Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedrettin ve Varidat

139 Pages·1982·5.542 MB·Turkish

by  Vecihi Timuroğlu

SİMAV NE KADISOIG LUŞ EYHB EDRETTİN
VE
VARiDAT
İncelem�
YAZKO
TürkocaCğaıd .1 7-19.
Cağaloğlui s-tanbul
227895
Yazarın köitteakp:il. a rı
GÖZ GOLÖMZAK deneme
BURAY EMENDişRi irler
CEYHUNA TUF KANSUI nceleme
TUT BENi SEVçDA(';AI RşIURrl er
AHMETK UTSTiE CERIn celeme
KURTULUSŞA VAŞÇIASTIA TÜRdKe neme
Bu kitaApğ aa{jluY aymavTie sisler/'nde·
diz/lbdals,ı ldcı/,l t/e2nd77i 3,3 7
KapakE:r kaYl ovl
Istanb1u9l8 2
SiMAVNEK ADISIOGLU
ŞEYHB EDRETTiN
VE
A A
VARiDAT
VECİTHİİM UROGLU
YazavrelC aerv irmYeanylÜıernre tim
Kooperatifi
SİMAV NA KADISIOG-LU
ŞEYH BEDRETTİN
NazıHmi kmeŞte,y hBe drettiiçni n«,m ilglu­i
rıtdri>y>or (. llN. azıHmi kmeütn,lü Simavne
KadısıoğBeldur ettinD estanaıd lıy apıtınTıü,r k
şürinea nnağane derken Mehmet Şerafettin
fMehmeŞte rafedEdfienni'Jndi n1 925( 1341t1a ­
rihlSii mavJn(ea dOığslıBu edred(d2i)an d lrıi ­
salesindyeanr arlanmıştır.B eŞderyeht toilna yı­
na da hapishanediel gdiu yduğunuö ğreniyoruz.
(3)M.e hmetŞ erafettin Efenrdiis'anliens iyyel­e
tinmediğibnui k,o nuylial işkbnuil abild.lyğaip ıt­
larıd a araştırdığını anÖlrınyeoğriunzD,.u kas
Tarihigö'rnmiem işa,m a AşıkpaşaTzaardieh i'
ni görmüştürD.u kas'daanl ıntılMaer,h meŞte ­
rafettiı.na.'l idrığaıl ıntılarŞdiıirr.d edkoik ub u­
nu gösteriyAomra., NazıHmi kmeötns,ö züne gö­
re,İ bnAir abşaNleış'rıi,İ' dyriis,Bi i tli-Siv'ey i
Aşıkpaşazoakduemu'şytiu rB.i zeg öre,ş ıırıne
yansıyaMn ehmeŞte rafetvtei Anş'ıiknp aşaza­
de'nivne rdiğbii lgiler8d.iB rö.lü md en anlaşıldı­
ğınag öre,N eşrig'öyrmiü ş.B ehçetüT'te varih
yazarŞıü krıılalh bini haŞbeddi'inna dındıa Şe­
kerulblianŞh e habedodlairna okk umuşturN.a ­
zımH ikmetM'ainna kıdba' gıör mediğain laşıh-
(1> NazıHmi kmetS.i mavnKe a dsıı O ğluB edrettin
Destanına ZM'!iyllG,lu iru r1,9 36( MillKiü ­
tüphan1e9,3 61-41)0.
(2) Nazım HikmetS,i mavnKea dısOığ luD estanı,
Öns ö.z
(3) agy.
5
yor.M analJk'ıgıö rseydşiü,r inçeo kd aha ba.şka
biı-kiişliek lyansıtabilŞiredyih '13i..B ölümde,
soni kid izeş,ö ylbe itiyoMra:d emk if etvbai ze
ait- veriknib asabka ğrımnüah rümüzİüb.n i
Arabşaha'nlıant tığıgnöar e,� sultaMne hmed
bunıı( Şeyhs'ıikJı ştmıarğılpue bt tviek endisi­
nid edresitl kee ndhia kıkndkae ndisiinsd­teinf
tae tt&iig.i( s erkeoşlJm asımyallai mesun olmalı
üzerkea nmıü baho lduğhua kıknda fveetrvdai .
