Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu Cilt1

802 Pages·2015·45.15 MB·German

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ
TOKAT TARİHİ VE KÜLTÜRÜ
SEMPOZYUMU
25-26 EYLÜL 2014 TOKAT
BİLDİRİLER
CİLT I
Yayına Hazırlayanlar
Prof. Dr. Ali AÇIKEL
Yrd. Doç. Dr. Samettin BAŞOL
Yrd. Doç. Dr. Murat HANİLÇE
Yrd. Doç. Dr. Emel HİSARCIKLILAR
TOKAT-2015
GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ
TOKAT TARİHİ VE KÜLTÜRÜ
SEMPOZYUMU
25-26 EYLÜL 2014 TOKAT
BİLDİRİLER
CİLT I
Yayına Hazırlayanlar
Prof. Dr. Ali AÇIKEL
Yrd. Doç. Dr. Samettin BAŞOL
Yrd. Doç. Dr. Murat HANİLÇE
Yrd. Doç. Dr. Emel HİSARCIKLILAR
Haberleşme Adresi
Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü,
Taşlıçiftlik Kampüsü, TOKAT
Baskı Yeri ve Tarihi
Salmat Basım Yayıncılık Ambalaj San. ve Tic. Ltd. Şti.
Sebzebahçeleri Cad. Nu. 90/1 İskitler / Ankara
Tel: [phone]
Eylül 2015
Kapak Tasarımı
M. Edip ASLAN
ISBN
Takım No: 978-975-7328-62-9 (Tk)
Kitap No: 978-975-7328-63-6 (1.c)
Tokat Valiliği Özel İdaresi tarafından bastırılmıştır.
GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ
TOKAT TARİHİ VE KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
25-26 EYLÜL 2014 TOKAT
ONUR KURULU
Cevdet CAN (Vali)
Av. Eyüp EROĞLU (Belediye Başkanı)
Prof. Dr. Mustafa ŞAHİN (Rektör)
DÜZENLEME KURULU
Prof. Dr. Ali AÇIKEL (Bşk.) Prof. Dr. Birol ÇETİN
Prof. Dr. Hanifi VURAL Yrd. Doç. Dr. Samettin BAŞOL
Prof. Dr. Kadir ÖZKÖSE Yrd. Doç. Dr. Şengül Dilek FUL
YÜRÜTME KURULU
Prof. Dr. Ali AÇIKEL (Bşk.)
Levent YAZICI (İl Milli Eğitim Md.)
Mustafa BANDIRMALI (Belediye Bşk. Yrd.)
DANIŞMA KURULU
Prof. Dr. Erhan AFYONCU Prof. Dr. Azmi ÖZCAN
Prof. Dr. Mahmut AK Prof. Dr. M.A. Yekta SARAÇ
Prof. Dr. M. Akif AYDIN Prof. Dr. Ali İbrahim SAVAŞ
Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN Prof. Dr. Hüsrev SUBAŞI
Prof. Dr. Şit Tufan BUZPINAR Prof. Dr. Recep TOPARLI
Prof. Dr. Coşkun ÇAKIR Prof. Dr. Süleyman ULUDAĞ
Prof. Dr. Musa DUMAN Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Prof. Dr. Mücahit EĞRİ Yrd. Doç. Dr. Bahattin ÖZTOPRAK
Prof. Dr. M. Metin HÜLAGU Dr. Rüştü BOZKURT
Prof. Dr. M. Sinan KAÇALİN Ekrem ANAÇ
Prof. Dr. Kenan KARA Hasan ERDEM
Prof. Dr. Turan KARATAŞ Abdullah GÜRBÜZ
Prof. Dr. Mahmut KAYA Murat ORUÇ
Prof. Dr. Derya ÖRS
BİLİM KURULU
Prof. Dr. Işık AKSULU Doç. Dr. Burcu ERCİYAS
Prof. Dr. M. Münir ATALAR Doç. Dr. Erkan GÖKSU
Prof. Dr. Mehmet BEŞİRLİ Doç. Dr. Mehmet MERCAN
Prof. Dr. Şeref BOYRAZ Doç. Dr. Ahmet ÖZKİRAZ
Prof. Dr. Halit ÇAL Doç. Dr. Pınar ÜLGEN
Prof. Dr. Mustafa ÇOLAK Yrd. Doç. Dr. Emine Saka AKIN
Prof. Dr. Ömer DEMİREL Yrd. Doç. Dr. Erkan ATAK
Prof. Dr. Mehmet İNBAŞI Yrd. Doç. Dr. İbrahim AYKUN
Prof. Dr. Abdullah KAHRAMAN Yrd. Doç. Dr. Tuncay BÖLER
Prof. Dr. Haşim KARPUZ Yrd. Doç. Dr. Mustafa CANLI
Prof. Dr. Ünal KILIÇ Yrd. Doç. Dr. Necati ÇAVDAR
Prof. Dr. Ekrem MEMİŞ Yrd. Doç. Arda GÖKSU
Prof. Dr. Ahmet ŞİMŞİRGİL Yrd. Doç. Dr. Emel HİSARCIKLILAR
Prof. Dr. Ali Osman UYSAL Yrd. Doç. Dr. Kemal İBRAHİMZADE
Prof. Dr. Alim YILDIZ Yrd. Doç. Dr. Ahmet İNANIR
Doç. Dr. Zekeriya BAŞKAL Yrd. Doç. Dr. Emine ÖĞÜK
Doç. Dr. Hüseyin ÇELİK Yrd. Doç. Dr. H. Baha ÖZTUNÇ
Doç. Dr. Songül ÇOLAK Yrd. Doç. Dr. Ali Osman SOLMAZ
Doç. Dr. Alpaslan DEMİR Yrd. Doç. Dr. İsmet TÜRKMEN
SEMPOZYUM SEKRETARYASI
Öğr. Gör. Murat HANİLÇE Arş. Gör. Murat SERDAR
Öğr. Gör. Muhammet AVŞAR Arş. Gör. Edip UZUNDAL
Öğr. Gör. Yılmaz ÖKSÜZ
ULAŞIM KOMİTESİ
