Siyasal ve Sosyal Bilimler - Makaleler 2

166 Pages·1990·3.565 MB·Turkish

by  Şerif Mardin

İletişim Yayıncılık A.Ş. • Bütün Eserleri 4 • ISBN 975-470-057-5 (TKNO.)
ISBN 975-470-080-X (2. CİLT)
1. BASKI ©İletişim Yayınlan, İst. 1990
KAPAK Bora Çetinlıaya
KAPAK BASIQSI Seda Matbaası
İÇ BASKI Şefik Matbaası
iletişim Yaymları
Klodfarer Cad. İletişim Han No.7 Cağaloğlu-İSTANBUL Tel: [phone]J-62
ŞERİF MARDİN
Siyasal ve Sosyal Bilimler
Makaleler II
DERLEYENLER Mümtaz'er Türköne-Tuncay Önder

iÇiNDEKiLER
/
SİYASAL VE SOSYAL BİLİMLER
Siyasi Fikir Tarihi Çalışmalarında Muhteva Analizi 9
...........
Ülkü'de Semboller .. .. .. .. . . 12
......... .......... .............. ...... . . .....
Yıllar Boyunca Sembol Frekansında Farklılıklar . . 14
. .........
İdeoloji Türleri 15
...............................................................
Freud ve Sosyal İlimler ........ .... ....... .................. .... . 23
..........
"Siyasal Bilimlerde Araştırmaların Gelişmesi"
Konferansında Tebliğ Eleştirisi . . . ......................... 29
......... .. ..
Siyasi İlimler-Sosyal İlimler . . . 37
.................................... ........
İKTİSADİ KÜLTÜR
Türkiye'de İktisadi Düşüncenin Gelişmesi (1838-1918) . 45
. ...
BAGIMSIZ MAKALELER
Max Weber Üzerine . . 101
.................... ........................... ........
Arnold Tynbee . . . . . .... . .. .... . .. . .. . .. .. . . . .. .. . .. .. . .. .. . ... .. . .. .. .. . ... .. . 106
.
"Kontrol Felsefesi" ve Geleceğimiz 111
.................................
Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve Silahlı Kuwetler . 117
... .........
Sınıf, Grup ve Kişilik . . . . . 122
............................... ....... .............
Türkiye'de "Kitle Kültürü" Sorunu . . . . .. . 126
.... .. .... ....... ........ .. .
İki Kültürü Birleştirme Çabaları . , .... 127
.............................. .
"Birleştiricilik" İlkesi 129
.....................................................
Rusya ve Çin'deki Deneyler . . . . . . 130
.............. ... .... ....... ...... .
Asıl Sorun Halka Olanak Sağlamaktır .. ... .... 131
.. ... ..... ........
Siyasal Sözlüi:Jümüzün Özellikleri: 1. "Faşizm" ..... : ......... 133
Siyasal Sözlüğümüzün Özellikleri: 2. "Solcu" . . 140
... .............
KİTAP TANITIMI
Fikirlerin Tarihi Nedir? 147
.....................................................
Atatürk Hakkında Bir Kitap . . . . 151
..... ........ ......................... .....
Prof. Lewis'in Yeni Eseri .. . . . 153
.. ................... ......... ....... ........
Bir Kitap Hakkında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. ... . . . . .. ... . . . . . .. . . . . .. . . 158
..
Koestler Diyor ki. . .. .... . :. . . .. .. .. . . .. .. . .. .. .... .. . . ... 162
. .. ..... .............
Siyasal ve
Sosyal B iliı11ler

