Table Of ContentMARIFLOR AGUILAR RIVERO
TEORÍA
DEL AI DEOOGLÍA
UNIVERSIADD NACIONAL AUTóNOMA DE MÉXICO
MÉXIC1O98 4
Primeedriac 1i9ó8n4:
© 1948,U niversNiadcaidoA nuatló ndoemM aé xico
DR
CuidaUdni vers0i4t5aM1ré0ix ai.c oF,.
D.
DIRECCIGÓENN ERADLE P UBLICACIONES
Imprehseoc ehnoM éxico
y
ISB9N6 -8833070--1
I.IN TRODUOCióN
Cuandeon 1 97t3u vimloaso portuniddela ede urn ae diicónc olom
biandae le nsay"oI deoloyg Aípaa ratIodsel oógicdoeslE stad1o "
(Ensaynoo)e ratna ntloosps r oblemtaesó rirceolsa cioncaodnlo as
ideoloEgnítao.n cneosc omprendíeamnfo osr mcaa baells ignificado
teóriyc poo lítdiece os ttee xtpoa rlaa c oyuntpuorlaí tfircaan cye sa
muchom enosp arrae gnieosf uerdae F rancHiao.yl os ospechamos.
La intervendceiA ólnt hustseenrí qau ev erd irectamceonnt e una
desesperapcoilóní tiEclma o.v imienptool ítfircnaoc ésd em ayoy
68
junidoe l reperccuotnisói derableenml eatn etoe rpíoal ítmiacra
xistean,p articeunle alrd esarrdoelllp oe nasmietnoa lthusseriano.
Lasv iejparse ocupactieoónreisdc eaA sl thusasceerr dceal ac ienti
ficiddaedlm arxios qmuedarorne lativamdeenstpaeld aazsL.a rea
paricidóen m asasre vloucionaernifarse ntaadlEa sst adpol anteó
nuevafso rmadse a rticaucliódne l at eormíaar xisctoanl ap ráctica
del ac lasoeb rerLaa.m aterialdiedl aodsh echomso straqbuae e l
68
éxitdoem ovimienptooltsíi cdoestl ipdoe nod ependsíoal amee nt
del ar ecuperadceilnó únc lecoi entídfeil caot eormíaar xisstian,o
tambiédne l ac omprenns dieólf uncionamideen ltamo aquinaria
estaqtuaell ogr"rae sis(t iGarrm"s cil)a csr iseicso nómiyc ea!sc ues
tionamiednemt oov imienptoolsí tidceom sa sasD.e ahíq uea quel
textdoe A lthusssoerrp rendieenrg ae nerpaolre lc ambidoe t ono
quer epresenrteasbpae dcett oe xtsousy oasn teri.oE rneé slt,a mbién,
Althusmsoesrt rasbuas orpresaan tlea e ficadceilma e canisdmeol
fucnioanmieon tideológiqcuoe l ogrlai gaa rl osh ombrecso ns us
práctsi dceam anercao nscieyn vtoel untahraisate alp untdoe q ue
elslm oismo"sm archseonl ose"n l ar ealizadceis óunsa ctividya,d es
pore lleon,l ar eproducdceil óanrs e lacisoonceisa dleep sr oducción.
Estrae alipdaasdm sao,A lthuslsael ri gcao nl ae specificdiedl aad
ideoloag ílaac, u aclo ndseiriam agina(reinea l s entipdsoi coanalí
ticoy),p ort antion cidiednidroe ctameennl taep artdeel incons
cienitned ividquuaetl i enqeu ev erc onl as ifdiecnatciicoonneel s
exteriPoarr.aA lthsuesrl,a i deoloegsíun a conjundteo n ormas
imágeneensl acsu alleossi ndividsuero esc onocye ens c omportan
1 EdiciOovneeNjsea g ra.
6 Introducción
dem aneqruaec orrescpooenns daiasm ágeEnsetcsao. n cepdcei ón
lai deolsoeeg xítai eatn oddela asss o cie-ddaedc elsao sn eo -y a
todloosis n divi(dsuuojised teoosl ógEisctcoaos n)c.e pdceil aó n
ideolcoogmíbala attsee oríalsa cssu ealglúaien ds e oleosug nícaao n
cepcfiaólns laar edael ois dóaludon c onjudnect roe enoci idaesa s;
noe xclsuieynme b alrapg oos ibdielp iednasldaai srd eoldoecg líaasse ,
loq uhea ceess ugeurnti irdp eoa náldiisfiesrq eunet epn,ao dr etl aa s
idedaels o isn divdiedl uodosis s,c uqruesexo psr oed sela oqnu dei cen
quec orresap sounc doen ciesnicndioeas ,u psr áctriecaalLase s.