Öğr. Gör. Şaban BANAZ Arş. Gör. Mustafa TANRIVERDİ
Arş. Gör. Murat GÜNEY Arş. Gör. Ahmet AKGÜL
Arş. Gör. Fehim KURULOĞLU
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER ..............................................................................................................V
SUNUŞ .............................................................................................................................1
SEMPOZYUM AÇILIŞ KONUŞMALARI ..................................................................3
Prof. Dr. Ali AÇIKEL .......................................................................................................5
Düzenleme Kurulu Başkanı
Prof. Dr. Mustafa ŞAHİN .................................................................................................7
Gaziosmanpaşa Üniversitesi Rektörü
Av. Eyüp EROĞLU ...........................................................................................................9
Tokat Belediye Başkanı
Cevdet CAN ....................................................................................................................13
Tokat Valisi
SEMPOZYUM AÇILIŞ BİLDİRİSİ ...........................................................................15
Osmanlı Döneminde Tokat .............................................................................................17
Prof. Dr. Erhan AFYONCU
TEMA I: TOKAT’IN ARKEOLOJİ VE SANAT TARİHİ İLE İLGİLİ
BİLDİRİLER.................................................................................................................25
Genç Mehmed Paşa (Örtmeönü) Camii Kalem İşi Bezemeleri ......................................27
Erkan ATAK
Tokat Yapılarının İnşa ve Süsleme Malzemelerinin Yüzyıllara Göre Dağılımı ..............43
Ebru ELPE
Tokat Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Kadın Takıları ....................................................77
Neslihan KORKMAZ
Tokat ve Çevresinde Üretilen Bir Grup Seramiğin Bezemelerinin Yorumu .................103
Altan A. MARÇELLİ -Selçuk EREZ
Tokat Garipler Camii Mihrabı ve Hat Sanatındaki Yeri................................................117
M. Hüsrev SUBAŞI
Sebastopolis Antik Kenti’ne Ait Yapı Elemanlarının Sulusaray İlçesi’nde ve
Çevresinde Devşirme Malzeme Olarak Kullanılması Üzerine Bir İnceleme ...............127
Murat TEKİN- Şengül Dilek FUL
TEMA II: TOKAT’IN SİYASİ, SOSYAL VE İKTİSADİ TARİHİ İLE İLGİLİ
BİLDİRİLER...............................................................................................................133
19. Asrın İlk Yarısında Batılı Seyyahların Seyahatnamelerine Göre Tokat Şehri .........135
Ali AÇIKEL
XVI. Yüzyıl Turhal, Zile ve Niksar Havalisinde “Sefer Eşmeyenler” .........................147
Murat ALANDAĞLI
Osmanlı Toplumunda Yaşlı Bakım Anlaşmaları ve Günümüz Çalışmalarında
Yaşlı Bakımı (Tokat Örneği) .........................................................................................159
Şule Sema ALKOÇ
İçindekiler
Ülke Siyasi Hayatında Tokatlılar ..................................................................................185
Bekir ALTINDAL
Çok Partili Dönem Türk Parlamento Tarihinde Tokat Milletvekilleri:
Çok Partili Dönem Tokat Milletvekillerinin Sosyolojik Profilleri ................................209
D. Ali ARSLAN- Gülten ARSLAN
XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Tokat Şer‘iye Sicillerine Kayıtlı Olan Sürgünler .............237
