Table Of Content1
M
Ü ACİL TIP ve HASTANE ÖNCESİ BAKIM
L
Ö
B
Tüm Yönleriyle Acil Tıp
Konu 1. Dünya’da ve Türkiye’de Acil Tıp ........................................................................................3
Dr. Rıdvan Atilla
Konu 2. Triaj .........................................................................................................................................7
Dr. Rıdvan Atilla
Konu 3. Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri ............................................................................11
Prm. Gürkan Özel
Konu 4. Acil ve Temel Sağlık Hizmetleri .......................................................................................33
Dr. Ferdi Tanır
Konu 5. Afet Tıbbı ve Acil Tıp .........................................................................................................39
Dr. Murat Ersel
1
u
DÜNYA’DA VE TÜRKİYE’DE ACİL TIP
n
o
K
Dr. Rıdvan Atilla
Giriş hastanelerin acil servisleri sadece birer odadan
oluşmakta ve personel olarak genellikle tek bir
Acil Tıbbi Durum; Ani gelişen hastalık, kaza, doktor yada hemşire bulunmaktaydı. İngilizce
yaralanma ve benzeri durumlarda gereken tıbbi acil servis kelimesinin anlamı olan acil odası
müdahalenin hemen yapılmadığı veya geciktiği (Emergency Room) terimi de buradan gelmek-
durumlarda ciddi sağlık sorunlarının oluşma ve/ tedir. Bu durum 1965 yılında ABD’de yayın-
veya beden bütünlüğünün kaybedilme riskinin lanan ve Vietnam da yaralanan bir askerin her
doğacağı durumlardır. Bu durumların değer- hangi bir kentin sokaklarında kaza geçiren bir
lendirilmesi, tedavi edilmesi, yönlendirilmesi ve kişiden daha yüksek yaşam sansı olduğunu orta-
oluşmasının önlenmesini amaçlayan uzmanlık ya koyan ve “Beyaz Kağıt” olarak bilinen “Kaza-
dalı Acil Tıp’tır. lara bağlı Ölüm ve Sakatlık-Modern Toplumun
ihmal edilen hastalığı” adlı rapor ile toplum şok
Acil Tıp, 20. yüzyılın değişen şartlarından doğ-
olan kadar sürdü. Bu rapor ile ABD’de hastane
muş bir klinik daldır. Yüzyılın iki büyük sava-
öncesi ve hastane acil servis hizmetlerinin iyileş-
şı ile birlikte savaş alanındaki yaralanmalarda
tirilmesi için yaptırımlar ve yasalar uygulamaya
kazanılan tecrübeler sivil hayata aktarılmaya
konmaya başladı.
başlandı. Yine savaşlar sonrasında toplumlarda
oluşan iyimser hava ile nüfusun artması, kent- Acil servislerin gelişmeye başlaması ile birlikte
lerin nüfusunun artmasına yol açtı. Bu artışa sa- acil servislerde çalışan ekiplerin sayısı artmaya
vaş için tank, vb. savaş aracı üreten fabrikaların başladı. Sayıları artan ekipler, ortak sorunlarına
sivil hayat için otomobiller üretmeye başlaması çözümler bulabilmek için birlikler oluşturmaya
ile yol larda dolaşan otomobil sayısının artması ve dernekler kurmaya başladırlar. ABD’de Ame-
eklenince yollarda dolaşan otomobil trafiği de rikan Acil Hekimleri Koleji (ACEP) kurulurken
artmaya başladı. hemen hemen aynı dönemlerde, İngiltere’de
hastanelerde ayrı klinik olarak Kaza ve Acil De-
Savaş ertesi 1945 yılında başlayan ve “baby
partmanları ve dernekleri kuruldu.
boom” olarak anılan nüfus patlamasında doğan
bebeklerin 18 yaşına gelip de aldıkları ehliyetleri 1970’li yıllarda acil sağlık hizmetlerinin ayrı
ile trafiğe çıkmalarının 1960’lı yıllar olması ve bir uzmanlık dalı olması gerekliliği iyiden iyiye
trafik kazalarında o yıllarda görülen müthiş artı- ortaya çıktı. İlk uzmanlık programları ABD de
şın acil sağlık hizmetlerindeki yetersizliği gözler açıldı ve acil tıp uzmanları yetiştirilmeye başlan-
önüne koyması da doğal bir sonuç mu idi yoksa dı. Acil servislerdeki gelişime paralel olarak has-
bir tesadüf müydü belki de hiç bilemeyeceğiz. tane öncesi ambulans hizmetlerinde de büyük
Bildiğimiz ise bunun etkilerinden birinin Acil gelişme oldu. Ambulanslarda teknolojik geliş-
Tıp Uzmanlığını doğurmasıdır. meye paralel olarak yetişmiş sağlık personeli de
görev almaya başladı.