lucihdae olsóepg oisctaau slníao,,c omuon c ombaetneti rdee as u
opinisoinnceoos m uon c ombaetne elq use et radtema o difliacsa r
fuengteense radiomráagsen noderesm atdielv apasrs á ctdiicvaesr sas.
La tesaicse drecl aai deolsoeggílúaanc u aéls stoapn r áctoircgaas
nizaednat so rndoe i mágennoersm atpiovlaesm,ic zoanlb acaso n
cepcicolnáessdi ecal sai deoleonge ísap,ec coinla als osteenni da
La ideolaolgeímaas negalú,anc uallai deoleorglaía ca o nciencia
faldsela oh so mbgreense rpaoldrdaa i vissoicódineat llr abnaejcoe,s a
rieanl asso cieddaecd lesaC soene. s tteass iees l imilnpaao bsai bilidad
dep enslaair d eolcoogmuíona ia n stanneccieasd aelr aci oan forma
ciódnet odeas truscotcuyirc aaol m eoll ugeanre lq uleo gsr upos
socidaolmeisn ados ses ucrsoe npdriecsrieeonantdleaeesn s existen
ciDae.a hqíu ec onsideremosl aci rmíaptq oiurcletl aeanvc taae b o
Althuasl sopeslr a nteaamcieedrnectla oai s d eoleonLag íiad eí.oal og
alemDaena ah.ít ,a mbiqéunee,n l as egunda parttrea bdaej oe ste
analicceomndo est enimesiteetn etxopt aor ean conltorfsau rn da
mentdoels ac ríatlitchau sseriana.
Perpoa raac epltapa rro pudeesA tlat hudsesc eorn cepat luaa r
ideolcoogmícoao njudnept roá ctniobc aassct,oa rn e vieslt aerx to
deM arAxl.t hupsrsoeprdo inceth eas is ddeeu snlp aureég so io
mpr
tanttrea btaejóore inec loc uasleh abríeaf earl iadi od eoldoeg ía
muchoatsrm aasn erHaasb.íp au,eq su,se a lcduaern ctoaelns p ropio
Althupsasrqeaur le an uepvrauo epsqtuae dlairabd rele a" culdpea "
unpa sadtoe oriUcniavs etlzal .e vaac daobe os ttrea bdaecj oon tex
tuactieóónr( iqcuraee alieznal maco usa rptaard teee stter abajo),
pasamoesn tonac deess arraollgluainrma psl icaqcuieso ungeise
relna tse sqiusAe l thuasnsuenrec niel a E nsaqyuoen oisn teresa.
Nuesltercatd ueErlna s anyoeo si ngeEnnuéa ls. ep uedeennc ontrar
tesaicse rdcela at eodreíElas taddeol ,at eodreíl aaes tmctura
socidalepl a,r teitdcoé,tL eoqr uaen. o sotros ebnéu lss coanm,o s
sobtroed loa,ts e sqiuses ugieurneamn a nedread esarurnoal lar
teomraítae ridaell asi usbtjae tºi"veiondt arpdaa sl aburnatase ,o ría
materidaelsliu sjteiadt eoo lóPgoiercs otm.eo tiyvs oi,g uiendo las
indicadceiplor noespA ilot hursesceurr,r iumnom osm endtaod o
en
a lae Aposdieca ilógunna ossp edcetl oats e orpsíiac oanallaí..ct ai ca
Inturodcción 7
niasnaip,ne Dddeevr i setlca a ráccotnefrl dielc aua arlt icudlea ción
ambatse or-ílaams a rxisltapa s iyc oanalítica.
Quieerxop rpeúsbalri cammieg nrtaeta im tiusadm igos: Estela
MaldonCaedsoá,Mr oeroa lLeusiS,sa layz Eaurg ePnailoo qmuoi,e
netsu vilearp oanc iednelc eiteaor t oa pla rciaelsmtetenr taeb ajo,
yc uysausg erecnocriraescy,cc iroíntmeiesfc uaesrd oegn r aunt ilidad.