Fatma ATABEY
1882-1887 Tarihli Nikah Defterine Göre Tokat’ta Erkek Adları ..................................249
A.İlhan AYBEK- Çağrı ONAR
1897 Tokat Ermeni Olayları ..........................................................................................261
İbrahim AYKUN
XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Tokat Şehrinde Sosyal ve Ekonomik Hayata Dair
Bazı Tespitler: Çay-ı Müslim ve Çay-ı Zımmî Mahalleleri Örneği ..............................271
Mehmet BEŞİRLİ
Women, Family Law, and Social Change at Tokat’s Şer’î Court: 1876-1909 ..............285
John K. BRAGG
Alman Seyyah Andreas David Mordtmann ve Tokat ...................................................295
Zübeyir BÜTÜNER
Tokat’ta 1943 ve 1946 Genel Seçimlerinde Adaylık Başvuruları Üzerine
Bir Değerlendirme ........................................................................................................311
Mesut ÇAPA
Temettüat Kayıtlarına Göre Tokat Mahallelerinde Yaşayan Yahudilerin Sosyal ve
Ekonomik Durumları (1844-45) ...................................................................................327
Necati ÇAVDAR
Alman Basınında Gazi Osman Paşa ve Plevne Savunması (1877-1878) .....................351
Songül ÇOLAK
Tokat’ın Ortaçağ Tarihi Üzerine Bazı Tespitler ............................................................363
Mustafa DAŞ
Tokat Nikah Defterleri ..................................................................................................371
Alpaslan DEMİR
Sermaye, Borç ve Alacak İlişkileri Açısından Tokat Esnaf ve Tüccarı ........................377
Ömer DEMİREL
Yerel Basında Kore Savaşı ve Tokatlı Kore Gazileri ....................................................391
Yasin DÖNDER
Tanzimat Döneminde Tutulan Tokat Cizye Defterlerinin Değerlendirilmesi ...............399
Galip EKEN- Hanife ŞEN
Resmî-i Kayserî Seyahatnâmesinde Tokat ve Çevresine Ait Bilgiler ...........................417
Muhittin ELİAÇIK
Tokat-Yıldızeli Hattındaki Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın Hankâh ve
Câmi Evkafının 1845 Tarihli Muhasebe Defteri’nin Değerlendirilmesi ......................421
Volkan ERTÜRK
Ali Şevki Erek Yatılı İlköğretim Bölge Okulu ..............................................................431
Gülşah GÖL
VI Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (25-26 Eylül 2014), Cilt 1
İçindekiler
XV ve XVI. Yüzyıllarda Zile Kazasında Değirmenler .................................................441
Murat HANİLÇE
1840 Nüfus Sayımı 2465, 2467, 2469 Numaralı Nüfus Defterlerine Göre
Tokat’taki Zımmi Nüfus ................................................................................................473
Muhittin KAPANŞAHİN
1101 Haçlı Seferleri ve Tokat........................................................................................507
Ahmet KARASU
Reji İdaresi’nin Tokat ve Çevresindeki Usulsüz Uygulamalarına Dair
Bazı Tespitler (1886-1911) ...........................................................................................513
Erol KARCI
1881-1887 Tarihli Tokat Nikah Defterine Göre Kadın İsimleri ....................................527
Bahar KOCABAŞ- Semanur KAHRAMAN
Tokat Şehri Kişi Adları (XVI. Yüzyıl) ..........................................................................541
Yılmaz KURT
Lennep’in Seyahatnamesinde Tokat’ın İktisadi Yapısı .................................................553
