sosyal bilimler enstitüsü anonim şirketlerde esas sermayenin korunması ve yönetim kurulunun ...

159 Pages·2010·1.8 MB·Turkish

T.C.
SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TİCARET HUKUKU

ANONİM ŞİRKETLERDE ESAS SERMAYENİN KORUNMASI
VE
YÖNETİM KURULUNUN ŞİRKET ESAS SERMAYESİNİN
AZALMASINDAN DOĞAN SORUMLULUĞU

Tansu DUMLUPINAR
Yüksek Lisans Tezi

DANIŞMAN
Yrd. Doç. Dr. Mehmet Fahrettin ÖNDER

ISPARTA 2010

ii

ÖNSÖZ
Anonim şirketler, sahip oldukları önem dolayısıyla şirketler hukukunun en
çok yer verdiği şirket türüdür. Anonim şirketin esas sermayesinin korunması, bu
şirketlerin çok büyük öneme sahip olmaktadır. TTK esas sermayenin korunmasına
yönelik hükümler içerdiği gibi, esas sermayenin korunamaması durumunda da
şirketin en işlevsel organı olan yönetim organına da bir takım sorumluluklar
yüklemesi doğaldır. Çalışmamızın başlığı olan “Anonim Şirketlerde Esas
Sermayenin Korunması ve Yönetim Kurulunun Şirket Esas Sermayesinin
Azalmasından Doğan Sorumluluğu” adlı tez konusu oldukça geniş bir alana sahiptir.
Anonim şirketlerde esas sermaye, bunun korunması ve sorumluluk konusu her zaman
güncel olacak bir konu olması ve doğrudan doğruya tez konumla ilgili kaynakların
azlığı hususunun, tezimi hazırlarken beni ayrıca teşvik ettiğini ve gururlandırdığını
da söylemek isterim.
Tezimi hazırlamamda katkı ve destekleri bulunan kişilere teşekkürlerimi ve
minnet duygularımı sunmak istiyorum:
Başta bugünlere gelmemde en büyük desteği gördüğüm, her türlü maddi ve
manevi fedakârlığı gösteren değerli anneme, babama ve sevgili kardeşime,
Tez hazırlarken beni, kendimden daha çok düşünen, destek veren, teşvik
eden, benim için ikinci bir aile olan nişanlım Didem BABAÇ’a, değerli annem ve
babama,
Yüksek lisansımın ders döneminde, hep desteğini gördüğüm, saygıdeğer
hocam Doç. Dr. Metin TOPÇUOĞLU’na (Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk
Fakültesi),
Bu geniş tez konusunu araştırıp hazırlayabileceğim hususunda bana güvenen,
kaynaklar bulunması konusunda yardımlarını esirgemeyen, beni cesaretlendiren ve
her zaman iletişimde olup bana tezimin içeriği ile ilgili olarak içtenlikle yön
gösteren, bilgi ve düşüncelerini benimle her zaman, samimiyetle paylaşan,
kendisinden çok şeyler öğrendiğim, saygıdeğer hocam Yrd. Doç. Dr. Mehmet
Fahrettin ÖNDER’e (Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi),
Teşekkür etmeyi bir borç biliyorum.
iii
ÖZET
Tansu DUMLUPINAR
Süleyman Demirel Üniversitesi, İsletme Bölümü
Yüksek Lisans Tezi, 148 sayfa, Mayıs 2010
Danışman: Yard. Doç. Dr. Mehmet Fahrettin ÖNDER

Kişiler pay sahibi olabilmek için belli değerler vererek anonim şirketlere
ortak olurlar. Ancak kişilerin bir anonim şirkette pay sahibi olmak istemeleri için bu
şirketlerin güçlü sermaye yapısına sahip ve piyasalara güven verici olmaları
gerekmektedir.
Kişiler ortak oldukları anonim şirketlerde doğal olarak kâr elde etmek isterler.
Bu sebepledir ki şirket esas sermayesinin korunmasında, anonim şirketin iflâs edip
yok olmamasında menfaatleri vardır. Ayrıca anonim şirketlerin borçlarından dolayı
sorumlulukları şirket mal varlığı ile sınırlı olmasından dolayı anonim şirket esas
sermayesinin korunmasında alacaklıların, son tahlilde de anonim şirketler küçük
tasarrufları bir araya getirip yatırıma çevirme ve işsizliği önleme işlevini
gerçekleştirdikleri için ülke ekonomisinin anonim şirket esas sermayesinin
korunmasında menfaati vardır.
Bu kadar büyük bir menfaat grubunu ilgilendirmesi ve çok büyük sermaye
oranlarına sahip olmasından dolayı, anonim şirket yönetim kurulunun esas
sermayenin korunmasındaki sorumluluğu da ayrı bir öneme sahip bulunmaktadır.
Çalışmamızın amacı anonim şirketlerde önemli bir yer tutan esas sermayenin
oluşumunu anlatmak, esas sermayenin korunması yolları hakkında Türk Ticaret
Kanunu hükümleri çerçevesinde bilgi vermek ve olası esas sermaye azalmalarından
dolayı şirket esas sermayesinin korunmasında asli görevli olan yönetim kurulunun
sorumluluğunu irdelemektir.
Anahtar Kelimeler : Anonim Şirket, Esas Sermaye, Sorumluluk, Yönetim Kurulu,
Malî Durumun Bozulması
iv
ABSTRACT
Tansu DUMLUPINAR
Süleyman Demirel University, Department of Business Administration
Master Thesis, 148 pages, May 2010