Kendfie tvaskıe.nydlic8sı20i ş uhüurndau ryan
olaraask ıld(ı4.)!>
Nazım'ıdni zelerindşeunn u anlıyoruŞze:y h
Bedrtetikne,nd if etvasıdnaay ananl ranMleıv la­
naH aydarf'eıtnv asıyalsaı lmıştNıar.z ımH ik­
met'idni zelerinŞdeey, hk,en disiannil amaky e­
teneğindoel mayank imselerkea rşık ayıtsbıizr
davranıişç indbeu lunuyoBri.r b aşkaa çıdadna
yiğitçbei rd avranıoşl araky orumalnabiliNra.­
zım Hikme,t İbniA rabşah'ı doğrudan okusaydı.
bu elizeleyreirni ngie,r çekb irt rajedail abilirdi
Şeyh'tionru nuH afıHza lielle,de sinisno rulan
soruyuy anıtlaammış,y üzünü çevirmiHşütni­r
ka'raN.a zım'ışnü rindeb,u mötifb,i rd avaa da­
mınıno nuruo larayk era labilirdi.
MillGiu rur,B edredDdeisnatn ı'nın sonunda
yera lanA hmet'Hiink ayeadsliıb ölümdekAih ­
nıet'ylaep ılabni rk onuşmadan çıkarıNlaı­yor.
zımB.e dretrtiisanl esibniirne ksiğoil duğuk a­
nısındadIJıers.t amnısno nunak oymağıu nuttu­
ğu noktayaır arkenb asım da sonae nnektedir.
Notd efteriknair ıştıdruırpu rB.u aramas ırasın­
da,e vinipne nceresdienn Süleymaniyeg'öyriü r.
Sinan'ıbnu lutlayraas lanmıdşa,ğ gibi duran
SülecıynmiyeN'asziı,m' ıenv inee n azındanb ir
saatu zaklıktadAımra., ona,e linuiz atand oku­
nacakmıgşi big elirS.ü leymanNiayzıem,'ı nb el­
leğindeen küçükg irintisvien çeı kınıtnıas dek
(4) İsmetS ungurbeÖyn.s özs,. X -XI.
f3
yaşarG.ö zünük apasaS,ü leymaniyee'ny kiü çük
ayrıntısdıenğai na nımsarN.a zı,mS üleaynmiye'
ye birc amio larabka kamazb,i rt ürkün e denli
camyise, Süleymandei oy dee nlci amdiir. Sül­ey
maniyTeü,rk halkınıdne hasıdıHra.t ta,T ürk
halkınıkna ranlıktvaen yobazlllnkaunr tu1du­
gunu belirleyaennı,t laştıbriarnü rünüdürS.ü ­
leymanSiiynena,' ıne vidiBru. ev,ö zdeğivne ay­
dınlığtıanp ınağı.dS ıürlyemaniyeT'ürdke emek­
çisinn iyaratıcılıgğöırnüır A. hme'tlBee drettin'i
tartışırBkeend rettdienA 'himne tta rafından bir
«mi.llig ururol»a ragkö rüldüğündseönz eder.
(5)
o
Nazım'ın ilericiluelrues allıçğoıkn görülme­
sindeny akındıbğeı lloil uyor. Bunydaarna rla­
naraku,l usaoll andanne anladığıançıı klıkğaa­
vuşturuyoTra.r ihidne,B edrethtarienk etig ibi
bird estany aratabilmhieşr u lusunç alışabni ­
linçlgiü çlerbiu, olaydan övüdnuçy arD.e mek
ki,N azım da Bedretotlaiynı nı Tüdrak h alkının
o zamankib ir çıkışoıl arakg örüyorB.e drettin
olayTıü,r kh alkınıdanh ai yiy aşamıu ğrunav er­
diğib irs ava�tıNra.z ım'ıdni kkatisnail,bt u açı­
dan çektiıini söydleem oelka naksızdıBöry.l e
biry orum tümden yanlış olurd.e ğiDşütziern­i
mek amacınay önekl ibirk alkışımo laradke ğer­
lendirdiağnil aşılı.y Boirrk ez,h alklanno rtak
hareketisnaiğ layabilmi«ştAiyrd. ınT'üırnk köy­
liHe-rSaik.ı zRluım g emici-Ylaehru.deis naflar.
-onb inm ülhid yoldaşıM uBsötrakflaü'cneı -n­
Düşmaanr nıanıonnab inb algtiıb i daKolld­ı.»
lektif ebkiorn omikd üzeniy aratmaki çinv eril·
miş birs avaştBıre drethtarienk eti«.H epb ir
ağızdtaünlrü ı söyle-yhiepp b erabseurl daarn
çekmeakğ ı-d emi.ri oya ghiebpi b­ieşrlaeyip
ber-,h epb erabseürr ebiltomperkıa -,ğb alilnı­
cirlheerpbi e rabyeiry ebil-myeakr,iy na nağın-
<5> NazımH ikmetS.i mavneK adısOıy tuB edret­
tinD estanınZae yls,. 9
7
dang ayrhıe rş eydeh erye rdeh ep-b erab-er
-
diyebilimçeikn(6 .):ı>B. ud izeNlaezrı,Hm i kmet'
inB edriento tlayhınaın ggiö ezg lördüğüknaü­n
nıtıOdsımra.n cleıl latlpaardıinşıanh,l vaer ının
derebeyleelriinnedimene, k çiölledrüir,ü yloükp
edildiiknlı esrtiınraçbeıkneOırs .m anzluıl mü­
nek arşbıi rh arekoeltm asınddoalna yŞıe,y h
Bederttoilna yuıl,u sbailör v ünçtür.