Ancak bu toplumsal değişime ne sağlık sistem-
leri ne hastaneler ne de doktorlar hazır değildi. 1980’li yıllara gelindiğinde dünyada acil sağlık
1960 yılların ortalarına kadar gelişmiş ülkelerde hizmetlerinde ABD, İngiltere, Kanada, Avust-
ralya gelişmiş ülkeler içerisinde yer alarak Anglo- rımlar olmuştu. Bu süreç 1960 yıllarından itiba-
B Amerikan diye adlandırılan sistemi öne çıkarma- ren Türkiye’nin trafik kazaları olguları ile daha
ö
lü ya başladılar. Bu sistem içinde acil servisler gerek sık tanışmasına vesile olmuştur. Bu dönemde
m
1 teknoloji gerekse personel olarak hızla gelişirken, Türkiye’de bu konuya neredeyse tek başına, ilk
. A ambulanslar da gelişimlerini hastaları hızlı ve gü- eğilen ve ilk ve acil yardımın önemini o yıllar-
ci venli şekilde acil servislere taşımaya odaklandılar. da ülkemizde yaymaya çalışan Prof. Dr. Rıdvan
l
T Ambulans personeli genellikle yardımcı sağlık Ege’dir. Ancak ne yazık ki 60’lı ve 70’li yıllar-
ı
p
v personelinde oluşmakta ve eğitimleri hasta nakli da Türkiye’nin gündemindeki birçok ulusal ve
e H üzerinde yoğunlaşmaktaydı. Acil servislerdeki uluslararası ciddi sorunlar nedeniyle İlk ve Acil
a hizmet uzmanlaşmış hekimler ve hemşireler ile Yardım’a gereken destek verilmedi hatta 1980’li
s
tan gerek yaya gerek ambulans ile acil servislere ula- yılların ortalarına kadar bu konuda toplumsal
e anlamda bir gelişme de olmadı.
Ö şan hasta ve yaralılara yönelmiş durumdaydı.
n
c 1980’li yıllar ülkemizde ekonomide ve siyasette
e Bu süreç Avrupa merkezindeki ülkelerde de
s
i köklü değişimlerin yaşandığı yıllardı. Türkiye
B benzer bir dönemde ancak Franko-German diye
a klasik bir tarım ülkesi görünümden, sanayi ve
k adlandırılan farklı bir sistem temelinde gelişiyor-
ım du. Bu sistemde hastane öncesi bakım hizmeti hizmet sektörüne doğru bir yönelişe geçmiş ve
bunun en erken belirtisi olarak kente göç ve
ön plana çıkıyor ve ambulanslar ile olabildiğince
kent nüfusunun hızla artmaya başlaması kendi-
ileri teknoloji, donanım ve eğitimli personelin
ni göstermişti. Doğal olarak kentlerin alt yapısı,
acil bakım talep eden hastanın ayağına taşınması
yolları ve sağlık hizmetleri de bu değişime hazır
ön görülüyordu.
değildi. Artan motorlu trafik kazalarına bağlı ya-
1990’lı yıllarda dünyada acil tıp hizmetleri bu ralanma ve ölümler bir dönem Türkiye’nin en
iki sistemin etkisindeki farklı ülkelerde etkin yüksek ölüm nedeni olarak kaldı. Bu dönemde
yapılan ilk gelişme 1983 yılında çıkarılan Trafik
bir şekilde verilmekte idi. Acil bakım talep eden
Kanunu (2918) ile karayollarında ve şehirlerde
hastaların sayısı 1960’lı yıllardan beri neredeyse
ambulans hizmetlerinin tanımlanması oldu. Ka-
katlanarak geçtiğimiz yüzyılın sonunda sağlık
rayollarında ambulansların sorumluluğu Sağlık
hizmet sunucularının en büyük alıcısı oldular.
