Tanzimat'tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi

539 Pages·2006·8.44 MB·Turkish

by  Gülten Kazgan

GültKeanz gan
TANZİMAT2'1YT.ÜA ZNY ILA
İSANTB ULB İLÜGNİİ VERSYİATYEISNİL ARI
GÜLTEKNA ZGAN
İstanbduolğ'aGdnüal teKna zgaAnm,e riKkıaKzno lejio'rntdae öğrteanmiammilnai­
dıktsaonn İrsat anÜbnuivle rİskittiFesasaikt ü ltbeistii'Arnydinfi ıa. k üldtoekdteo rası­
nıv erRiopc kefbeulrliseluCre h icaÜgnoiv ersigtietOstriia'.dTn a.e W S.c huillitekzy i ı l
birlçiakltıDeşa thsıao. n İrsat aÜnnbiuvle rİskittiFesasakitü ltdeösniü'dpno,eç eonlta n
Kazgatna,re ıkmo nomailsain ıunzdmaa nlBauşd töın.e mdeki çalyıaşrmaarllaar­ından
naraTka,r ıvmeG eliaşdmlkeıi taybaızndAııy .ny ıı llFaorrdFdao undabtuirosinul e
SVIMEZ('Rdoem iak)yi a vze I SEA'd(aP arbiiysrı) çl a lıştı.
ProfesörİlsütğaüÜnnnbüiu vle rsitaelsaKina' zngdaenİn'k ıtni,Ds üaşdüin Ocret,a k
PazvaerT ürkiTyaer,vı emG elişEmkeo,n omDiıdşAeaç ıBkü yümTea,n zimat'tan
21.
YüzyTıülrak Eikyoen omKiüsrie,s elvleUe lşumse- Dgeivbkliie tta pillçaeor ksı a yıda
makavleae r aştıramyarlıDacüraın,;d B eung üTnüer kvieyR euy saP:o liEtkiokn,o mik
veK ültüİrleilş( kdielrelre Gy.e nKlaezNrg. Ua lnç enKkuoş)t,Ae rpaeş tı(rdm.eGa r.s ı
KazgavneK )uş teGpeen çAlriakş tıgrimbkaiis tvıae ap r aştdıerrmlae mbeulleurnim ak­
tadır.
Kazg1an89 8'Edke onomPiakn aroDmear goiksuir ltaarrıa fı"nkdeandnda il ında
yıleınbn a şairkıtliıs a1t9ç89ı'sd"ıeA" yı;dn lanmKaandıınn löadrüıl"ü nün verildiği ye­
dib ilkiamd ınıbnidr2ai0n;0 y0ı lıFnidnaaD nüsn yadseır gioskinuirnlt aarrıa fından
"YılAıkna demissyeeçnişilt."ıiA nrlitKıint apYlaayırn teavria fıvnedrai"nlA elntK ıin­
tapö"d ülü1n994ü' tTea,n zimatY'ützaynTı ülrak Eikyoen ombiasşilk ıiktlaiıbl eı
21.
