Table Of Contentsu^n ey byAMq
sMpwdk
jsvMq isMG msq
gurlwl isMG
Bjn isMG
1
pihlI vwr : 1000 kwpI
sMn : nvMbr, 2020
kImq : 150/ rupey
tweItl Aqy ifjwien : Xuvrwj isMG, hrkIrq isMG
Cwpk -
ipRMtvY`l,
146, ieMfstRIAl Pokl puAwieMt
AMimRqsr, pMjwb[
pRkwSk
ivSv nwmDwrI sMgq,
sRI BYxI swihb
2
smrpx
siqgurU jgjIq isMG qy kvI pRIqm isMG hurW dy
aus pRym Bry irSqy nMU jo ‘gurU’ qy ‘is`K’ dy irSqy dy nwl-nwl
do pRymIAW qy do gUVHy im`qrW vwlw sI[
3
mYN smJW, mYN hI hW qyrw, ieh pr myrI Bu`l ey[
vx-iqRx, jIv-jMq, nd-prbq, ieh vI qyrw kul ey[
cwhx ijMnw hr ie`k nMU dyvyN, Amu`k qyrw BMfwrw
pOx vWg, cwhIey so pweIey, koeI nw qyry qul ey[
-kvI pRIqm isMG
4
BUimkw
19vIN sdI dy qkrIbn A`D qoN mgroN pMjwbI swihq
ny nvIN krvt lYxI SurU kIqI[ aus dy keI kwrn sn, pr
is`ty ieh inkly ik m`DkwlI swihq nwloN AwDuink swihq
ivSw qy rUp dohW p`KW qoN invyklw hoxw SurU ho igAw[ ij`Qy
m`DkwlI swihq ivSy p`KoN AiDAwqmk qy rUp p`KoN kivqw
pRDwn sI, au~Qy AwDuink swihq ivSy p`KoN mwnvvwdI qy
XQwrQmuKI ho igAw Aqy rUp p`KoN vwrqk pRDwn ho igAw[
vwrqk dy keI nvyN rUp ivksq hoey, ijvyN- inbMD, nwvl,
nwtk, khwxI, iekWgI, s&rnwmw, jIvnI, svY-jIvnI,
ryKw-ic`qr, fwierI, sMsmrx Awid[ pMjwbI vwrqk dy
Kyqr iv`c BweI vIr isMG, pRo. pUrn isMG, gurbKS isMG
pRIqlVI, ipRM. qyjw isMG, lwl isMG kmlw AkwlI Awid
lyKk in`qr ky swhmxy Awey[ ijnHW ny kyvl v`K-v`K iviSAW
dI jwxkwrI hI nhIN id`qI sgoN pMjwbI vwrqk ƒ inKwirAw
qy ilSkwieAw vI[ 20vIN sdI dy A`D dy nyVy vwrqk dI
dihlIz qy AsloN nvIN ivDw lY ky iek nvW vwrqkkwr
‘kvI pRIqm isMG’ dsqk dyNdw hY[
kvI pRIqm isMG hurIN mu`K rUp iv`c nwmDwrI lihr nwl
sMbMDq sn[ kw&I smW auh kimaUinst pwrtI AwP ieMfIAw
dy kwrj krm iv`c vI srgrm rhy[ ies qoN ielwvw pMjwbI
dy pRis`D A^bwr ‘nvW zmwnw’ dy mYnyjr vI rhy[
auhnW ny bhuq swrIAW vwrqk qy kivqw dIAW
ikqwbW ilK ky pMjwbI swihq iv`c igxwqmk qy guxwqmk
5
vwDw kIqw hY[ ies qoN ielwvw 20vIN sdI dy A`D qoN lY ky
AKIr q`k pMjwbI dy nwmI A^bwrW qy pricAW iv`c auhnW
dIAW rcnwvW CpdIAW rhIAW hn[ auhnW ny ‘bIqy dIAW
pYVW’ nwmk ie`k ivSwl fwierI numw ieiqhwsk dsqwvyz
aulIikAw hY[ ieh pYVW ij`Qy nwmDwrI smwj dy rihx-
sihx, jIvn-jwc Awid dI AiBivAkqI krdIAW hn, EQy
Bwrq dy rwjnIqk, smwijk hwlwqW dy nwl-nwl v`K-v`K
Dwrimk sMsQwvW dI jwxkwrI vI muh`eIAw krvwauNdIAW
hn[ ‘bIqy dIAW pYVW’ pihly ih`sy iv`c 1958 qoN 1962 qy
iPr Agly ih`isAW iv`c 1977 eI. qoN 1992 eI. q`k dy smyN
dy hwlwqW, GtnwvW Awid nMU Awpxy klwvy iv`c lYNdIAW hn[
‘bIqy dIAW pYVW’ dy mu`K nwiek siqgurU jgjIq
isMG jI hn[ kvI pRIqm isMG hurW ny ienHW ilKqW iv`c
siqgurU jgjIq isMG jI dy keI p`KW smwijk, Dwrimk,
klwqmk qy ivhwrk Awid ƒ AwpxI klm duArw icqirAw
hY[ AwpxI ilKq bwry auh it`pxI krdy hoey ilKdy hn-
‚myrI ikrq ieh dwAvw nhIN kr skdI ik mYN siqgurU