Supervising Professor: Asst. Prof. Dr. Mehmet Fahrettin ÖNDER

Individuals make some sort of payment in order to get shares and thus
become shareholders of the joint stock corporations. However, nobody would be
interested in getting a share in a joint stock corporation, unless that joint stock
corporation has a strong capital structure and a credible name in the market.
Naturally, the individuals would like to make profits through the joint stock
corporations in which they are shareholders. Therefore, they have interest in
protecting the joint stock corporation’s registered capital against bankruptcy or
termination. In addition, the creditors also have interest in protecting the joint stock
corporation’s registered capital since the liability of joint stock corporations arising
from their debts is limited to the assets of the corporation. Finally, the country’s
economy has interest in protecting the joint stock corporation’s registered capital as
well since joint stock corporations have a function to gather small savings and
convert them into investments and to prevent unemployment.
As the joint stock corporation concern this many interest groups and they
have very large amounts of capital, the liability of the board of directors of the joint
stock corporation to protect the joint stock corporation’s registered capital has a
distinctive importance.
The objective of this study is to describe the composition of the joint stock
corporation’s registered capital which occupies a significant place in corporations, to
provide information regarding the protection of joint stock corporation’s registered
capital within the scope of the provisions of the Turkish Commercial Code and to
analyze the responsibility of the board of directors whose prime obligation is to
protect the joint stock corporation’s registered capital against possible decreases in
capital.
KEY WORDS: Joint Stock Corporation, Registered Capital, Liability, Board Of
Directors, Financial Breakdown
v
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ........................................................................................................................ii
ÖZET..........................................................................................................................iii
ABSTRACT................................................................................................................iv
İÇİNDEKİLER............................................................................................................v
KISALTMALAR........................................................................................................ix
GİRİŞ
1.1.Çalışmanın Konusu, Amacı ve Önemi...................................................................1
1.2.Çalışmanın İçeriği………………………………………………………………...3
BİRİNCİ BÖLÜM
ANONİM ŞİRKETLERDE ESAS SERMAYE

