Türk Devrimi ve Sonrası

326 Pages·2013·6.261 MB·Turkish

by  Taner Timur

Taner Timur
Türk Devrimi
Sonrası
ve
Taner Timur, 1958 yılında AÜ SBF’den mezun oldu. Aynı fakültede asistan ol­
masının ardından, 1968 yılında doçentliğe, 1979 yılında profesörlüğe yükseldi.
12 Eylül askeri darbesinden sonra görevinden istifa ederek çalışmalarım Paris’te
sürdürdü. Eylül 1992’de eski görevine döndü. 2002 yılına kadar bu görevini sür­
dürdü.
Timur'un Eserleri:
• Türk Devrimi ve Sonrası (Doğan Yayınevi, 1971; İmge Kitabevi Yayınlan,
1993, 1994, 1997, 2001, 2008, 2013)
• Osmanlı Toplumsal Düzeni (AÜ SBF, 1979; Turhan Kitabevi, 1979; İmge
Kitabevi Yayınlan, 1994, 2001, 2010)
• Osmanlı Kimliği (Hil Yayınlan, 1986, 1994; İmge Kitabevi Yayınları, 1998,
2000, 2010)
• Osmanlı Çalışmalan-llkel Feodalizmden Yan Sömürge Ekonomisine (Verso,
1989; İmge Kitabevi Yayınlan, 1996,1998, 2010)
• Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş (İletişim Yayınlan, 1991, 1994; İmge Ki­
tabevi Yayınlan, 2003)
• Osmanh-Türk Romanında Tarih, Toplum ve Kimlik (Afa Yayınlan, 1991; İm­
ge Kitabevi Yayınlan, 2002)
• Küreselleşme ve Demokrasi Krizi (İmge Kitabevi Yayınlan, 1996, 2000)
• Toplumsal Değişme ve Üniversiteler (İmge Kitabevi Yayınlan, 2000)
• Sürüden Aynlanlar (İmge Kitabevi Yayınlan, 2000)
• Türkler ve Ermeniler (İmge Kitabevi Yayınlan, 2000, 2001, 2007)
• Türkiye Nasıl Küreselleşti? (İmge Kitabevi Yayınlan, 2004)
• FelseS İzlenimler (İmge Kitabevi Yayınlan, 2005)
• Yakın Osmanlı Tarihinde Aykırı Çehreler (İmge Kitabevi Yayınlan, 2006)
• Marksizm, İnsan ve Toplum (Yordam, 2007)
• Habermas'ı Okumak (Yordam, 2008)
Taner Timur
Türk Devrimi ve Sonrası
7. Baskı
W
İMGE
kitabevi
imge Kitabevi Yayınlan
Genel Yayın Yönetmeni
Şebnem Çiler Tabakçı
ISBN 978-975-533-047-1
© İmge Kitabevi Yayınları, Taner Timur, 2013
Tüm haklan saklıdır.
Yayıncı izni olmadan, kısmen de olsa
fotokopi, film vb. elektronik ve mekanik
yöntemlerle çoğaltılamaz.
1. Baskı: Doğan Yayınevi, 1971 • 2. Baskı: 1993
3. Baskı: 1994 • 4. Baskı: Mart 1997
5. Baskı: Ocak 2001 • 6. Baskı: Kasım 2008
7. Baskı: Ankara, Kasım 2013
Kapak
Aslı Sezer
Dizgi ve Sayfa Düzeni
Yalçın Ateş
Baskı ve Cilt
Pelin Ofset Tipo Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti.
