Türk otomotiv sektöründe otomobil modeli etkinliklerinin veri zarflama analizi ile ölçülmesi

176 Pages·2015·6.14 MB·Turkish

by  Ergül Toğrul

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
İşletme Anabilim Dalı Üretim Yönetimi ve Sayısal Yöntemler Bilim Dalı

TÜRK OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE OTOMOBİL MODELİ
ETKİNLİKLERİNİN VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE ÖLÇÜLMESİ

Ergül TOĞRUL

Yüksek Lisans Tezi

Ankara, 2015

TÜRK OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE OTOMOBİL MODELİ ETKİNLİKLERİNİN VERİ
ZARFLAMA ANALİZİ İLE ÖLÇÜLMESİ

Ergül TOĞRUL

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
İşletme Anabilim Dalı Üretim Yönetimi ve Sayısal Yöntemler Bilim Dalı

Yüksek Lisans Tezi

Ankara, 2015

Can Yoldaşım Huzurum Eşim İrfan TOĞRUL
ve Biricik Kızımız Tuana Almina TOĞRUL’A…
TEŞEKKÜR
Yaşamımın her anında desteklerini benden hiçbir zaman esirgemeyen, her zaman
vermiş oldukları cesaretle özgüvenli ve başarılı bir birey olmaya iten GÜZEL aileme,
başta var oluş sebebim BİRTANECİK annem Züleyha KAVALCI’ya, abim Özgür
KISA’ya, kardeşim Volkan Kısa’ya ve öz annem kadar koruyup kollayan, emeğini
esirgemeyen ikinci annelerim Şehri KAVALCI’ya ve Kezban TOĞRUL’a teşekkürü bir
borç bilirim.
Çalışmamda bilgilerini paylaşmaktan kaçınmayan ve yol gösterici olan değerli jüri
üyelerim Prof. Dr. Aydın ULUCAN’a, Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ’e, Doç. Dr. M. Umur
TOSUN’a, Öğr. Gör. Dr. Onur KOYUNCU’ya ve Yrd. Doç. Dr. Kazım Barış ATICI’ya
teşekkürlerimi sunarım.
Çalışmamın hazırlanmasında zamanını ve emeğini esirgemeyen ve bana yol gösteren
sevgili danışmanım Yrd. Doç. Dr. Kazım Barış ATICI ve değerli hocam Prof. Dr. Aydın
ULUCAN’a sonsuz şükranlarımı sunarım.
Tez çalışmam boyunca her zaman moral ve destek veren, ihtiyacım olan her anımda
yanımda olan, gülen yüzlerini hiçbir zaman eksik etmeyen, kardeş bildiğim canım
dostlarım Şerife KAZANCI’ya, Nuray YETİK’e, Mustafa ÇİMEN’e, Hüseyin TEMİZ’e,
Ömer Faruk GÜLEÇ’e ve Niray TUNCEL’e çok ama çok teşekkür ederim.
v

ÖZET
TOĞRUL, Ergül, Türk Otomotiv Sektöründe Otomobil Modeli Etkinliklerinin Veri
Zarflama Analizi ile Ölçülmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2015.

Tüm sektörde olduğu gibi otomotiv sektöründe de işletmelerin etkin bir biçimde
çalışmaları büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla, etkinliğin ölçülmesi ve etkinsizliğin
kaynağının bilinmesi de önemli bir husustur. Etkinliğin ölçülmesinde ise doğrusal
programlama tabanlı bir yöntem olan Veri Zarflama Analizi sıklıkla kullanılmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, araştırmaya dahil edilen binek otomobil modellerinin tüketici
bakış açısına göre göreli etkinliklerinin hesaplanması, etkin olan ve olmayan birimlerin
tespit edilmesi ve tüketicilerin satın alma kararlarında yardımcı olabilecek bir karar
destek sisteminin geliştirilmesidir. Başka bir deyişle, tüketicinin otomobili kullanabilmesi
için yüklendiği ekonomik külfetler girdi değişkenleri, otomobil teknik özellikleri ise çıktı
değişkenleri olmak üzere Veri Zarflama Analizi yöntemi ile çeşitli segmentlerde tüketici
bakış açısına göre etkin otomobil modellerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç
doğrultusunda, Türkiye’de 2014 yılında satışı yapılan binek otomobil modellerinden
seçilmiş 82 adet süpermini, 98 adet küçük aile otomobili, 61 adet geniş aile otomobili
ve 18 adet üst sınıf otomobil segmentinden olmak üzere toplamda 259 otomobil modeli
araştırmaya tabi tutulmuştur. Çalışmada, standart VZA modellerinin ayrım gücünün
düşük olması sebebiyle süper etkinlik ve ağırlık kısıtlı VZA yaklaşımları uygulanmış ve
çeşitli tüketici tercihlerine hizmet edebilen sonuçlar üretilmiştir. Ayrıca, çalışmada
kullanılan girdi ve çıktı ağırlıklarında birtakım değişikliklerin uygulanmasının, ortalama
etkinlik skorlarını etkileyip etkilemediğini ve/veya ne yönde etkilediğini görmek amacıyla
I. ağırlık kısıtlı VZA modeli üzerinden duyarlılık analizi yapılmış, markalara ait ortalama
etkinlik skorları hesaplanmış ve Türkiye’de en çok satan otomobil modellerinin
değerlendirilmesi yapılmıştır.