2.1. Sermaye Kavramı..................................................................................................5
2.1.1. Genel Olarak..................................................................................................5
2.1.2. Ekonomi Dalında Sermaye Kavramı.............................................................5
2.1.3. Muhasebe Dalında Sermaye Kavramı............................................................6
2.1.4. Türk Ticaret Kanununa Göre Esas Sermaye..................................................6
2.2. Diğer Sermaye Sistemleri.....................................................................................9
2.2.1. Kayıtlı Sermaye Sistemi..................................................................................9
2.2.2. Şartlı Sermaye Artırımı.................................................................................13
2.3. Esas Sermayenin Nitelikleri................................................................................18
2.3.1. Belirli Olmasi................................................................................................18
2.3.2. İtibari Değerli Paylara Bölünmüş Olması.....................................................18
2.3.3. Katılma Payı Taahhütlerinin Toplamı Olması..............................................19
2.4. Sermaye İle Mal Varlığı İlişkisi..........................................................................20
2.5. Anonim Şirketlere Sermaye Olarak Konulacak Değerler...................................23
2.5.1. Para................................................................................................................25
2.5.2. Alacak...........................................................................................................26
2.5.3. Kıymetli Evrak..............................................................................................28
vi
2.5.4. Taşınır Mallar................................................................................................30
2.5.5. Taşınmaz Mallar............................................................................................32
2.5.6. Sınırlı Ayni Haklar........................................................................................35
2.5.7. Ticari İşletme................................................................................................37
2.5.8. Fikri Haklar...................................................................................................39
2.5.9. Şahsi Emek Ve Ticari İtibar..........................................................................40
2.6. Tasarıya Göre Sermaye Olarak Konabilecek Değerler.......................................41
İKİNCİ BÖLÜM
ANONİM ŞİRKET ESAS SERMAYESİNİN KORUNMASI
3.1. Şirket Esas Sermayesinin Kurulurken Korunması..............................................43
3.2. Şirket Esas Sermayesinin Kuruluştan Sonra Korunması....................................53
3.2.1. Sermayenin Geri Ödenmesi Yasağı..............................................................53
3.2.2. Ayın Karşılığı Olan Hisse Senetlerinde Devir Yasağı..................................54
3.2.3. Kanuna Karşı Hile.........................................................................................58
3.2.4. Şirketin Kendi Hisse Senetlerini Satın Almasının Yasak Olması.................61
3.2.5. Tasarıya Göre Şirketin Kendi Paylarını İktisabı...........................................67
3.2.6. Kâr Payının Dağıtılması Usulu.....................................................................73
3.2.7. Esas Sermayeye Faiz Ödenmesi....................................................................78
3.2.8. Karşılıkları Tamamen Ödenmemiş Olan Pay Senetlerinin Devri..................79
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ANONİM ŞİRKETLERDE MALÎ DURUMUN BOZULMASI
4.1. Finansal Tablolar.................................................................................................81
4.2. Aciz Halinde Olma..............................................................................................85
4.3. Borca Batık Olma................................................................................................86
4.4. Anonim Şirketlerde TTK md. 324 Anlamında Malî Durumun Bozulması........88
4.5. Malî Durumun Bozulması Halinde Yapılacak Olanlar.......................................91
4.5.1. Esas Sermayenin Yarısının Karşılıksız Kalması...........................................92
4.5.2. Esas Sermayenin 2/3’ünün Karşılıksız Kalması...........................................92
vii
4.5.2.1. Esas Sermayenin Azaltılması..................................................................93
4.5.2.1.1. Bilirkişi Tayini.....................................................................................97
4.5.2.1.2. Karar Ve Toplantı Yeter Sayısı............................................................97
4.5.2.1.3. İndirimin Sınırı.....................................................................................98
4.5.2.1.4. Tescil....................................................................................................98
4.5.2.2. Kalan 1/3 Sermayenin Tamamlanması....................................................99
4.5.2.1. Pay Sahiplerinin Ek Ödemeleri İle Sermayenin Tamamlanması...........100
4.5.2.2. Azaltma İle Artırmanın Aynı Anda Yapılması......................................102
4.6. İflâsın Ertelenmesi............................................................................................104
4.7. Tasarıda Malî Durumun Bozulması Durumu Bozulması..................................110
4.7.1. Esas Sermayenin Yarısının Karşılıksız Kalması.........................................110
4.7.2. Esas Sermayenin 2/3’ünün Karşılıksız Kalması.........................................111
4.7.3. Borca Batık Durumda Olma .......................................................................111
4.7.4. Tasarıda İflâsın Ertelenmesi........................................................................112
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN ESAS SERMAYENİN
AZALMASINDAN DOĞAN SORUMLULUĞU
5.1. Genel Olarak Yönetim Kurulunun Sorumluluğu..............................................114
5.2. Yönetim Kurulunun Sorumluluğunun Niteliği.................................................117
5.3. Tasarıya Göre Yönetim Kurulunun Müteselsil Sorumluluğu...........................119
5.4.Yönetim Kurulunun Esas Sermayenin Azalmasından Doğan
Hukukî Sorumluluğu................................................................................................122
5.4.1.Yönetim kurulunun Kanuni Bildirime Uymamaktan
Doğan Sorumluluğu…………………………………………………………........125
5.4.2. İflâsın Ertelenmesini Talep Etmemesinden Doğan Sorumluluğu..............127
5.5.Yönetim Kurulunun Esas Sermayenin Azalmasından
Doğan Cezaî Sorumluluğu…………......................................................................128
5.5.1. Taksirli İflâs...............................................................................................130
5.5.2. Hileli İflâs..................................................................................................131
5.6. Tasarıda Esas Sermayenin Azalmasından Doğan Sorumluluk.........................133
viii
5.7. Şirketler Topluluğunda Sorumluluk..................................................................136
BEŞİNCİ BÖLÜM
SONUÇ VE ÖNERİLER
SONUÇ VE ÖNERILER.........................................................................................138
KAYNAKÇA...........................................................................................................141
ÖZGEÇMİŞ.............................................................................................................148
ix
KISALTMALAR
A.ş. Anonim Şirket
AET Avrupa Ekonomik Topluluğu
AT Avrupa Toplulukları
BK Borçlar Kanunu
C Cilt
dpn. Dipnot
E Esas
HD Hukuk Dairesi
HGK Hukuk Genel Kurulu
HSDT Hisse Senetleri İle Değiştirilebilir Tahviller
HUMK Hukuk Usulu Mukakemeleri Kanunu
İİK İcra Ve İflâs Kanunu
K Karar
KHK Kanun Hükmünde Kararname
Koop.K. Kooperatifler Kanunu
Ltd. Limited
md. Madde
R.G. Resmi Gazete
s Sayfa
S Sayı
Ser.P.K. Sermaye Piyasası Kanunu
SPK . Sermaye Piyasası Kurulu
STB Sanayi Ve Ticaret Bakanlığı