İvedik Organize Matbaacılar Sitesi
558. Sok. No: 28 Yeni mahalle-Ankara
Tel: [phone] • Faks: 39525 84
www. pelinofset. com. tr
Sertifika No: 16157
İmge Kitabevi
Yayıncılık Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Konur Sok. No: 3 Kızılay 06650 Ankara
Tel: [phone]
İnternet: imge.com.tr • E-Posta: [email protected]
Yayınevi Sertifika No: 11546
İçindekiler
t
İkinci Baskıya Önsöz.................................................................................9
Birinci Bölüm: MİLLİ KURTULUŞ SAVAŞI....................................13
Milli Kurtuluş Savaşı ve Sınıflar..................................................18
Dış İlişkiler..........................................................................................22
İdeoloji.....................................................................;............................26
Batı'yla Uzlaşma Çabalan................................................................38
Lozan ve İzmir İktisat Kongresi....................................................44
Sömürgecilik ve Emperyalizm......................................................47
Siyasi Rejim: CHF Kuruluyor.......................................................56
Lozan: Yeni Türkiye..........................................................................59
İkinci Bölüm: TÜRK DEVRİMİ...........................................................63
İktidar Savaşında Sınıflar................................................................65
İktidar Savaşının Aşamaları...........................................................72
İktisat Politikası: 1923-1929 Tanmda Gelişmeler.................81
Tarım, Bazı Vergiler ve Eğitim.......................................................86
Tarımda Kapitalizmi Teşvik............................................................91
Sanayi ve Tekeller...............................................................................94
Küçük Burjuva iktidarı ve Kapitalizm.........................................98
Yabancı Sermaye...............................................................................104
Üçüncü Bölüm: DEVRİM İDEOLOJİSİ...........................................107
Pozitivizm Nedir?............................................................................109
Pozitivizm ve Türkiye.....................................................................111
Atatürk ve Pozitivizm.....................................................................115
Laiklik..................................................................................................122
Dördüncü Bölüm: BUHRAN YILLARI (DEVLETÇİLİK,
SİYASİ VE tDEOLOJtK GELİŞMELER)..........................................133
1. Devlet Müdahaleciliği............................................................135
2. Devlet Kapitalizmi..................................................................139
3. Millileştirmeler.........................................................................143
İktidar, Sınıflar ve Kapitalizm......................................................144
Sanayileşme Programı ve Sınıflar................................................152
Beşinci Bölüm: SİYASAL REJİM VE İDEOLOJİDE
GELİŞMELER...........................................................................................163
Serbest Fırka Denemesi ve Kadro Hareketi............................175
1. Serbest Fırka Denemesi.........................................................175
2. Kadro Hareketi..........................................................................179
Altıncı Bölüm: SAVAŞ YILLARI (1939-1945)...............................187
Milli Korunma Kanunu.................................................................191
Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi...........................202
Köy Enstitüleri ve Çiftçiyi Topraklandırma
Kanunu..........................................................................................207
Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu...............................................214
Küçük Burjuva İktidarı, İktisat Politikası ve
Sınıflar............................................................................................227
Yedinci Bölüm: SONUÇ: BİR DEĞERLENDİRME.....................235
Sekizinci Bölüm: TÜRK DEVRİMİ: 1993
YENİDEN DEĞERLENDİRME.....................................................247
Ulus Olmak: Küçük Kaynarca'dan
“Kanlı Topraklar”a....................................................................250
Türk Devrimi: Dün, Bugün..........................................................261
Türk Devrimi ve İttihatçılar.........................................................265
Türk Devriminin Örgütlenme ve Program ilkeleri..............271
Uluslararası İlişkiler Bağlamında Türk Devrimi...................273
Türk Devrimi ve Halkçılık...........................................................280
Türk Devrimi ve Milliyetçilik.....................................................286
Türk Devrimi ve Laiklik...............................................................290
Laiklik: Toplumsal ve Siyasal Yönleri......................................297
Devrim, Radikalizm ve ideoloji.................................................302
Devrim, Karşı Devrim ve Şiddet................................................309
Türk Devriminin Sınırları............................................................314
Kemalizm ve Atatürk Kültü.........................................................317
Evrensel Planda Türk Devrimi ve Etkileri..............................325
İkinci Baskıya Önsöz
£
Türk Devrimi ile ilgili bu incelemem ilk defa 1971 yılında
yayımlanmıştı. Kemalist rejimin toplumsal çözümlemesini
yapmaya çalıştığım bu kitap o zaman bir hayli ilgi görmüş
ve bazı yayınevleri tarafından yeniden basılmak istenmişti.