jgjIq isMG jI dI jIvnI dy swry p`K sMjoA r`Ky hn[ sgoN
hkIkq ieh hY ik jd kdy sRI siqgurU jI dI inktqw hoeI
hY, aus vyly dy myry snmu`K bIqy plW ƒ sMBwlx dw Xqn hY,
myrI ieh ilKq[‛
‘bIqy dIAW pYVW’ iv`c kvI jI ny nwmDwrI smwj dy
s`iBAwcwr, rihql, rihx-sihx, rhu-rIqW, jIvn-jwc,
Kwx-pIx, ivcrn Awid qoN ielwvw gurU qy is`K dy irSqy,
is`KW dI SrDw Bwvnw Aqy auhnW dI socx smr`Qw Awid ƒ
6
bw^UbI ibAwinAw hY[ iehnW ‘pYVW’ AMdr Bwrq iv`c
vwprdy smyN-smyN dy sMGrSW, rwjsI qbdIlIAW, lokW dI
lu`t-Ksu`t, zor-zbr, smwijk vrqwry dy vMn-suvMny rMg vI
qwxy pyty vWg pRoey hoey hn[ iehnW ‘pYVW’ dw Awpxw ie`k
^ws ieiqhwsk mh`qv hY[
iehnW ‘pYVW’ iv`c siqgurU jgjIq isMG jI dy
drbwr dIAW A`KIN vyKIAW, kMnIN suxIAW rOck vwrqwvW
hn[ nwmDwrI smwj dy AnykW is`KW, SrDwlUAW dy nyiVEN
q`ky AlOikk cir`qr hn[ v`K v`K ivdvwnW ny smyN-smyN qy
‘bIqy dIAW pYVW’ bwry BUimkwvW dy rUp iv`c Awpxy ivcwr
ivAkq kIqy hn[ auhnW ivcoN kuJ ku AsIN pwTkW nwl sWJy
krdy hW -
-Asl iv`c bIqy dIAW pYVW jnmswKI, jIvnI qy
ieiqhws qoN ie`k v`KrI qrHW dI ivDw bx geI hY...... (ieh)
ml&Uj (rcnwvlI) dw kMm vI swrdI hY qy ‘nwmy’ dw vI[
blik ieh kihxw AslIAq dy vDyry nyVy hovygw ik lyKk
ies pusqk rwhIN, pMjwbI iv`c ie`k AsloN nvW g`d rUp
ivksq krn iv`c s&l hoieAw hY, ijs leI auh vDweI dw
h`kdwr hY[ -pRo. pRIqm isMG
-lyKk (kvI pRIqm isMG) ny iksy vI Coty v`fy bwry
it`pxI krn l`igAW nw ilhwz qoN kMm ilAw qy nw iksy fr
BY ƒ nyVy Awaux id`qw hY[ Awm bol-cwl dI is`DI-swdI
BwSw iv`c A`KIN if`Tw, kMnIN suixAw Aqy h`fIN hMFwieAw s`c,
inJ`k, insMg qy byiJjk ho ky ilK id`qw hY[
-fw. krnjIq isMG
7
-bIqy dIAW pYVW dI Awid-ieqI siqgurU SrDw
Bwvnw dI Afol pySkwrI hY[ iehnW rcnwvW iv`c ij`Qy
izMdgI dw AnuBv DVkdw, aumVdw qy fulkdw hY, EQy phu
Putwly vrgy s`jrypn dI vI Cwp hY[
-fw. mihMdr kOr ig`l
-bIqy dIAW pYVW ƒ ProlidAW hoieAW vwr-vwr
pRis`D sovIAq lyKk rsUl hmzwqov dI sMswr pRis`D rcnw
‘myrw dwigsqwn’ v`l iDAwn jWdw hY[ ‘myrw dwigsqwn’
dIAW hor KUbIAW qoN ielwvw ie`k v`fI KUbI ieh hY ik
pusqk ƒ ij`QoN vI mrzI KolH lvo, au~QoN hI SurU ho jWdI hY[
ie`k inrMqrqw hox qy vI hr iekweI suqMqr hY[ ies
pRkwr, ies pusqk ƒ vI ijQoN mrzI KolH ky piVHAw jw
skdw hY[ -surjIq KurSIdI
-ies pusqk dI ivDw AijhI hY, ijs iv`c ieh
nhIN ik nwmDwrI smwj dw ie`k A`D p`K hI auGVdw hovy,
sgoN nwmDwrI smwj dI smu`cI sMrcnw qy smu`cw ibMb au~GV
AwauNdw hY[ aus smwj dy ivAkqI, Drm, smwj, ieiqhws,
rwjnIqI, swihq, sMgIq, KyfW, siBAwcwr dy iBMn-iBMn
KyqrW iv`c ikvyN inKrdy hn qy ikvyN socdy hn ?
-fw. suiqMdr isMG nUr
-bIqy dIAW pYVW dy krqw ny vrqmwn kwl iv`c
ies Adu`qI AiDAwqmk qy smwijk pRikirAw dy
ivAkqIgq qy sMgqI srUp dy ivivD p`KW ƒ bVy klwqmk
FMg nwl inrUpq kIqw hY[ vwsqv iv`c ieh smu`cy nwmDwrI
8