de2 002 yılınSdiam aV"vaSike Sfdoıas tyB aill imöldeürl"üa nlümıı rş.t
1949'tİes taÜnnbiuvle rsiteemseiko'llniad raeaynkr ıKlaazng aİns,t aBnibluÜglni i ­
versitkeusriu'lnui"şnKu unrau Vcauk Üıyfe soil"a rkaakt ıHladlıea.ny nüın iversitede
KuruVcauk Yıöfn etKiumr uÜlyue vseiT opluEmk,o noSmiiy,a Asreatş,t Mıerrmkae zi
(TESARM)ü düroül arçaakl ışmıarKk.at zagdaçno,sk a yımdeas lveeak r aştkıurrmua­
munudna ü yes.i dir
!STANBBiLULGiÜNiVERS iTESi YAYINLARI
GÜLTEi<NA ZGAN
TANZIMA2T1'Y.TÜ AZNV TIÜLAR KiEYKEO NOMiSi
BIRINKcOlR ESElLEŞMIEKDIENNKc ÜlR ESELLEŞMEYE
lsTANBBUiLL GÜiN iVERSiYTAEYSIiN L2A2R I
EKONOM3i
ISB9N7 5-6857-31-5
KAPAKM EHMEUTL USEL
1.B ASKAIL TIKNi TAPL1A9R9,9
isTANBBUiLL GÜiN iVERSiYTAEYSIiN LARGIENNDiAŞ LETiLMiŞ
1.B ASKlIs TANBMUALR,T 2 002
2.B ASKiIS TANBOUCLA,K2 004
3.B ASKiIs TANBMUALR,T 2 006
BiLGiiL ETiŞiM GRUBU MYüAzYlIYKNA CPIILVMIE HK A BEARJ ANlST!D Ş.T I.
©
YAZIŞAMDAR ESIiN:Ö NCÜA DDESNia,:2 8K uşTEŞPiEş l80i3 1l0s TANBUL
TELEFON:[phone]F/A KS0:2 123 471 011
www.bllgiyay.com
[email protected]
E·POSTA
DAl:ITIdMa [email protected]
YAYINHAA ZIRLAYANH iLAALK GÜLH,Ü LYHAA TIPO�LU
l.
TASARIMME HMEUT LUSEL
DiZGViE U YGULAMAM ARATODNI ZGIEVİ
DiZiSNA IKTI ZILIRMAK
BASKVIE SENAO FSEATM BALVAEJM ATBAACISLAINKV. E l TDŞ.T I.
CiLT
LITRYOOSL U2 .M ATBAACISLAiRT EBS BiL OKK AT6 N a:4 NB79··11T oPKA.P lIsTANBUL
TELEFO0N2:1 26 130 32 1• 6133 84 6f F AKS0:2 126 133 84 6
lstanBbiullUg nii verLsiibtryCa artya loging-in-Publication Data
lstanBbiullÜg nii versitesi KKüattüaplhoagBnlöealsmüiam tüa rafıknadtaanl oglanmıştır.
KazgaGnü,l ten.
Tanzimat2'1tY.aü nz yıTlüar kiEykeo nomiBsiir:i Knücrie selleşmeden
ikinKcüir eselle/şG müelyteeK na zgan.
p.c m.
lcnludebsi bliograrpehfiecraelna cnedis n dex.
ISBN97 5-687·531·(5p bk.)
ı.E uropeEacno nomCiocm munitTyu-rke2y.T. u rkey-Econcoomnidci tions­
History-c1e9ntthu 3r.yT .u rkey-Econcoomnidci tions-Histocreyn-t2uoryt.h
4.T urkey-Commeprocliiacly -Historyc-e1n9ttuhr yT.u rkey-Commeprocliiacly ­
5.
History-ıcoetnht uryT.i tle.
1.
HC492.3K9 T36 2003
GÜLTEl<NA ZGAN
TANZIMATY'ÜTZAYTNIÜ LAR KEiKYOEN OMiSi
21.
BIRKIÜNRcElS ELLiEKŞiKMNÜECRDiEE SNE LLEŞMEYE
Geleycaeşğaioy laacnaE km ir'e
A. A.
İiçdneikelr
Kısaltmalar
ı x
Tablolar
xı
Grafikler
x ı ı ı
xvÖ nsöz
Xvı2 .B askıÖynas öz
1 Giriş
11B iriKnıcsiı m
KapitülasyoUnlluasrEadklao nn omiye
Ulusal Ekonomiden KGüerçeisşe lleşmeye
13B İRİNBCÖİLÜ M KüreseKlalpeişteavnle i zm
OsmaEnkloın omiYsariın-iSnö lmeüşrmgeesi:
18Y.ü zyıl Sonundan Birinci Dünya Savaşı'na
13I .A vruTpiac aKraip italiKzampiintiünl asyonlarıyla
OsmanPlaız arGıinrai şi
16I IS.a naDyeiv riKmair şısOısnmdaan lı
19II IK.ü reselSlüerşemcOeis nmea nlı'nın
"Reform"larla Eklemlenmesi
31 GeliÇşeelnki işlYeern,i lKeuşreunm vleaT re pkiler
�IV.
