve İşlevleri …………………………………17
1.4. Değer Oluşumu ………………………………………………………………..20
1.4.1. Toplum, Birey ve Değer …………………………………………………....21
1.4.2. Kültürün Bir Öğesi Olarak Değer ………………………………………….25
1.4.3. Toplumsallaşma ve Değer …………………………………………………28
iii
1.4.3.1. Sosyalizasyon Ajanları ……………………………………………32
1.4.3.2. Toplumsallaşma Kuramları ……………………………………….34
1.4.4. Toplumsal Değişme ve Değer Değişimi …………………………………..35
1.4.4.1. Geleneksel Toplumdan Moderne Değer Değişimi ……………….39
1.5. Değer Sistemleri ……………………………………………………………...43
1.5.1. Yatay Değerler Sistemi …………………………………………………....43
1.5.2. Dikey Değerler Sistemi ……………………………………………………43
1.6. Değer Konusuna Yönelik Kuramsal Yaklaşımlar ……………………………45
1.6.1. Rokeach Değer Kuramı …………………………………………………...45
1.6.2. Inglehart Değer Kuramı: Materyalist Değerlerden Post-Materyalist Değerlere
……………………………………………………………………………..48
1.6.3. Clyde Kluckhohn ve Fred L. Strodtbeck’in Değer Yönelimleri Teorisi ….49
1.6.4. Schwartz’ın Değerler Kuramı ……………………………………………..51
1.6.5. Grimm ve Horstmeyer’in Değer Grubu Projesi …………………………..54
1.7. Kitle İletişim Araçları ve Değer ……………………………………………..55

BÖLÜM 2: POLİSİYE TÜRÜNÜN TARİHSEL GELİŞİMİ VE
SİNEMADA TEMSİLİ

2.1. Suç Olgusunun Tanımı ve Özellikleri ………………………………………….61
2.2. Medyada Suç Olgusu …………………………………………………………..65
2.3. Polisiye Türü ve Özellikleri ……………………………………………………67
2.3.1. Edebi Bir Tür Olarak Polisiye Roman …………………………………..68
iv
2.3.1.1. Klasik Polisiye Anlatısı: Edgar Allan Poe …………………………….74
2.3.1.2. Polisiyenin Altın Çağı: Arthur Conan Doyle ve Agatha Christie ……..76
2.3.1.2.1. Arthur Conan Doyle ve Sherlock Holmes …………………76
2.3.1.2.2. Agatha Christie Polisiyesi ………………………………….78
2.3.1.3. Türk Edebiyatında Polisiye Romanın Gelişimi ……………………….79
2.4. Polisiye Türünde Suçun Kurgulanışı (Dedektif-Katil-Kurban Üçgeni) …………..82
2.5. Film Türü Olarak Polisiye ………………………………………………………...88
2.6. Polisiye Filmin Tarihsel Gelişimi …………………………………………………99
2.7. Türk Sinemasında Polisiye Türü ve Tarihçesi ………………………………...…104

BÖLÜM 3: TÜRK SİNEMASINDA POLİSİYE FİLMLERDE
DÖNEMLERE GÖRE DEĞİŞEN DEĞERLERİN KARŞILAŞTIRMALI
ANALİZİ
3.1. Araştırmanın Yöntemi ……………………………………………………….110
3.1.1. Grimm ve Horstmeyer’in Değer Kategorileri …………………………..111
3.1.2. Anlatının Yapısal Çözümlemesi ………………………………………..112
3.1.3. Türk Polisiye Filmlerinde Değerlerin Kodlanması ……………………..114
3.2. Araştırmanın Hipotezleri …………………………………………………….116
3.3. Polisiye Filmlerin Değer Analizi ………………………………………….…116
3.3.1. Kanun Namına Filminin Değer Analizi ………………………………...117
3.3.1.1. Kanun Namına Filminin Öyküsü …………………………….117
3.3.1.2. Kanun Namına Filminin Değer Analizi ……………………...119
3.3.1.3. Kanun Namına Filminin Genel Değerlendirmesi …………....123
v
3.3.2. Cemil Filminin Değer Analizi …………………………………………..129
3.3.2.1. Cemil Filminin Öyküsü………………………………………129
3.3.2.2. Cemil Filminin Değer Analizi ……………………………….132
3.3.2.3. Cemil Filminin Genel Değerlendirmesi ……………………...135
3.3.3. Beyaz Ölüm Filminin Değer Analizi ……………………………………144
3.3.3.1. Beyaz Ölüm Filminin Öyküsü………………………………..144
3.3.3.2. Beyaz Ölüm Filminin Değer Analizi ………………………...147
3.3.3.3. Beyaz Ölüm Filminin Genel Değerlendirmesi ………………151
3.3.4. Av Mevsimi Filminin Değer Analizi …………………………………...160
3.3.4.1. Av Mevsimi Filminin Öyküsü ……………………………….160
3.3.4.2. Av Mevsimi Filminin Değer Analizi ………………………...164
3.3.4.3. Av Mevsimi Filminin Genel Değerlendirmesi ………………168
SONUÇ ……………………………………………………………………………….178
KAYNAKÇA ………………………………………………………………………...190
ÖZGEÇMİŞ …………………………………………………………………………..206
ÖZET ………………………………………………………………………………....208
ABSTRACT ………………………………………………………………………….209