Ayşegül KUŞ
Safevî Kaynaklarına Göre Tokat ...................................................................................563
Namiq MUSALI
Nimetullahiye Şeyhi Hacı Zeynelabidin Şirvanî Seyahatnamelerinde
Osmanlı Şehirlerinden Tokat ........................................................................................579
Sabira NEMATZADE
XIX. Yüzyılda Tokat’ta Aile Yapısı ve Kadının Toplumsal Statüsü .............................583
Muhammed OKUDAN
Demokrat Parti Döneminde Tokat’ta Siyasi Hayat .......................................................591
Sevilay ÖZER
1846 Yılı Temettüat Defterine Göre Cincife Köyü .......................................................605
Tuncay PEKDOĞAN
12. ve 13. Yüzyıllarda Tokat’ın Temel Özellikleri ........................................................633
Murat SERDAR
Danişmendliler Döneminde Danişmend İli’nin Ekonomik Yapısı ...............................653
Sefer SOLMAZ
Tokat’ta Göçmen İskânı (XX. Yüzyıl) ..........................................................................665
Erdal TAŞBAŞ
Cumhuriyet Dönemi Erbaa’da Halk Eğitimi Denemesi: 4-K Teşkilatı ........................681
Betül TEKİNSOY
Milli Mücadele Döneminde Erbaa’da Rum Çetelerinin Faaliyetleri ............................691
Melike TEPECİK
Zile Mahalli Basınından Örnekler ................................................................................703
Fatih TUĞLUOĞLU
Osmanlı Arşivi Vesikaları Işığında Niksar Halkının İskân Edilen
Muhacirlerle Olan Münasebetleri (19. Asır) .................................................................713
Ahmet Semih TORUN
Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (25-26 Eylül 2014), Cilt 1 VII
İçindekiler
Tokat Meliki Rükneddin Süleymanşah .........................................................................741
Yasin USTA
Tokat (Erbaa-Zile)a İskân Edilen Mübadillerin Tasfiye Talepnamelerinin
İncelenmesi ...................................................................................................................755
Hakan YAŞAR- Necat ÇETİN
Kurtuluş Savaşında Zile İsyanı .....................................................................................767
Orhan YILMAZ
Tokat’ın Osmanlı Seferlerine Katkısı Hakkında Bazı Bilgiler (1770-1840) ................781
Ahmet YÜKSEL
VIII Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (25-26 Eylül 2014), Cilt 1
SUNUŞ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi öncülüğünde, Tokat Valiliği ve Tokat Beledi-
yesi’nin katkılarıyla hazırlanan “Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu” 25-26
Eylül 2014 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Tokat ilinin köklü tarihî, dinî, sosyal,
kültürel ve ekonomik değerlerini bilimsel açıdan ele almayı amaçlayan Sempoz-
yum büyük ölçüde başarılı geçmiştir. Sempozyum Tokat üzerine bilimsel çalış-
malar yürüten bilim insanları arasında bilgi alışverişi, işbirliği ve dayanışmayı
artırmaya da katkı sağlamıştır.
Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu’nda “Tokat’ın Arkeoloji ve Sanat Ta-
rihi”, “Tokat’ın Siyasî, Soyal ve İktisadî Tarihi”, “Tokat Kültürü ve Folkloru”,
“Şehirleşme, Kent Kurumları ve Mimari”, “Tokat’ta Dinî ve İlmî Hayat” ve “To-
katlı Önemli Şahsiyetler ve Eserleri” adlarını taşıyan 6 ana tema ile ilgili toplam
135 katılımcı tarafından 121 bildiri sunulmuştur.