39 KİNCBİÖL ÜMU lusTçepuk Uil:u s-Dveev lUell tu sa
EkonoİmnişE at mveeM ilBluir jGuivra/işYiemtciiş tirme
39 UlusçuHlauzğıur lKaoyşaunl lar
1.
41I IÇ.a lkaBnitOrır ltıa mEdsak iTyais fviey e
YenEik onomiTneimne llAetrmian i
44 IIYIa.r ı-Söı:nürgKeulreuşmtlTiaarrseıfnni yesi
51I VU lusEaklo nomYieynii dYeanp ılandırma
veK urumlaştırma
73V .1 9213-948D önemiEnkdoen omGiekl işvmee
BaşaGröıs tergeleri
77Ü ÇÜNCBÜ ÖLÜMD enetSiemrlmiİa tyhea liyle
UluslaErkaornaosmKıia yteı l1m9a4:7 -1975
781 .İ kinDücniy Saa vaSşoın rasKıunrdual an
UluslaSriasrtaKesamıte ı lım
82II .D ıSşe rmayAeçyıelv meSa e rbPeisytaE skao nomisine
GeçDieşn emesi
içindekiler
vi
95I II. PlanlEık-oDneonHmeeits,ia mSplelirı m aGyier vieş i
İstikBrüayrülm1ıe9 :6 3-1974
99i V.A vruEpkao nomTiokp luliulğeu
GümrüBki rlAinğlia şması: 1963
101D ÖRDÜNCÜ BÜÖML SerbSeesrtm İatyhe aline
GeçDieşn emvees iB Korriç1z 97i5:- 1979
102 OlumGleul işİmzel,eP yeetnrK orliv zei
J.
SerbSeesrtm aİyteh ali
113i l1.9 7D8ö viKzr ivzeIi M Fİ stiPkrroagrr aGmeıçniaş
121B EŞİNBCÖLİÜ M2 4O caPkak etiSyelreb estleşmeye
GeçMiaşl:H areketlSeerribnedset1 l98e0ş-m1e9:8 9
1231 T. epedİennmİ ed eoDleoğjiiş tirme
127 24O caPkr ogramUıyngıunl an1m9a8s0ı-:1 D9ö8n8e mi
il.
PolitikaOlratraNıkon kıtna ları
132 24O caPkr ogramUıyngıunl aAmşaa maları
ili.
148 1989'YdeanS ie rbestSlüerşemcBeia nşil atmaya
N.
YoAlç aBna skılar
151İ kinciK ısım
YenDiü nyDaü zeninTdüer kiEykeo nomi(s1i9 90Y'ılllıa r)
153 ALTINCBIÖ LÜM SermvaeyM ea lH areketlerinde
TamS erbestTlL'enşimne ,K onvevret ibilitesi
UluslaArnalraaşsmı1a 99l0a'Yrlı:ıl lar
1561 .M alA kımlarİılneDdrüaiz eySdeer bestleşme:
KonvertiGbAiTTl Uirtueg,uR aoyu nvdeG BA nlaşmaları
162i lS.e rmaHyaer eketlTearmSi enrdbee stvlee şme
TL'nKionn vertibilitesi
181I I.TI ürkiyeD'iyğlOeeGr Ü 'iMna l-Hizvmee t
SermaAykeı mlarKıünrdeas elKlaerşşmıel aştırması
184 SermaAykeı mlvaeUr lıu slaArnalraaşsmıa lar
IY.