vi
TABLO VE ŞEKİLLER

Tablo 1: Sosyalizasyon Ajanlarının Özellikleri ……………………………………….33
Tablo 2: Geleneksel ve Modern Toplumların Karşılaştırmalı Tipolojisi ……………..41
Şekil 1: Scheler’e göre Dikey Değerler Sistemi ……………………………………...44
Tablo 3: Rokeach Değer Envanteri …………………………………………………...47
Şekil 2: Schwartz Değer Kuramındaki Değer Tipleri ve Ana Değer Gruplar Arasındaki
İlişkilerle İlgili Modeli ………………………………………………………………...52
Şekil 3: Polisiye Anlatısında Dedektif, Katil, Kurban Üçgeni ………………………..83
Şekil 4: Polisiye Romanın Yapısı ……………………………………………………..84
Şekil 5: Polisiye Anlatısında Dedektif, Katil, Kurban Üçgeni ………………………113
Tablo 4: Araştırmanın Değer Kodlama Tablosu …………………………………….115
Tablo 5: Kanun Namına Filminin Değer Kodlama Tablosu ………………………...119
Tablo 6: Cemil Filminin Değer Kodlama Tablosu ………………………………….132
Tablo 7: Beyaz Ölüm Filminin Değer Kodlama Tablosu …………………………...148
Tablo 8: Av Mevsimi Filminin Değer Kodlama Tablosu …………………………..165
vii
GİRİŞ
Değerler, bir toplumun çoğunluğunun doğruluğunu ve gerekliliğini kabul ettiği
davranış ve düşünce biçimleridir. Bu bağlamda, değerler bize davranışlarımızda neyin
iyi, neyin kötü, arzu edilen veya edilmeyen olduğunu gösteren ölçütlerdir. Eski
çağlardan beri topluluk halinde yaşayan insanların, değerler üzerine fikir ürettiği ve
içinde bulunulan toplumun şartlarına göre değer ve normlarını oluşturmaya yönelik
çaba sarf ettiği, bilinen bir gerçektir. Eski çağlarda sofistler, şamanlar ve kilise rahipleri
gibi birçok din ve siyaset adamı, yeni oluşan kültürlerin değerlerinin temellerini
atmıştır. Günümüze kadar uzanan bazı değerler, bu arkaik dönemdeki kültürlerin izlerini
taşımaktadır.
Değer kavramı inanç, tutum ve norm kavramlarıyla da ilişki içerisindedir.
Özellikle, norm kavramı değerlerin insan davranışları üzerinde yaptırımı olduğu
düşünülen bir olgu olarak sosyolojide yer almaktadır. Bireylerin toplumda nasıl
davranması gerektiği toplumsal normlarla belirlenmiştir. Birey çoğu zaman normlara
uyduğunun farkında değildir. Zira normlar sosyalleşme sürecinde bireye öğretilirken,
alışkanlık haline gelmiştir.
Değerlerin toplumda var olmasıyla birlikte hem toplum için, hem de birey
açısından birçok işlevi ve faydası bulunmaktadır. Değerler, bir toplumun sınırlarını
çizerek; diğer toplumlardan farkını ortaya koyan özelliktedir. Bu özelliği, toplumun
kültürünün kimliği için küresel ortamda özgünlük açısından fayda sağlamaktadır. Aynı
zamanda kendi toplumu içinde birleştirici ve kaynaştırıcı kuvvete sahiptir. Toplum
içerisinde kutuplaşma veya çatışma mevcutsa, toplumsal değerler uzlaşmayı
sağlamaktadır. Ayrıca değerler toplum tarafından doğru ve yanlış kavramlarını belirttiği
için, bireyleri doğru olana yöneltmektedir. Yanlış olanı yapan birey toplumda
cezalandırılarak, bu bağlamda toplumsal sistemin bütünlüğünü korumaya yönelik bir
mekanizmaya uygunluk sağlamaktadır.

1