Persoo,b re rteocdoone,ole z sctoí maumlios tqousmeoe o frecieron
parsae gaudierl aennct aedu an ad el aest apdaees l abordaecli ón
trabealcj uoa,ml ef uien dispepnasrcaaob nltei hnausaetrlfa i nal.
fÍ
']
II. CONCEPTO DE IDEOLOG!A
EN LA IDEOLOG!A ALEMANA
Ses uelree conoqcueerel probledmeal asi deoloegnícause nstrua
origeennel marxismdoa,d oq uee sa híd ondpeo rp rimevreaz s e
teoriezsatc eo ncepetsod ,e cisred, e fineenr elaccioónno trocso n
ceptoqsu ee xplicuann m ismop rocerseoa lC.o ncretame"netle ,
concepdteoi deoloagpíaar eecnee lm arxiscmoom op artdee u na
vastcao nsteladceci oónnc epyt soósl pou edaed quiirnitre ligibilidad
y signifidceandtord oe e sac onstelatceióórni 2c aP"e.r os ip uede
deciressetd oe lp robledmeal ai deoloyg eílma a rxispmuoe,d dee cir
set ambiéqnu ee ll ugaprr ecidseoo rigdeene stpar oblemáetsi ca
La idegoílaaol emaEsne ane. s ttee xtdoo ndMea rxy Engelpsr e
tenden exlpala ipcaarri cyi lóanv igendcei1 aa i deología remitiendo
suc oncepa toot rocso ncepdteol sa t eordíeal as ociedcaadp italista.
Estaasf irmacinoonsie nst rodudceel nl eneonu nod el osg randes
problemaacse rdceal c oncepmtaor xisdteia d eoloag síaab,e erl:d e
�ih ayo riou nat eordíeal ai deoloegní laa o brad eM arxy ,e n
particuelnaLa r ,i doegoíalal em(aLnAaI) A.r ribaaf irmamqouse
síl ah ayy esgrimiesmtao asf irmaccioómnoa rgumenptaors ao stener
lat esdiesq uel ap roblemáat liacq au ea ludeelc oncepdteoi deolo
gíae ncuensluTo ar igeennM arx.P ertoa alf irmacnio·ós nu elaec ep
tarsceo nt antfaa ciliLdaasdr .e futacioo pnreesc isiqounees sel e
hacen sodni vdeert siopso s:
a)Ha yq uienreesc hazlaatn e sdiesq ueM arxp ropuusnoa t eoría
del aisd eologaíragsu,m entaqnudeno o h ayu nar igurdoesfai nición
y empledoe l ost érminqouses eu sapna rcaa racter3i zarla.
b)Ot rocso,m oL .A lthusssoesrt, ieqnueens íh ayu nat.e ordíea
lai deoloegníL aI Ap,er qou eé stnao e sm arxisLtoas.a r gumentos
2 GilbeGritmoé nAepzu,n tpearsau nas ociodleo giíldaae olMoégxíiac, o,
UneirvsiIdbaedr oam1e7r98i( ciLacnean,c aibaiteuerrnsta oa c io2l)op,g. í a,
6.
3E se lc asoE udgee Tnriíoqa usi eennT eordíela a isd eoloPgeínaísn,s ula,
Barce1l9o07n,ca a,pr v., a firqmuae" untae ocriíean tníopf uiecadace o ger
ens us entoé rmdien osc orriednent aeut'r alaemzbai gAumae" .
'uso y Naess
susteelmn itsamt oi pdoea rgumentdaectie5óc0ant p aa ridceil oapn aelsa bra
y
ideolcoogn3í 0sa i gnifdiicfaedreoessntd teae tslo;es irpvaern ae glaarp re
sendceiu an tae odreíl aai deolen oLgIíACa.fr .E . MEa.r Níe,o positivismo
e ideolBouegníoAasi ,r eEsu, dbea1 947,p .9 -7101.