189Y EDİNBCÖİLÜ M Ulus-DKeüvçlüeltvtiem e
İktidşatrısryımaza lÇ daaar pıklaEşktoınroımlia n
191 ArtRainz ikolar Küçülen Devletle Bağdaşır
1. mı?
196i lT.ü kriyeD'edvel" eBtü yümkü",Y oksVae rgilveem esi
Harcama"lHaartıam lıı?"
200i lKiK.B Gİ,ç -DBıoşrS çt okuAnrutnvı eşK ıa ynakları
203 SermaAykeı mlvaeİr çFı i naPnosl itikSaılnaırrılnaınnm ası
IY.
225S EKİZİBNÖLCÜİM D evlYeetniiRn o lÖüz:eZ la rarların
KamulaştvıeKr aımlumsYaaasrlıa rlÖazreılnl eştirilmesi
2271 Ö. zeZla rarlKaarmıunl aştıvreDı elvmlaYesetıne i Yükler
içindekiler
vii
233I IK.a musYaalr arlÖazreılnl eştvier ilmesi
DevlYeetneYi ü kler
241I IAIl.t yvaepS ıt ratÖenjeimkd eTkeis islerin
YabancSıaltavıreşaY ı İD Modeli
245 DolayYsaıtzı rıvmeÖl zaeYrle rYlair arların
IY.
Yabancılaştırılması
247V. ÖzelleştDiervmleMenatilenGi e tirisi
249 Ulus-Devİlkettiidna rsızlaştırılmasına,
VI.
PolitikÇaalraprııtnı lTmeapskıinlae r
255D OKUZUNCBUÖ ÜLM Makro-Ekoİnsotmiikkr arsızlık:
Enflaİsşysoiniz,lÜl eci rke vtelK erri zler
256I .M akro-Ekoİnsotmiikkr aTrasbılzolsıuk
258I IE.n flasyToonpulnu mvseKa ulr umKsaayln akları
277I IKIr.i zFlienra:n vseRa eleY lö lneriyle
HesaplaşmÇaölzaürmıün
287 Makro-İstikYraaprısvsıeaEz lkl oınğoımni Ö-ğdeılşeır i
IY.
289V. Makro-İstikSriayrasMsıaazllli ıyğeıtni
291O NUNCUB ÖLÜM BüyüvmeeB ölüşüm:
KüresellGeeştmierndviieGnk ö lteürrid ükleri
293I B. üyümeGneinneG ölr ünüDmiün:a mGiikr ivşei m
StratBeüjyiüsmiez
299I IO.G Ü'yKlaer şılaşBtüıyrümmGaeöl sıt ergeleri
303I IKIü.r eselBlüeyşümmHeeı, z vıeA lt-KesiBmülyeürmdee
321I VG.e lBiörl üşümDüenğdieş me
330V .Y urtdıSşeırnmaaİ yher aMcaılv:ie D olayYsaıtzı rımlar
337O NBİRİBNÖCÜLİM KüresellİenşsBmaoenyn uitnu :
DemgoraDfeiğki şEiğmi,tD iümz evyei
ToplumYsapaıld Daö nüşümler
339I K. üresellİeşşgmüeTcnoüip,nl uvmeS iyasTeatlteepnl eri
340I IN.ü fusDuenm ogrNaiftiekl ikDleeğriişnmdee
344I INIü.f usTuonp lumNsiatle likDleeğriişnmdee
356 Köyl,Ve arroşvleKa ern tlİenrs!a nvleSa orr unlar
IY.