Bakanlığı’na verilirken, kentlerde belediye hiz-
Bu artan hasta sayısına yerinde hizmet götürmek
metleri altında tanımlandı. Acil Yardım’a tele-
teknik ve ekonomik olarak daha zor olmaya baş-
fonla ulaşmak için ambulans çağrı hızır acil ser-
ladı ve bu durum Franko-German sisteminde
vis numaraları belirlendi. İlk belirlenen numara
zaman zaman tıkanıklıklara yol açtı. Bunun ya-
077 iken 1994 yılından günümüze 112 numaralı
nından acil tıp hizmetlerinin standardizasyonu
acil yardım için ambulans çağrı numarası olarak
ve kalite artırma çalışmaları ile Anglo-Amerikan
kabul edildi (Bkz. sayfa 11). Sonraki yıllarda acil
sistemi kamuoyunda daha öne çıkmaya başladı.
sağlık hizmetlerine talep giderek arttı, acil servis-
Dahası toplu kazalar, afetler ve terörizm faaliyet-
lere başvuran hasta ve yaralı sayısı arttı ancak ne
lerindeki artış gelişmiş acil servislerin hastaneler
yazık ki bu dönemde ne Sağlık Bakanlığı ne de
için zorunlu birer tedavi alanı olmasına yol açtı.
Belediyeler konuya gereken önemi vermediler.
Dünyada tüm bu gelişmeler olurken, Türkiye 1990’lı yılların ortalarında acil sağlık hizmetle-
II. Dünya Savaşı’na girmemiş ve “baby boom” rindeki gerek kalitesiz hizmet gerekse eğitimsiz
yaşamamıştı ama savaşta yıkıma uğrayan Avrupa personelin yol açtığı sağlık skandalları medyada
ülkelerine ekonomik yardımı öngören ve “Mars- sık sık hastane acil servislerinin gündeme gel-
hall Planı” adı ile anılan yardım programına mesine yol açıyor, acil servisler hastanelerin en
dahil olmuştu. Bu yardım planının en belirgin kötü hizmet alanları olarak ünleniyordu. Sağlık
yansıması 1950-1960 arasındaki 10 yıl içinde personeli çalışma koşulların yetersizliği ve eği-
4 Türkiye’nin karayollarına yapılan büyük yatı- tim eksikliğini gerekçe göstererek acil servisler-
Konu 1
Tablo 1. Acil tıp sistemi gelişim tablosu
Değerlendirme Gelişmemiş Gelişmekte olan Gelişmiş (2009)* D
ü
Uzmanlık Sistemi n
y
a
Ulusal organizasyon Hayır Evet Evet-1995 ’d
a
Asistanlık eğitimi Hayır Evet Evet-1994 v
e
Board sertifikasyonu Hayır Evet Evet T
ü
r
Resmi uzmanlık Hayır Evet Evet-1993 k
i
y
Akademik Acil Tıp e
’d
e
Uzmanlık dergisi Hayır Evet Evet-2001 A
c
Araştırma Hayır Evet Evet-1994 i
l
T
Veribankası/sistemi Hayır Hayır Evet ı
p
Yan dal ihtisası Hayır Hayır Evet
Hasta Bakım Sistemi
Acil hekimi Diğer hekimler Asistanlık eğitim almış ATU ATU-1999
AS yöneticisi Diğer hekimler * ATU ATU-2001
Hastane öncesi bakım Özel araç, taksi * BLS/EMT ambulansları *PRM/Dr. Amb.-2006
Transfer sistemi Hayır Hayır Evet-1993
Travma sistemi Hayır Hayır Evet
Yönetim
Kalite değerlendirme Hayır Hayır Evet-2007
Ön değerlendirme Hayır Hayır Evet
Lübnan, Nepal, Pakistan, Hong Kong, İsrail, Ürdün, Avustralya, Kanada,
Vietnam, Jamaika G. Kore, Çin ABD, İngiltere
* ATU: Acil Tıp Uzmanı, BLS: Temel Yaşam Desteği, PRM: Paramedik
de çalışmak istemiyor, hatta acil servisler zaman önce ambulanslarda çalışacak yardımcı personeli
zaman hastane yöneticileri tarafından sorunlu yetiştirecek ambulans ve acil bakım teknikerliği