Sempozyumda sunulan bildiriler, gerekli kontrol ve düzeltmeler yapıldıktan
sonra üç ciltlik bildiri kitabı hazırlanmıştır. Bildiri metinlerinin kitaplaştırılma-
sı aşamasında 7 katılımcı bildiri metinlerini belirlenen süre içinde Sempozyum
Sekretaryası’na teslim etmedikleri için bildiri kitabına dahil edilememiştir. Bu
nedenle bildiri kitabımızda açılış bildirisi ile birlikte toplam 114 bildiri metni yer
almaktadır.
Sempozyum bildiri kitabının birinci cildinde “Tokat’ın Arkeoloji ve Sanat
Tarihi” ve “Tokat’ın Siyasî, Soyal ve İktisadî Tarihi” temalarıyla ilgili bildiri me-
tinleri; ikinci cildinde “Tokat Kültürü ve Folkloru” ve “Şehirleşme, Kent Kurum-
ları ve Mimari” temalarıyla alakalı bildiri metinleri; üçüncü yani son cildinde
“Tokat’ta Dinî ve İlmî Hayat” ve “Tokatlı Önemli Şahsiyetler ve Eserleri” tema-
larına dair bildiri metinleri yayımlanmıştır. Her bir temada yer alan sempozyum
bildirileri kitabımızda yazarların soyadlarına göre verilmiştir. Bildirilerin dizimi
sırasında mizampaj kaygılarıyla bazı şekil, tablo ve resimlerin formatı değiştiril-
mek zorunda kalınmıştır.
Sempozyum bildirilerinin düzenlenmesi ve kitap haline getirilmesi Yrd.
Doç. Dr. Samettin BAŞOL, Yrd. Doç. Dr. Emel HİSARCIKLILAR, Yrd. Doç.
Dr. Murat HANİLÇE ve tarafımdan gerçekleştirilmiştir. Kendilerine özverili des-
tek ve katkılarından dolayı çok teşekkür ediyorum.
Sempozyum çalışmalarında hiç şüphesiz Valilik, Belediye ve Gaziosman-
paşa Üniversitesi’nin birim yöneticileri ve personelinin büyük katkı ve emekleri
olmuştur. Bu katkı ve emeklerinden dolayı hepsine çok teşekkür ediyorum.
Sunuş
Üçüncü olarak, Tokat Sempozyumu fikrinin ortaya konmasında ve hayata
geçirilmesinde öncü rol oynayan, teşvik ve destekleriyle katkı sağlayan Sayın
Valim Cevdet CAN’a, Sayın Belediye Başkanım Av. Eyüp EROĞLU’na ve Sa-
yın Rektörüm Prof. Dr. Mustafa ŞAHİN’e düzenleme ve yürütme kurulları adına
öncelikli olarak en içten şükranlarımı sunuyorum.
Yine, sempozyumun hazırlanmasında ve gerçekleştirilmesinde Düzenleme,
Danışma, Bilim ve Yürütme kurullarımızda görev yapan öğretim üyeleri, İlahiyat
Fakültesi ile Fen-Edebiyat Fakültesi’nin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Sanat
Tarihi Bölümü ve Tarih Bölümü öğretim üyeleri ve öğrencileri önemli katkı ve
çabalar göstermişlerdir. Onların bu katkı ve çabalarından dolayı kendilerine te-
şekkürü bir borç biliyorum.
Bu güzel çalışmanın yayımlanmasında bize en önemli desteği sunan Tokat
Valiliği Özel İdare Genel Sekreterliği’nin maddi-manevi katkıları her türlü tak-
dirin üstündedir. Bu katkılarından dolayı birim yöneticilerine teşekkürlerimi arz
ederim.
Son olarak, bu yayını sizlere sunmaktan bütün çalışma arkadaşlarım adına
büyük mutluluk duyduğumu ifade etmek istiyorum.
Prof. Dr. Ali AÇIKEL
Düzenleme Kurulu Başkanı
2 Tokat Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (25-26 Eylül 2014), Cilt 1