10 Elc oncedpeti od eología
qued ap aras osteensetrso e üalqaune etsetoar esí ap ositivista-his
toricpiusetsla e r estaa l ai deolotgoídara e alidyaadq ,u ee sc once
bida c"omnoa dean t antqou ep uros ueño("AI E,1 10).4 Althusser
derievsat cao nclusdieó nla aif rmacidóenM arxe n LIA,s egúlna
cualla i doelogníoat ienhei stor"ilaam: o rall,ar eligilóamn e,t afí
sicya t odeol r estdoe ildae olojguínat,a mecnotnle a fso rmadsec on
cienccioar srpeonednitenso t ieneenx istenacuitaó nomnao; t ienen
historia ni pdreospairo(r"LIo Al,l2 o)6 5. V olveremsoosb rees to.
e)S ea firmtaa,m biéqnu,e s íh aye lemnetoesn L IAp arlaa e x
plicacdieólfn u ncionamideeln ati od eolo6g oí ab,i ens,e r ecnooec
quen o obstanhtaeb etra leesl ementnoos e xisutnea teorílaa de
ideoloegníe as ttee xto.7
Asiín dicalrape ámgoidsnel a ar eferaeltn ecxidtaeAo l thusser, "Ideología
4
ya paratos diedEles otlaódegonPi" oc,so isc wMnéexsi,Gc roi,j a1l9b,7od 7,e
p.7 5a p .1 73.
5A siín dicalrape ámgoidsnel a ar eferaeL naic dieao laolgeímaaE ndai.c iones
PuebUlnoisd Moésx,i 1c79o4,.
6T aolc ucrorCneo ridneYa t urqbueic erni ltait ceasd ieAs l thussesgeúrn,
lac uallai deoleonMg aírayxE neglnso e s mqáupseu rsou eofi noa da. De
Yturrbees poaen sdatefo i rmansdbioi eeqnscu oer rceacltiodf epi scoiatri vista·
hisitsoltrataie csdieqs n leai deonlootg iíehani es tnoopr uieadd,ee s predned erse
ahqíu lea ideolocgoínac,Mi absreeex ngL úInAs, e plaua r sou oe fisoe naa da.
Ela rgumenDteoY tquurebese g rpiamrreae chlaaaz fairr mdaecA ilótnh usser
esq ue b"iseMina rcxa racatl eair diezoalc oogmíoa p uunriaal usailió nnd,i car
quées ctuam pulnefa u ncsioócndi eatle rmpienramduiant,cae o mprednesli ón
prociedseoo lyod geí clsoeu ysoe bsj et(inevI adse"ol yo egxípal ichaicsitóónr ica,,,
eta lI.d,e olyo cgiíean scoicaisaM léexsi,c o, UNM!1J6),8. 1A9cd7ee9r ,c ap .
sih aoy n o utneaod reíl aai deoleonL gIíADa,e Y turabfei lq'umea precisa
mentpoer qsuee a lter iabl uay e ideuonlao gfíusano cciiaóa snla ,bl eard ,e
ejrecleard ominadceci lóanys p eo,r qsuele ac onctiabmeb cioémnuo n p ro·
duestooc piuaelcd,oe in dserqaureesn Le I Ah ay.ya " algeulneomse fnutnodsa
mentaplaerlsaae xplidceaflcu inócni ondaeml iaie dnetool (oi bgií.da .")