Nazım'ın gBöezdürnedtebt,ii rTnü ,r kRa diş­
,çv'eidri.( 7B) ilingdiibğAiile, k sandNeirk olaye­
viçR adifçe(vı7 49- 1802R)u,s d evrimci düşü­
nüşünün bsaabyaıslmıaa nt eryablrii ysatz ar­
dırM.cı bl'Girne Tka riÜhzie irnDeü şücnel(e8r)
adlyıa pıtRıunsıç,a ç'eyvai rvmeid şü ştüdgiüp ­
notlaortdoak,r aisnisyadino ğaseınn aay kıbriır
duruoml arnaikt elemiŞşetyihBr e.rd ettdien
Teshiöln'siönz üİnsdlea,sm k olastkiağrişnıe Çl­
kara«kS,ö ylentviea lleırtea rnıalara göre, söy­
lentivleae krtina nalraıe zberleyheurkeuykk:ı>a ­
pılamayacvauğrıgnuılA ayrr.ı ckaa,r avre rmek
dunımunodlaa yna rgırçılnöa zgüorl malarını
salvıekr mişÜtlikre.nb ianş yaroglıucnıbc uan, u
·
içti(hyaotr uoml)a ryaaky ımlamTıeşkkt iışri.­
niny önetimdiekn aer şçıı kıyboiryr e rdRea.­
dişçevb,i dr ostu-nyaa zdmıeğkıt upktraa,l ların
aslhaa lköızng ürliüçğitüna htottau rmadıkları­
nıy azaRrad.iş çev'inL ibretya dlşıi iürnil üd.ü r
Radişçbeuşv i.i riBnrdiet,a knryaal ınOılinv er
Cromewltla rafıönlddaünr ülmeAsmienrii kan
sömürgipeilneb rağımsıszalvıakş lsaaryıgnııy la
öveBru.n latrıa,r ibhüiynü ökr nekollearriöa vk­
güey değebru luZrh.i tiF.yV e. Usahkovaa dlı
yapıt,ıe nzdialheanl kıbna şlkdaırıbsıihnraı kn
olduğusnauv unHuart.t bai,rt oplumkuunr tu·
luşumbıanş koşulunun obladşukğabulendl ıirrı-
(6)N azımH ikmet, ŞeyB/eıd erttDienst anBı,ö .
lüm 9
(7) MillGıu rusr.I, I
(8) Mabl,T houghtsG roeneH kis tory.
8
ler.ŞeByedhr entd teif iilen heazliklıbenan ş kal­
O
dırıssıanğıl amışgtüınrk.ü h ukukugne regğöir ­
müştübra şkaldmRyaıd.i şeçv,P uteshestivzi ye
Petesrbrugat oM oskvaud lyıa pıtınBdaat,ı 'daki
burjudveav rimlerbianşiann yau laşmasından
sonrbaa.ş takibleeblra eğ laykaöny lülaelrdian n­
elığıynaız mıvşeb uy üzdeönl üem malıklıemd il­
miştiÖrl.ü mc ezausyıg ulanmamSıişb,i rya'ya
sürülmü.ş Ftrüarnsvıezİ ngimlaitze ryafliilsot­
zoflarRıunsıyna 'tdaan ınmassıanğıl amvıeşA l­
man idealizmmianhik üme tmiştOi rg.ü nkü
Rusya'bdua,,ç okö nemlbii ra tıltmRduısro .r ­
todoksluğauynla{ ırbıuy ddüış ünüşÖ_z ellikle,
dinsdeüln ygaö rüşüanyek ırıRyduıh'.u önl mez­
liğiknaer şçıı karİazkn i.Klıon fearnsı'knaar şıt
birg örüşoül uşturmçaaylaı şıyBoury düuz.d en,
ölümmea lıkleıdmi lm.i Öşltüimdesno nraykai­
şamınd a uydurmoal duğusnöuy lemişŞteiy.h
Bedrtetidne Varidat'ahıinrdeat d'üişns ebli r
olgoul duğusnöuy lüyNoer v.a rk ib, u savmı.