Anahtar kelimeler: Veri Zarflama Analizi (VZA), etkinlik, süper-etkinlik, ağırlık-kısıtlı
VZA, otomotiv sektörü
vi

ABSTRACT
TOĞRUL, Ergül, Measurement Efficiency of Automobile Models in Turkish Automotive
Industry with Data Envelopment Analysis, Master’s Thesis, Ankara, 2015.

Efficient operation of businesses in automotive industry has a great importance as well
as in all sectors. Therefore, measuring the efficiency and knowledge of the source of
inefficiency is also an important consideration. Data Envelopment Analysis which is
based on linear programming is frequently used to measure efficiency.
The purpose of this study is to calculate the relative efficiency of passenger car models
are included in the research based on consumer’s perspective, to identify efficient and
inefficient units and to develop a decision support system can help consumers in
purchasing decision. In other words, It is aimed to determine efficient automobile
models in the various segments based on consumer’s perspectives with Data
Envelopment Analysis method with using economic burdens incurred by the
consumers in order to use the car as input variables and automobile technical
specifications as output variables. For this purpose, including 82 units from supermini
car segment, 98 units from small family car segment, 61 units from large family car
segment and 18 units from executive car segment, totally 259 car models which is sold
in Turkey were included in the study. In the study, super efficiency and weight
restricted DEA models are applied due to the low discriminatory power of standart DEA
models and the results can serve to the various consumer preferences were produced.
Moreover, sensivity analysis based on the I. weight restricted DEA model was
implemented in order to show whether changing input and output weights used in the
study affects average efficiency scores or not; and/or to observe the direction of the
effect. Also, average efficiency scores of brands were calculated and the avaluation of
the best-selling car models in Turkey was made.

Key Words: Data Envelopment Analysis (DEA), efficiency, super efficiency, weight
restricted DEA, automotive industry
vii

İÇİNDEKİLER
KABUL VE ONAY ......................................................................................................... i
BİLDİRİM ..................................................................................................................... ii
TEŞEKKÜR ................................................................................................................. iv
ÖZET ............................................................................................................................ v
ABSTRACT ................................................................................................................. vi
İÇİNDEKİLER ............................................................................................................. vii
TABLOLAR DİZİNİ ...................................................................................................... ix
ŞEKİLLER DİZİNİ ....................................................................................................... xi
GİRİŞ ........................................................................................................................... 1
1. BÖLÜM
PROBLEM TANIMI VE LİTERATÜR TARAMASI
1.1. Problem Tanımı ................................................................................................. 4
1.2. Otomotiv Sektörü ............................................................................................... 7
1.3. Etkinlik Kavramı ve Veri Zarflama Analizi ......................................................... 10
1.4. Otomotiv Sektöründe Veri Zarflama Analizi Uygulamaları ....................................
...................................................................................................................................13
1.4.1. Üretici Veya Satış Bayilerinin Bakış Açısına Göre Yapılan VZA Uygulamaları
............................................................................................................................ 14
1.4.2. Tüketici Bakış Açısına Göre Yapılan VZA Uygulamaları ............................ 16
2. BÖLÜM
VERİ ZARFLAMA ANALİZİ
2.1. Üretim Olanakları Kümesi (Production Possibility Set - PPS) ........................... 19
2.2. Zarflayan VZA Modelleri (Envelopment DEA Models) ...................................... 22
2.2.1. Ölçeğe Göre Sabit Getirili ve Girdi Odaklı Model ....................................... 23
2.2.2. Ölçeğe Göre Sabit Getirili ve Çıktı Odaklı Model ........................................ 25
2.2.3. Ölçeğe Göre Değişken Getirili ve Girdi Odaklı Model ................................. 27
2.2.4. Ölçeğe Göre Değişken Getirili ve Çıktı Odaklı Model ................................. 29
2.3. Zayıf ve Tam Etkinlik ........................................................................................ 31
2.4. Çarpan VZA Modelleri (Multiplier DEA Models) ................................................ 33
2.5. Süper-Etkinlik VZA Modelleri (Super-Efficiency DEA Models) .......................... 36
2.6. Veri Zarflama Analizi’nde Ağırlık Kısıtlamaları (Weight Restrictions in Data
Envelopment Analysis) ............................................................................................ 40