personeli cezalandırma yeri olarak görülüyordu. programı yüksek öğrenim de yerini almaya baş-
landı. Bunun hemen ardından 1994 yılında SB
Bu dönemde İzmir’de ise bir değişim yaşanıyor-
Temel sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Bü-
du; 1993 yılında üniversitenin teklifi ile Yüksek
yükşehir Belediyesi olan illerin taşra teşkilatında
Öğrenim Kurumu Acil Tıp Uzmanlığını, ayrı
Acil Yardım ve Kurtarma Hizmetleri Şubesinin
bir uzmanlık olarak kabul ediyor ve Türkiye’nin
Sağlık Müdürlükleri bünyesinde kurulma iznini
ilk Acil Tıp Uzmanlık eğitim programı Dokuz
aldı ve önce pilot uygulama İstanbul, Ankara ve
Eylül Üniversitesi’nde açılıyordu. Böylece acil
İzmir’de açılan 112 Acil Yardım Kurtarma Şu-
servislerde çalışacak eğitimli ve profesyonel
hekimler yetiştirilmeye başlıyordu. Bu eğitim beleri ile ve daha sonra diğer illerde aşama aşa-
programları sonraki yıllarda tüm ülkeye yayıldı; ma faaliyete geçirilmeye başlandı. Böylece hem
günümüzde acil tıp uzmanlık eğitim programla- karayollarında hem de belediye sınırlarındaki
rı hemen tüm tıp fakültelerinde ve birçok eğitim ambulans hizmetleri tek merkezde toplanmaya
araştırma hastanesi bünyesinde bulunmaktadır. başlandı.
Aynı süreçte hastane öncesi yasal mevzuatında Daha sonraki yıllarda çıkarılan çeşitli yasal mev-
da önemli bir değişiklik ve gelişmeler izlendi, zuatlar ile acil sağlık hizmetleri netleştirildi. 5
21. yüzyıla girerken dünyadaki acil sağlık sistem- Kaynaklar
B lerini inceleyen birçok bilimsel yayında Türkiye
ö
lü gelişmekte olan ülkeler içerisinde gösterilmekte 1. Sarlin E, Alagappan K.International EMS De-
m velopment. In: Tintinalli JE, Cameron P, Hol-
idi. Dünyadaki acil tıp sistemleri genel olarak
1 liman CJ, editor(s). EMS: A Practical Global
. A dört ana başlıkta incelendiğinde, günümüzde Guidebook 1st. Edit. Shelton, Connecticut.
c Türkiye neredeyse gelişmiş ülkeler seviyesine
i Peoples Medical Publishing House; 2010. p.9-18
l
T ulaşmış durumdadır (Tablo 1). Türkiye acil tıp
ı 2. Mencl F, Puppala N. Historical timelines of In-
p uzmanlığını temsil eden dernekler ve yapılan
v ternational Events. In: Tintinalli JE, Cameron P,
e H bilimsel çalışmalar ile hali hazırda Avrupa Bir- Holliman CJ, editor(s). EMS: A Practical Global
a liği ülkelerinin hemen birçoğundan daha iyi bir Guidebook 1st. Edit. Shelton, Connecticut. Peo-
s
ta konumdadır. ples Medical Publishing House; 2010. p.19-37
n
e Ö 3. Atilla R. Dünyada Acil Tıp Sistemleri. İçinde:
n Sarıkaya S, editor. Alanda Acil Bakım. 1.baskı.
ce Özet İstanbul TC Yeditepe Üniversitesi Yayınları
s
i B 2009. syf. 8-12.
a * Dünyada tıp ve acil sağlık hizmetlerinde-
k
ım ki gelişmeler tüm hızıyla sürmektedir.
* Türkiye bugüne kadar ki başarılı çizgisini
korumalı ve dünya ve Avrupa da liderliği-
ni pekiştirmek için ulusal sağlık politika-
larında acil sağlık hizmeti gereken desteği
almaya devam etmelidir.
* Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi acil sağlık
hizmetleri ve acil tıp uzmanlığının önemi
giderek artacak “Acil Tıp, gelecek yüzyıl-
da Tıp’ı şekillendirecektir.”