369O NİKİNBCÖİL ÜMU lus-DPeolvilteitk alarıyla
KüresePlollteiişkmaAelr aarsııB niKdraa r şılaştırma
370I A. BD'nMianlH ,i zmveetS ermaHyaer eketlerini
SerbestleVşitziyrovmneHeu ed dee fleri
371I Iİ.kT ie meMlo deAlr asıSntdraa tYeönjeitki mFdaerkkil ar:
VizyAomna,ç lvaePr o litikalar
içindekiler
viii
381I IİIk.Ti e meMlo delle İlgili
EkonomGiöks tergKealreşrıilna ştırılması
392I Vİ.k Mio delKienn dinSdoennr aDyeav reMtitriağsi
401Ü çüncKüı sım
21.Y üzıylBaa kıBşö:l geselvlee şme
YenYiü zyıGliar erTkeünr kiEykeo nomisi
403O NÜÇÜNCBÜÖ LÜM BölgeseSlülreeşcmien e
TürkiyKea'tnıilnm ası
404I T.ü rkiyDeı'İşnl iinş kiFlaerrkBiölnlıdg ee Plaeyrilna rı
408I IT.ür kiyeA'Bn'iy"nlP eo litiko-Eİkloinşokmiilke"r i
426 KaradeEnkiozn omik.İşvbeBi erkllieğnit iler
III.
432 ECOÇ erçeveİsliinşdkei ler
IY.
437V. TürkiyCeo'ğnriAanlf ain ıKnadraş ılaştığı
Politiko-ESkoornuonmliakr
439O NDÖRDÜNCBÜÖ LÜM 21Y.ü zyBıalşıınTn üdrak iye
EkonomKiüsrie:s elKlüeçşüilrmkee n
441I E.k onomiGneinneG lö rünü1m9ü9:8 -2002
446I IK.r izvleIe MrF i l1e7 S.t andA-nBlya şması
452I I1I9.Ş ub2a0t0 1'YdeenB ii Krr ivze
YenSit andA-nBlya şması
457 14N isavne1 5M ayıTsa rihli
IV.
"GüçElküo nomGieyçePi rşo gramı"
464V. BatakvleYa orl suzluklar
469O NBEŞİBNCÖİÜLM YarınBaa k2ı0ş0:25 0-10
473K aynakça
487K onuD izini
519K işDii zini
Kıstamlaarl
AB AvruBpiar liği
AET AvruEpkao nomTiokp luluğu
AFL-OC I AmeriİkşaSçne in dikKaolnafreıd erasyonu
AGSK AvruGpüav envleSi akv unKmiam liği
AGSP AvruGpüav envleSi akv unPmoal itikası
AGÜ AzG elişÜmlikşe
AT AvruTpoap luluğu
ATO AnkaTırcaa rOedta sı
AP AvruPpaar lamentosu
BAB BatAıv ruBpiar liği
BDDK BankacDıülzıekn lveeDm een etlKeumreu lu
BDT BağımDseıvzl eTtolpelru luğu
BYKP BeYşlı lKıakl kıPnlmaan ı
CİB Carİiş lemBlielra nçosu
çuş ÇokU lusŞliur ket
DB DünyBaa nkası
DÇM DöviÇzeev rilMeebvidluiart
DP DemokraPta rti
DTH DöviTze vdHieasta pları
DTÖ DünyTai caÖrregtü (tWüT O)
EBK Et-Balık Kurumu
ECO İktiİsşabdiiÖr rlgiüğtiü
EFTA AvruSpear bTeiscta ret Alanı
EURO AvruOprat aPka rBai rimi
G-7 GrupD-e7v le(tJlaeproiAn lymaa,n İynag,i lFtrearnes,a ,
İtalya, Kanada, ABD)
GATT GeneGlü mrüTka rifveeTl iecraiAr nelta şması
GB GümrüBki rliği
GOÜ GelişmOelkatÜnel keler
HSBC. HonKgo ng-ŞaBnagnakya sı
IBRD UluslaYreanriadseın -YavpeKı allaknımBnaam nak (aDsBı)
IDA Uluslararası Kalkınma Kurumu
IFC UluslararasıŞ iFrikneatnis man
ILO UluslaÇraalrıaşsÖmıra g ütü