the path from traffıc accıdent to posttraumatıc stress, posttraumatıc growth, and drıver behavıor

157 Pages·2017·2.27 MB·English

by  İbrahim Öztürk

THE PATH FROM TRAFFIC ACCIDENT TO POSTTRAUMATIC STRESS,
POSTTRAUMATIC GROWTH, AND DRIVER BEHAVIOR CHANGE: AN
EXAMINATION WITH RUMINATION AND TRANSTHEORETICAL MODEL

A THESIS SUBMITTED TO
THE GRADUATE SCHOOL OF SOCIAL SCIENCES
OF
MIDDLE EAST TECHNICAL UNIVERSITY

BY

BİLGESU KAÇAN

IN PARTIAL FULFILLMENT OF THE REQUIREMENTS
FOR
THE DEGREE OF MASTER OF SCIENCE
IN
THE DEPARTMENT OF PSYCHOLOGY

SEPTEMBER 2017

Approval of the Graduate School of Social Sciences

Prof. Dr. Tülin Gençöz
Director

I certify that this thesis satisfies all the requirements as a thesis for the degree of
Master of Science.

Prof. Dr. H. Canan Sümer
Head of Department

This is to certify that we have read this thesis and that in our opinion it is fully
adequate, in scope and quality, as a thesis for the degree of Master of Science.

Prof. Dr. Tülin Gençöz Assoc. Prof. Dr. Türker Özkan
Co-Supervisor Supervisor

Examining Committee Members

Prof. Dr. Yeşim Yasak (Çankırı Karatekin Uni, PSY)
Assoc. Prof. Dr. Türker Özkan (METU, PSY)
Assist. Prof. Dr. Bahar Öz (METU, PSY)

I hereby declare that all information in this document has been obtained and
presented in accordance with academic rules and ethical conduct. I also declare
that, as required by these rules and conduct, I have fully cited and referenced
all material and results that are not original to this work.

Name, Last name : Bilgesu Kaçan

Signature :

iii
ABSTRACT

THE PATH FROM TRAFFIC ACCIDENT TO POSTTRAUMATIC STRESS,
POSTTRAUMATIC GROWTH, AND DRIVER BEHAVIOR CHANGE: AN
EXAMINATION WITH RUMINATION AND TRANSTHEORETICAL MODEL

Kaçan, Bilgesu
M.S., Department of Psychology
Supervisor : Assoc. Prof. Dr. Türker Özkan
Co-Supervisor: Prof. Dr. Tülin Gençöz
September 2017, 141 pages

The traffic accident is one of the traumatic events with their high occurrence rates,
deathful results and psychological consequences. While post-traumatic stress (PTS)
is one of the negative psychological causes of traffic accidents, positive
psychological experiences such as post-traumatic growth also can be experienced.
These experiences with their vital effects have an impact on driver behavior change.
In this thesis, the path from traffic accident to PTS, PTG, and driver behavior change
was examined with rumination type and stages of Transtheoretical Model (TTM)
mediation. To examine stages of TTM, two scales were translated and adapted to
Turkish. The data of 409 adult traffic accident survivors was used for adaptation
analysis; the data of 234 adult traffic accident survivors was used for other analysis.
While factor analysis showed difference for one scale, other scale showed perfect fit
with original version. Pre-contemplation stage, contemplation stage, and action-
maintenance stage caused partial metiation in the relationship between perceived
severity of event and PTS; and between severity of event and PTG; and between PTS
and PTG; when rumination type was included analysis as mediator variable full
iv
mediation was found. In terms of relationship between PTS/PTG and positive driver
behavior change, action-maintenance stage was found as a significant mediator
variable. The detailed results were presented and discussed; the limitations, strengths,
clinical implications of study; suggestions for future studies were presented.

Keywords: Post-traumatic Stress, Post-traumatic Growth, Driver Behavior Change,
Rumination, Transtheoretical Model

v
ÖZ

TRAFİK KAZASINDAN TRAVMA SONRASI STRES, TRAVMA SONRASI
GELİŞİM VE SÜRÜCÜ DAVRANIŞ DEĞİŞİMİNE GİDEN YOL:
RUMİNASYON VE TRANSTEORİK MODEL İLE İNCELEME

Kaçan, Bilgesu
Yüksek Lisans, Psikoloji Bölümü
Tez Yöneticisi : Doç. Dr. Türker Özkan
Ortak Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Tülin Gençöz

Eylül 2017, 141 sayfa

Trafik kazaları yüksek meydana geliş sayılırı, yüksek ölüm oranları ve psikolojik
etkileriyle önde gelen travmatik olaylarındandır. Travma sonrası stress (TSS) trafik
kazalardan sonra deneyimlenen negative bir sonuçken travma sonrası gelişim (TSG)
gibi kimi pozitif deneyimler de yaşanabilmektedir. Bu deneyimler maddi ve manevi
yanlarıyla sürücülerin sürücü davranışlarını da etkileyebilmektedir. Bu çalışmada
trafik kazasından TSS’e, TSG’ye ve sürücü davranışına giden yol Transteorik
Model’in basamaklarının ve ruminasyon tarzlarının aracığı değişkenliğiyle
aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla iki ölçek Türkçe’ye çevrilmiş ve trafik
kazası geçirmiş 409 yetişkinden toplanan veri ile factor analizleri yapılmıştır. Bu
aşamadan sonra papılan aracı değişken analizlerinde 234 trafik kazası geçirmiş
yetişkinin verileri kullanılmıştır. Factör analizleri sonucunda bir ölçek original
ölçekten farklı bir factor yapısı gösterirken, digger ölçek bir maddesi hariç tam bir
uyum göstermiştir.Bu ölçek içe sunulan aracı değişken analizi sonuçları TTM’nin
tüm basamaklarının analizlerde değişik ölçülerde aracı değişken rolünü üstlendiğini
vi
göstermiştir. En yüksek indirekt etkiyi sağlayan ya da en iyi varyansı sağlayan aracı
değişkene teoriye uygun olarak, TSS için intrusif ruminasyon ve TSG için istemli
ruminasyon, eklendiğinde tam aracı değişkenlik sağlanmıştır. Çalışmanın sonuçları
detaylı bir şekilde sunulmuş olup, literature ile karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır.
Çalışmanın sınırlılıkları, güçlü yanları, klinik olarak uygulanabilirliği ve gelecek
çalışmalar için öneriler de çalışmanın sonunda sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Travma Sonrası Stres, Travma Sonrası Gelişim, Sürücü
Davranış Değişimi, Ruminasyon, Transteorik Model

vii
To my parents,
my brother
and
boyfriend

viii