6
2
u
TRİAJ
n
o
K
Dr. Rıdvan Atilla
Giriş Kurulu tarafından yayınlanan Acil Tıp Uzman-
lık Eğitimi Kılavuzunda en geniş haliyle yer al-
Triaj; Acil tıbbi bakımı hizmeti talep eden has- maktadır.(1)
taların tıbbı durumlarının aciliyetine göre sınıf-
lanması için yapılan uygulama “Acil Tıbbi Triaj”
dır ve kısaca “triaj” olarak anılır. Triajın kelime Türkiye’de Triaj Çalışmaları
anlamı Fransızca trier fiiline göre “sınıflamak,
Gelişmekte olan birçok ülkede olduğu gibi
ayırmak” anlamındadır. Triaj uygulamasında acil
Türkiye’de malesef Acil Sağlık Hizmetlerinde
tıbbi bakımda öncelikli olan hastalar belirlenir.
ortak ve standart bir ulusal triaj sistemi kulla-
Hastalar, triajda başvuru önceliğine göre değil,
nılamamaktadır. Günümüzde gelişmiş ülkelerde
tıbbi durumlarının aciliyetine göre sıralanırlar.
triaj sistemleri üzerine birçok çalışmalar yapıl-
Acil Tıbbi Durum; Ani gelişen hastalık, kaza, makta ve halen bazı ülkelerde ortak ve standart
triaj sistemleri kullanılmaktadır. Ancak gerçekte
yaralanma ve benzeri durumlarda gereken tıbbi
bu triaj sistemleri geliştirildikleri ülke dışında
müdahalenin hemen yapılmadığı veya geciktiği
etkin kullanılamamakta hatta gelişmiş ülkelerde
durumlarda ciddi sağlık risklerinin oluşma ve/
dahi görülen kayıt sistemleri ve kaynaklardaki
veya beden bütünlüğünün kaybedilme riskinin
yetersizlik başvuru ve hastalık profillerindeki
doğacağı durumlardır.
değişiklikler sağlık çalışanların kapasite farklılık-
Acil Tıbbi Bakım (Müdahale); Acil tıbbi du- ları, tedavi ve klinik yaklaşımlardaki farklılıklar
nedeniyle tam olarak yararlı olamamaktadırlar.
rum da kapsamında tanımlanan hallerde yapıl-
ması gereken her türlü tıbbi uygulamalardır.
Geçtiğimiz yıllarda giderek artan acil hasta baş-
vurusu acil servislerde kalabalığa ve acil önünde
Stabilizasyon; Acil tıbbi durumdaki bir hasta-
tıbbi bakım için sıra bekleyen hasta kuyrukları-
nın stabil hale getirilmesi; sağaltım için gerekli
nın oluşmasına neden oldu. Artan hasta yoğun-
olabilecek tıbbi tedavinin sağlanması ve idame
luğuna bağlı ortaya çıkan sorunun giderilmesi
ettirilmesi ile, kabul edilebilir tıbbi olasılıklar da-
için Türkiye’de birçok hastane de triaj uygulama-
hilinde, hastanın tanımlanan acil tıbbi durumu-
sı başlatıldı. Ancak başlatılan uygulamaların hiç
na bağlı olarak hastanın klinik surecinde ve/veya birisinde ulusal bir ölçek kullanılmadı ve dünya
transferi sırasında durumunda kayda değer bir da en sık bilinen ölçekler uyarlanmaya çalışıldı.
kötüleşmesinin beklenmemesinin sağlanmasıdır. Kullanılan uygulamaların da ülkemiz için geçer-
lilik ve güvenilirlik çalışmalarının henüz yoktur.