Siyasi Fikir Tarihi Çalışmalannda Muhteva Analiz"'
Milliyetçiliğin fikir tarihi daha tam olarak yazılmış sayılmaz.1 Bu
kadar değişik yönlerle ortaya çıkan bir hareketin siyasi düşünce ba­
kımından anahatlarını bile ortaya çıkarmak kolay değildir.2 Fakat fi­
kir tarihçileri bu açığı doldurmaya çalışırken, Milliyetçilik birçok ye­
ni açılardan ele alınmaya başlanmıştır.3 Milliyetçiliğin tarihi, siyasi
fikirler açısından yazıladursun, bu yeni yönelimler şimdilik nisbeten
boş kalan siyasal bilim alt-alanları açmıştır. Bunların arasında bil­
hassa "davranışsa!" siyasal bilimlerin metodu, bize, Milliyetçiliğin
ideoloji olarak daha iyi anlaşılmasını sağlayan im kanlar temin etmiş­
tir. Milliyetçiliğin böyle bir açıdan ele alınmasıyla elde edilen sonuç­
lar, klasik siyasi fikirler tarihi metodolojisiyle birleştirildiği zaman kla­
sik yaklaşımın hükümlerini kontrol etmemizi sağlayan değişik yön­
den kanıtlar vermektedir. Bunun aşağıda bir örneğini vermek isti­
yorum:
1965-1966 yıllarında, Türk Milliyetçiliğinin niteliklerini ortaya çı­
karmaya yönelmiş bir başlangıç araştırması üzerine çalışıyordum.
Bu konuları aydınlatabilecek ülkemizde 1930'larda ve 1940'1arda çık­
mış kaynaklan okurken yavaş yavaş o yıllardaki milliyetçiliğin iki ana
başlık altında toplanabileceği kanısına varmıştım. Bunlardan birin­
cisine "modernist" milliyetçilik adını vermek mümkündü.
"Modernist" milliyetçiliğin özelliği Türk toplumunu çağdaş uygar­
lıkların düzeyine getirip onu bu şekilde kuvvetlendirme isteğinden
A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları. 1969.
•
9
hareket etmesiydi. Atatürk' ün önderliğini yaptığı bu akır,ı:ıı� ı?n.c.Q.leri
için milliyetçilik b;!araftan Türkiye için bir iktisadi enfrastrüktürü
kurmak, diğer taraftan da Türkleri bilimsel düşünceye kazandırmak,
fa��t ay��. ..z. �nıancfii hü.dÜşürıce tar�ını 1:�r.��y�: nin:�karl':'lrı.iÇi�· �.lJ.ı.:
lanrı:ıaktL Bu akım "manevi" kuvvet üzerinde durduğu zaman bile
_
onu dinden ayrı bir varlık o·ıarak görüyordu.
-�fodernci milliyetçiler, aynı zamand� TO�k.İer arasında Türklüğün
bilincini yaratma konusuna da önem veriyorlardı. Böylece, medeni­
yetlerin Orta Asya kaynağı, Güneş Dil Teorisi, Türk kültürünün bir­
çok diğer kültürleri etkilediği tezleri de iktisadi enfrastrüktür ve bi­
limsel düşünce ile paralel gelişiyordu.
Buna, burada "Milliyetçilik I" diyeceğiz.
Bu tip milliyetçiliğin çoğu zaman içinde eriyen bir ikinci milliyetçi
tutum ise, bazen kendi özel nitelikleriyle aynı bir bütün olarak orta­
ya çıkıyo�du. Bu ikinci milliyetçilik türüne "Geleneksel Milliyetçilik"
diyebiliriz.
"Geleneksel" Milliyetçilik kavramı bize bir çelişki gibi gelebilir;
nihayet, bildiğimiz ve üzerinde durmaya alışık olduğumuz milliyet­
çilik 19. asırda şekillenmiştir. Fakat meselenin bu kadar basit olma­
dığı, Milliyetçiliğin toplum ve kültür farklılıklarının bilincine giden bir
tarafı olduğu artık yavaş yavaş ortaya çıkmakİadır.
Bugün Miİliyetçili�in derin katlarında, "ethnocenfrlsme" adını ver­
diğimiz davranışsa! kümenin milliyetçiliğin şekillenmesinde etkili ol­
duğuna çok muhtemel nazarıyla bakılmalıdır. Bu kümenin etkileri­
4
ni de 19. asırdan çok daha önce görmek mümkündür.
"Geleneksel" Milliyetçilik adını verdiğim milliyetçilik türü, birinci­
sine göre milliyetçi ruh ve kültürel bilinç konusuna çok daha fazla
önem veriyordu. Bu milliyetçilik türüne "Milliyetçilik il" diyeceğiz.
Burada ilk saydığım ve iktisadiyata çok önem vermiş olan milli­
yetçiliğin bir örneği olarak Atatürk'ün milliyetçiliğini alabiliriz.5
Milliyetçiliğinde iktisada önem vermekle birlikte din, töre gibi ko­
nular üzerinde uzun uzadıya durduğu derecede de ikinci tür mifli­
yetçiliğin bir örneği olarak çalışmamızın kapsadığı senelerde hayatta
olmayan fakat etkilerini sürdüren Ziya Gökalp'i verebiliriz.6 Daha
10