Uzun yıllar yurt dışında bulunmam ve çalışma alanımın
daha önceki dönemlere kayması, kitabımda istediğim dü­
zeltme ve tamamlamaları yapmama engel oldu. Zaman
geçti, "Türk Devrimi ve Sonrası" daha da yıllandı.
1992 sonlarında Siyasal Bilgiler Fakültesi'ndeki öğre­
tim görevime tekrar dönünce, ders kitabından çok bir öz­
gül araştırma olarak kaleme aldığım bu kitabı 'ne yapabili­
rim' düşüncesi ile yeniden okudum ve bu vesileyle
çalışmamda geliştirdiğim temel tezlerle ilgili düşünceleri­
min hiç de değişmemiş olduğunu gördüm. Elbette, ikincil
noktalarda bugün benimsemediğim veya en azından farklı
ifade edeceğim görüşler vardı. Bunları çıkardım, ya da de­
ğiştirdim. Fakat asıl önemli sorun, bu alandaki yirmi yıllık
yayın birikiminden nasıl yararlanabileceğim konusunday-
dı. Ne var ki bu yayınların çoğunun özgün bir araştırma
ihtiyacından çok belli merasimlerin, belli yıldönümlerinin
çağrısına yanıt teşkil ettiğini bildiğim için cesaretim kırıl­
madı. Ayrıca, çalışmam belgesel bir nitelikte olmadığı, bir
çözümleme amacı taşıdığı için sınırlı, fakat güvenilir kay­
naklar benim için yeterliydi. Her şeye rağmen, başka tasarı­
larım olmasa, bu kitabı yeni baştan yazmayı yeğlerdim. Fa­
kat buna zamanım olmadığı için şöyle bir yöntem kullan­
dım. Kitabımda bugün katılmadığım veya iyi ifade edeme­
diğim fikirleri metinden çıkardım veya değiştirdim. Bunla­
rın çok az bir hacimde olduklarını söyleyebilirim. Buna
karşılık yeniden taradığım kaynaklardan önemli gördüğüm
gözlem ve bulguları notlar halinde metne ilave ettim. Böy-
lece okuyucularıma, kitabımın ilk baskısından sonra yayın­
lanan birçok önemli araştırmadan söz etme olanağı bul­
dum. Bununla yetinmedim, 1992 perspektifinden Türk
Devrimi'nin yeni ve hayli uzun bir değerlendirmesini yap­
tım. Yalnız bu yeni değerlendirmeyi tamamen özgür bir bi­
çimde geliştirmedim. Daha çok ilk metinde izlemediğim ya
da -o zamanki bilgilerimin daha kısıtlı oluşu dolayısıyla-
yeterince tartışmadığım konulan vurgulamaya ve zengin­
leştirmeye çalıştım. Ayrıca şunu da eklemeliyim ki, 1992'
de içinde yaşadığımız fikir iklimi, Kemalizm konusunda
1970'lerdekinden çok farklıydı. Bunun da kaçınılmaz bir
şekilde yeni değerlendirmemin tonuna ve vurgularına yan­
sıdığı kanısındayım. Aslında her kitap, içinde yazıldığı kül­
türel atmosferin izlerini taşır. Bunları aştığı ve uzun soluk­
lu tezlere dayandığı ölçüde bilimsellik iddiasına hak kaza­
nır ve kalıcı olur. Bu mütevazı çalışmam için büyük iddia­
larda bulunacak değilim. Fakat Atatürk'e hayranlığıma rağ­
men, "Atatürk Kültü "ne ödün vermemek için içten bir ça­
ba sarf ettiğim gibi, gerçek bir devrimi donmuş ve tutucu
bir ideolojiye indirgemek isteyenlere de -polemik yapma­
dan- yanıt vermeye çalıştım. Bu çabalarımda başarılı olup
olmadığımın takdiri, artık okuyucularıma aittir.
Ankara, Ocak 1993