Acil tıbbi durumlar, hastaya, hastalığa, çevresel
Dünya’da bazı gelişmiş ülkelerde kullanılan 5
ve fiziksel şartlara göre değişiklik gösterebilir ve
basamaklı bazı triaj sistemleri (Avustralya Triaj
acil tıbbi müdahaleler de bu şatlar altındaki acil Skalası, Manchester Triaj Skalası, Kanada Triaj
tıbbi durumlar ile beraber değerlendirilmelidir. ve Aciliyet Skalası, Acil Ciddiyet İndeksi, CAPE
Acil Tıbbi durumların ve acil tıbbi durumlarda skalası, French skalası) vardır. Bu sistemlerden
uygulanabilecek acil tıbbi müdahaleler listesi en eski dördünün özellikleri açısından karşılaştı-
Türkiye Acil Tıp Derneği’nin Acil Tıp Yeterlik rılması Tablo 1 de görülebilir.(2)
Tablo 1. Triaj sistemlerinin karşılaştırılmalı özeti(2)
B Canadian Australasian Emergency Manchester
ö
lü Özellik Triage & Acuity Triage Scale Severity Index Triage System
m Scale CTAS ATS ESI MTS
1
. A Triaj 10 dk Belirtilmemiş Belirtilmemiş Belirtilmemiş
c değerlendirmesi
i
l
T Triaj hemşiresin
ıp değerlendirmesi İlk triaja bağlı Belirtilmemiş Belirtilmemiş Belirtilmemiş
v
e Doktorun Hemen Hemen Hemen
H Belirtilmemiş
değerlendirmesi /15/30/60/120dk /10/30/60/120dk /10/60/120/240dk
a
s
ta ESI seviye Ana şikayetlerde bir
n Ağrı skalası 10-noktalı skala Belirtilmemiş
e 2 >7/10 major etken
Ö
< 24 ay için ateş
n Pediatrik Var Belirtilmemiş Belirtilmemiş
c kriteri var
e
s
i
B Giriş tanıları Var Var Kullanılmıyor 52 ana şikayet ve ön tanı
a
k Beklenen yatış Kıyaslamalı
ım oranları Net Tanımlı veri var Belirtilmemiş
Eğitim
Var Var Var Var
materyalleri
Kırsal uygulama Var Belirtilmemiş Belirtilmemiş Belirtilmemiş
Yakın zamanda Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tara- Triaj sistemi kullanılması zorunludur. Bir triaj
fından hastanelerde asgari 3 basamaklı bir triaj sistemin ne kadar duyarlı olduğunu göstermek
sisteminin kullanılması yönünde çalışmalar baş- için iki önemli belirteçe bakılmalıdır; güvenilir-
latılmış durumdadır. lik ve geçerlilik.
İdeal Triaj Sistemi Nasıl Olmalı? Tablo 2. Triaj duyarlılık seviyeleri
2 Basamaklı 3 Basamaklı 4 Basamaklı 5 Basamaklı
Duyarlılık ve seviyelendirme triajın duyarlılığı, Resusitatif
Hayati
Acil tıbbi durumda, hastaların acil tıbbi bakım Acil tehlike Acil
Acil İvedi
gereksinimlerinin önceliğinin triaj sınıflandırıl- İvedi Acil
Acil değil Bekleyebilir
masındaki duyarlılık keskinliği olarak özetlene- Acil değil İvedi Gidebilir/
Bekleyebilir
bilir. Farklı triaj sistemlerinde çeşitli seviyelerde Gecikebilir
duyarlılık seviyeleri kullanıldı (Tablo 2).
Yapılan çalışmalar 5 basamaklı triaj sistemlerinin
2, 3 ve 4 basamaklı sistemlerden daha iyi oldu- Güvenilirlik (Reliability)
ğunu göstermektedir. Ancak hangi sistemin kul-
lanılması gerektiği konusunda kabul edilmiş bir Güvenilirlik, triajda aynı sistemi kullanan fark-
ortak görüş yoktur. Kanada ve Avustralya 1990’lı lı değerlendiriciler arasında uyum, süreklilik ve
yılardan beri hastanelerinde 5 basamaklı sistemi tekrarlanabilirlik anlamındandır. Acil servis triaj
zorunlu kılmakta iken ABD de 2002 yılında yapı- duyarlılığı ile ilgili iki tür güvenilirlilikten bah-
lan bir ankete göre hastanelerin % 69’unda 3 ba- sedilebilir. İlki, değerlendiriciler arası güvenilir-
samaklı sistem kullanılmakta idi.(3) Avustralya’nın lik tekrar edilebilirliğin bir ölçüdür. Örneğin, iki
8 tüm hastanelerinde 1994’den beri Avustralasya farklı triaj görevlisi aynı hastaya aynı triaj sevi-
Konu 2
yesinde mi değerlendirmektedir? Değerlendirici Kategori 1: Bu hastalar resüsitasyon ihtiyacı bu-
iç güvenilirliği ise aynı kişinin, bir zaman sonra lunan hastalardır ve hiç bekletilmeden acil servi- T
r
aynı hastayı aynı seviyede değerlendirmesidir. se alınmalıdırlar ia
j
Kategori 2: Kişinin hayatını veya herhangi bir
Geçerlilik (Validity) uzvunun fonksiyonunu tehlikeye sokan bir du-
rumda olan hastalardır ve acil servis girişinde en
Geçerlilik, triaj sisteminin doğruluğudur ve sis- fazla 10 dakika bekleme süresinden sonra he-
temin ölçmek istediğini ne kadar doğru ölçtü-
men acil servis içine alınmalıdırlar.