7C omolo h ace VLiulilso ros,e fqiquauileeea nLn I Ae lc oenpctdoe
ideologdíoacs o "nrneoútn.aec. :i1 .o)e n setsdi epl eon s'airni vdeo2r')tq; u e
siravlde o midnein on a c(leaEnsl ec "o ncedpeti doe oleongM íaar yx en
Engse,el ta lI.d,e olyo cgiíean scoicaise<la .l ceisp,t .., ) 2A.4 lap rimceorna
notalcaid óenn omeilcn oan cenpotsoe oldóegl iaic doe oleosdg eícaqi,ur e,
tiene cqousneu v evredora s duf alsael daa d;s ecgounnndioaót lnaad c eno
minealc oncespotcoi oldóeig diecoo lSoegñíaVail.la l qoureeos tdaoscs a rac·
terídsetl iac aisd neoo loeigsníttaáe nr coennetcsrtísea;et d :ardsae rt eaa lidades
quep erteand eocóser nd edneeh se chaolos r:d deenl aisd e(aafsl )sa,pso r
unl adyo a,lo rddeenl arse lacsioocniepasol oret sr,Lo aex. p licdaceli aó n
itnerconeenxtiróen d oeóssr tdoesdn ehe esc hdoiscV,ei llnoorl oad, aM arx
enn ingpuanraEt neL .I Ar,e coVniolcleso eer sot,a bqlu:eea c)"e l a ideología
efecutnúfaaa lgsean eraldiecz oanccieóqpnut ceoo sr resap coonnddeinc iones
socipaalretsi cyeu xlparreessa nd eiu nntcael rayesb es)q,e u see s faa lgsean e
realizacaildó onm idsneiiu ronv acel a.sP ee"ro neoes sts ou fnitce"i:ee stas
ideas coJnopssrt iintcugiyepenineo rqsau lede esb geuni uanrae px licadcei ón
lai deologníoa ; danrn ae xpliccaocmlipeótna
pero bastaenl losso lopsa ra
Elc onceptoi dedoel ogía 11
En nuersoti ntenptoord ilucildoqa ure p asean L IAen r elación
conl at eordíeal ai deolocgoínas,i adreermodso sc uestiofnuensd a
mentaleensp :r imelru gae1r ,c arcáteers encialmpeonltéem idceol
texteon;s egunldou gaerl,h echdoe qu"el ai deolosgeíp ar esenta
invariablecmoemnout nee leemntdoe l at eordíeal oms odosd ep ro
duccióensd ,e cidre,l ac oncepcmiaórxni stdael ae structsuorcai al,
y sólroe citbrea tamideennttord oee stmea roc"8. A mbasc uestiones
estálni gadsaise :n l at eordíeal osm odosd ep roducc-iqóune
sei niceinaL IA9- lai deolotgiíeant ea ol cuaels tattuetóor isceo ,
debea lca ráctepro lémidceolt exot.
En efecteolc, o ncepmtaor xisdteea s trucstoucria" ahlas idcoo ns
truidot rcaeo lni dealidsemH oe gel( ye pígo)no,ps or upnaar tye ,
contrealm aterialmiestmaof ísdiec Foe uerbach,o tarp"o1.0r Este
concepatlot ernatailiv doe alciosmtpar enldaess i guiecnartaecst eriza
ciones:
a)La sociedeasdl au nidadde dvierseosl ementiontse rrelacio
nadojse rárquica(Lm eInAt2e,)5 .
b)E stoesl ementsoosnl ap roduccieóli nn,et rcamb(iosoc iedad
civ)i,el lE stado, las produccyi otnoedsal sa tsfe oórrmiadcsea s
conciencia.
c)La producecs"i lópanr o duccmiaótne rdieal lav idian mediata"
(LI4A0),e; s e lp rocedseop roduccyi óe·nrp roduccdieól nae xis
tencfiías idceal osi ndivisd Lu(oJ A1,9y 40).
En LIAse p onee la centoen l ad eterminamcaitóenr idaell as
ideadse bidao l asn ecesidfaidleoss ófciocyausna tlueras laqsu ee l
textroe sponMdae.r xcr itai cBar aueyr aS tirnepro rs oesnteurn a
concepcdieól na h istosreigaú lna c uaéls ttai enceo mom otoerl
desraroldleol asi dealse;cs r ittiacmab iélnai dedae q uel at rans
formacidóeln a rse lacisooniceasl seesr ealitzraa nsformlaacn odno
ciencdieal osh ombres:
enc adcaa sPoa.re al hlao bqríudaee tercmoipnnr aerc iesnci aódnca,i rcuns
tanceisat udpioalrd oma e,n obse sp untosl:o psa as)io nst ermeedli os
y
alcadnecl'e cn odicirnrnmideeln atcsor 'ec einapso rl arse lacsioocnieasl es
maetriabl)le asms;a neprraesc einsq ansel ac omunicaecsicaórsne ednec ias
tiepnoerr e sulutnda odmoi dneic ol aes)ee ;lp apqenlje u eegna persoec eso
laf alusnai versadleli azcsar ceieó.nn c M.ii ae.sn tnrosa esa cla/re esno s
punt/on sop odecmoonss iqdueeerx airus nttaae odreíl aai deol(oi gbíiad.") .
sG ilbGeirmtéon oepcz.i, tp ..8, .