Raclişçevs'iins tedmülşiü nüsügyellei ştiBrimre z.
Doğunluund üşünyüo ldamhıe,rd önemdBea, t­ı
lıd üşün�yeo ldamınadyarnoı l muştuBre.d tre­
tni,y iğitdçöeğ üşeraeskı l.Rd adıişçiesveb ,i ra ra
bağışlaanmdaı ,F ransiıhzt ilalib'anşiann ya
ulaşamadıhğaılnkıı,n albeiykrhai rnaek tbeür­e
ründüğü,n llü.K aterina'snınıınr lsiıbze ralizmi­
ninl .A lelısanddeary 'ücrüat üldüğübnuüy ,ü z­
den,R usl uükınıönz defşe lakseütreü ideneceği­
nid üşünüipn tiheatrt i.
MilGluir uNra,z ım'Şıeny Bhe dredDeelsitna nı·
ı�nıi çyianz d1ğçıonkaı ç.ı kka nıtlaorrıtyalkyaoa ­
yuyo.rÖ ylaen laşılkıiyB,oe rrd etthianr eketıyle,
182A5r alığıçnadral oıtko krasiksairnşaeıy akla­
nanv et oprakkö lelisğoinnv ee rilmesini isteyen
Deılambristhlareerk aertais ınbdiakr o şutlguö­k
rüyorD.ek am,bs.tile1r82,1 'Kduez, evye G üney
�dlarıtnaış ıydaenr neklkeurr dula1r8.2 5'dtee
BirşlieSkl av Dernkeuğrid'ulnGaier r.ç Bie,d ret-
tinh arekeötrig,ü tbliürh arekdeetğ ildhiart.t a
birt ekkedbeil oel uştlumraumıştDıerk.a mrbisı
harekestıin,ı fbsiaril ç ertiakş ımaDze.m okratik
birh areke.tK töilrelsioğne v ermek amatca­ını
şımaktaTdoıprr.a kkö leliğcilnienm,'i ets,i sizm'e
vei dealikzamr'şeçı ı kmışlaRrudsdı ürş.ü enscine
«cumhuriygeetlçein ekg�eitniir mişleBreddi­r.
rettoilna y,ıN naızım'bıunb içidmey orumladığı.
yad a Delwmbrhiasrte keetşlt eu ttusğöyul ene­
mez.A ma,t oprak köleliğbiinrhe a rkeakreştı
olmasbıa kımındbainrb enzerbluilkd uğsöuy le­
nebilir. BÇeüdnrküe,to tliany gıe,r çeğinde bir
köylhüa retkiediBre.d rettişne'riinat taamk arşı
olduğduas öyleneezm.A ma,s kolastdiükş üneeye
karşoıl maslıay,D ekambristbleenrzleerb lui­k
lunabiDleikra.m brisetvlerenrik, av ramabka kı­
mındanB ederttiçno'keb enzerlDerü.ş ünceyi
özedğei ndirgeyememtioşplmlesural, içerıgını
dea nlayamamışlaamrad dıern,e yvie u su clü··
şüncenn peostulyaaspı mışlarBdeıdrr.e tdtei n
düşünmezyeik anın posstauy�lı'a.os Drıu yul.a r
Bedrettgiönr,'en ee sneleertiknia slit ındduay,u ­
lard,ü şücnelevreed uyurnlayroal a çarlaDre­.
kambristdel ebrö yldeü şünüyorNlaasrı.lb u
davranışlanvned baun t arihsieşlvl leerinden
dolayRıa,d işçeDve'kloem brisRtulseh ra lkının
onurus ayılıyoNraszaı,m d a BedrettTiünr'ki
halkınoınnu rsua ymaktadır.
Bederttoilna yTıü,r kh alkındıenv rimbciirn i­
telitka şıdıgğöıtsneır mekteBdeidrr.e totliany ı­
nınb ikrö ylü haroelkdeutğbiui linmektKeödyi­r.
lülüskor ununbai,l imbsierl y aklaşıbmalkaı ldı­
ğındaö,z ebli rd urumdasnö ze tmenionl anak­
sıozl duğbui gre rçek1t9i0rd5.e vrihma reketi, Rus
köylüsüdneümno kratlaşmvaets oıpnrıaa kğ ala­
rınvae papazlakraar şsıü erkleiy lem yürütme­
sniis alğamıştAımra. Ş eyhB edretotlianyb ıö,y ­
leb ire ylemyia ratamamıKşatyınra.ğ ınBdea­d,
rettoilna ytıü,m t opraklealriın dbeu lunduran
lO