ğünü gösterir. Örneğin, ölçümde “Bekleyebilir”
olarak seviyeleşen hastanın aciliyetinin olmadı- Kategori 3: Bu hastalarda ilerleyerek ciddi
ğının doğru değerlendirilmesidir. Triaj sistemle- problemlere neden olabilecek veya acil girişim-
rinin güvenilirliğini gösteren altın standartta bir lere gerek olabilecek durumlar mevcuttur. Bu
ölçüm metodu henüz yoktur. Bununla beraber hastalar kayıt işlemleri tamamlanıncaya kadar ya
yatış oranları, kaynak kullanımı, altı aylık ölüm da yaşamsal bulguları alınıncaya kadar acil servis
oranları gibi bazı dolaylı ölçümlerle 5-basamaklı yoğunluğuna göre en fazla 30 dakika bekletilebi-
sistemler değerlendirilebilmektedir. lecek durumda olan hastalardır.
Kategori 3: Bu hastalarda ilerleyerek ciddi
Genel Özellikler problemlere neden olabilecek veya acil girişim-
lere gerek olabilecek durumlar mevcuttur. Bu
Bir triaj sisteminden beklene genel özellikler ba-
hastalar kayıt işlemleri tamamlanıncaya kadar ya
kıma ulaşma zamanını geciktirmeden en yarar
da yaşamsal bulguları alınıncaya kadar acil servis
görecek hastaya en etkin bakımın verilebilmesi-
yoğunluğuna göre en fazla 30 dakika bekletilebi-
ni sağlamasıdır (Şekil 1).
lecek durumda olan hastalardır.
Kategori 4: Bu hastalar hastanın yaşı, sıkıntısı
Şekil 1. Triaj sisteminin en etkin(1) ile veya kötüleşme veya istenmeyen durum ihtima-
en etkisiz(2) olduğu konumlar line bağlı olarak girişim veya yardım temininin
1-2 saat içerisinde yapılabileceği durumlar ola-
İdeal bakım zamanı
rak tanımlanabilir.
1
Bu hastalar kayıt işlemleri tamamlanıncaya kadar
En az etkili bakım En etkin bakım ya da acil servis yoğunluğuna göre en fazla 60
dakika bekletilebilecek durumda olan hastalardır.
2
Kategori 5: Akut fakat acil olmayan durumlar
Gecikmiş bakım zamanı
olabileceği gibi kötüleşme bulgusu olan ya da
olmayan kronik problemlerin parçası da olabi-
len durumda olan hastalardır ve gecikebilir, acil
Türkiye’nin ülke şartlarına uygun, hastane ve
olmayan ya da tehlikesiz olarak sınıflandırılırlar.
hastane öncesinde kullanılabilecek, güvenilir ve
Acil servis yoğunluğuna göre en fazla 120 dakika
geçerliliği bilimsel olarak kanıtlanabilecek yeni
bekletilebilecek durumda olan hastalardır.
bir triaj sistemi için ulusal örnek teşkil edebile-
cek bir projelere ihtiyacı vardır. Ulusal triaj sis-
temi oluşturmak zor ve uzun bir süreçtir. Türki- Özet
ye de kullanılacak tiraj sistemi 5 basamaklı bir
sistem olmalıdır. Önceden tanımlanmış skalarda * Acil servislere artan hata başvuruları acil
bazı uygulamalarda farklılık olmak ile beraber servislerde kalabalığa ve acil sağlık hiz-
genel ortak özellikler aşağıdaki gibidir. metlerinde gecikmelere yol açmaktadır. 9