Estaaf irmaecsdi eómnro asdta elce un idaedsotsuodd eiC oo ridnea
9
Yturebne ,ts eusp iasro ab teenlge rra ddeoM aestrFai leonsC oofnísaú.l tese
lab ibliografía.
10 GilbGeirmtéon oepciz.t, .p ,. 1 1.
12 Elc oncedep tiod egoíal o
Env isdteqa u es,e gsúunf antalsarísea l,a ceinotnreehs o lmos
bretso,d sousas c tyo ssum oddoe c onducsiutrsrs aeby, a ssu s
barresrooants r,po rso dudcets oucs o ncielnoncsei oah,e gelianos
formucloanns ecuenatnetemele lelno ptsoe s tumloarddaoelq ue
debetnr oscuacr o nciaecntcuipaaol lr a c onciheunmcai.na.a .
18)1. 1
(LIA,
Lat esmiast erifaulnidsatmaed neqt uae"l n oe sl ac onciencia
laq ued eterlmaiv niads ai,nl oav idlaaq ued eter.r.lmaaic on
cien(cL iIaA", l2ao6 p)o,Mn aer pxr ecisaal mafei nltoees sopfeícau
latdievl aoj só vehneegse lianos.
Estian verdseli aóp ne rspeicdteiavleaix sptlpaio cqrau éM arx
confeilep raepd eelt ermiennpa irnmteeir nas t1a2 anl caii anf raes
trucetnus ru"a m odedleoe "s truscotcuiraal .
Tambiséepn r onunciean c oMnatrdrxea ml a teriamleitsamo
físdiecF oe uerbEanct he.x taonst erai LoIrAeM,sa rrxe conoció
elp asaod eladnatdpeoo Fre uerrbeascphde ecH teog eClo.n sidera
quen oe sl ac ríctriícdtaei l coanse ohegellaqi uaesn uopse lraó
filohseogreflísiaia nFnoea u erqbuaiceahnl r, e mpllaaiz daeraa bo s
lutpao erl h ombcroen crceotnos,i deenrs aurdseo l accioonln ae s
naturya cloenlz oads e máhso mbrdeess,t rluady ióa lédcetl iocsa
concepprtoopsdi,ela a f iloessopfeícau DliactMeia vrax.:
EsF euerqbuacech o nsuym car itai Hceag edle sedlep unto
dev ishteag elailda inos,oe llmv eetra feísspiícarobi stouel nu to
el' hoemr bersaolb lrabe a sdeel an atulreazealp' r,i mqeureo
consulmaca r ídet ilcara e litgriaóznaa,nlm d ios mtoi emlpoos
granyd measg istrraaslfgeuosns d amepnatralnalc ersí dteila c a
escpuelahceigóenly i,p aoneran ddee, at omdfeítsa1i3 ca.
EnL IAt ambidéend iMcaar sxu r econociam Fieeunetrob ach
ap esdaerq ued espluoéc su estpiooernn ac onetnrs autrse slioss
mismporse supuiedseatlocisos mtuanase lso dse s uasd versarios
11" Paersat foisl ódseou fnopasa retselt áam asa ecleo lmeom emnatteor ial
del ah istoria, pasivoy, a hciasrtdeóenro titecrp oaa; dr eets ete eáls píritu
espílraiC truí,te ilSc raB.,r unoC íac.o,m eol e lemeancttoid veoql,u e
y
parttoed laaa cción hEila scttdóoert ircaan.s fodreml aasc oicóinse ed ad
reduac leaa ctivciedraeddb erl aacl r ítcircíatL iach ai.s teosrt,ia ane tno
B.B auceorm eon H eglelat omelae c oncienlcavi ear ddaed aKb.s oluta",
MarFx.,E ngeLlaSs a,g rFaadmai lciiat,ea ndA ou guCsotrenM úa,r xE,n gels,
deild ealailsm maot eriahliisstmóBoru iecnoAo,i sr Pelsa,tS itcnioalg-r1a9f6,5 ,
6610.-
p.
12G eorLgaeb iLec sat,a tmuatr xidselt ape h ilosEodpihtiCei,oo mnpsl exe,
Par1i9s67,,p .
284.
13K .M arFx.E ngeLlaSs a,g rFaadmai lMiéax,i Gcroji,a l1b9o76,,p .2 05.