Table Of ContentBIBLIOTHECA
SCRIPTORYM GRAECORYM ET ROMANORVM
TEVBNERIANA
C. SALLVSTI CRISPI
CATILINA · IVGVRTHA
FRAGMENTA AMPLIORA
POST A. W. AHLBERG
EDIDIT
ALPHONSVSKVRFESS
EDITIO STEREOTYPA EDITIONS
TERTIAE (MCMLVII)
STVTGARDIAE ET LIPSIAE
IN AEDIBVS B.G. TEVBNERI MCMXCI
Die Deutsche Bibliothek - CIP-Einheitsaufnahme
Salluetiue Crispue, Gaiue:
[Catilina, Iugurtha, Fragmenta ampliora]
C. Sallusti Criepi Catilina, Iugurtha, Fragmenta ampliora / post
A. W.Ahl ber g ed. Alphonsus Kurf ess. - Ed. stereotype ed.
tertiae (1957). - Stutgardiae ; Lipsiae : Teubner, 1991
(Bib)iotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana)
ISBN 3-519-01763-6
NE: Kurfess, Alphons [Hrsg.]
Das Werk einschließlich aller seiner Teile ist urheberrechtlich geschützt.
Jede Verwertung außerhalb der engen Grenzen des Urheberrechtsgesetzes ist ohne
Zustimmung des Verlages unzulässig und strafbar. Das gilt besonders für Verviel-
fältigungen, Übersetzungen, Mikroverfilmungen und die Einspeicherung und
Verarbeitung in elektronischen Systemen.
© B. G.Teubner Stuttgart und Leipzig 1991
Printed in Germany
Druck und Bindung: Präzis-Druck GmbH, Karlsruhe
Ρ RAE M 0 NE Ν DVM
Triennio peracto iam tertia editio desideratili·. Gratiam debeo
cum multis amicis collegie discipulis tum benevolis recensoribus
(dico E.Malcovati [Athen. 33,371 sqq.], L.Pepe [Giorn. ital. di
Filol. 9,76sqq.], J.Marouzeau [Rev Et Lat 1955,441 sq.], R. Ver-
dière [Rev. Univ. Brüx., 1955], Η. Bardon [Latomus 14], A.Du-
mont [Et Class 1955, 454]). Velim, lector benevole, respicias
Addenda et corrigenda p. 200 (ad fragmentum Aurelianense et
bibliographia suppleta). Historiarum reliquiae apud veteres
scriptores servatae mox seorsum prodibunt.
Neu-Oelsburg/Peine, Kal. Aug. 1956.
A.Kurfess.
Restât, ut novissime® libros afferam: L. S. Uttschenko, Der
weltanschaulich-politische Kampf in Rom am Vorabend des
Sturzes der Republik, Berlin 1956. Eiliv Skard, Sallust und
seine Vorgänger, eine sprachliche Untersuchung (Symbolae
Osloenses fase, supplet. XV), Osloae 1956, et has recensiones
addam: P. Béguin, L'Antiquité Classique XXV, 1956, fase. 1,
et R. Marache, Revue des Études Anciennes LVIII, 1956, 162
[improbat Diomedis lectionem Cat. 18, 2 brevissime], Gerharde
Perl Berolinensi denique, qui post Bertholdum Maurenbrecher
fragmenta denuo editurus est, pro nonnullis correcturis gratias
ago maximas (cf. p.XIVd).
[Ex RE XX, 1952, notavi: Ernst Meyer, Pompeii, 2035/7:
Literarische Anspielungen, darunter Sali. Cat. 51, 30; F. Gi-
singer, 2405^ Pomponius Mela und Sallust.]
N.-O., Id. Ian. 1957.
A. Kurfess.
PRAEFATIO
1. Codices, quibus Catilina et Iugurtha Sallustii tra-
dita sunt, in duo genera discedunt.
a) Mutili (maiusculis litteris signati1) lacuna in extre-
ma parte lug. : 103,2 quinqué ddegit — 112,3 et ratam la-
borant; quae lacuna in multis codicibus recentiore manu
suppleta est.
Ρ cod. Parisinus 16024, olim Sorbonnensis 500, saec. X
scriptus. verba lug. 113,3 conloquio decretum et quae se-
quuntur perierunt (= Ρ priorum editorum).
A cod. Parisinus 16025, olim Sorb. 1576, eiusdem aetatis
(= P1 prior, edit.).
C cod. Parisinus 6085, exeuntis saec. X vel ineuntis
saec. XI. post finem lug. oratio Bocchi (c. 110) prima
manu adscripta est, tum recentiore manu tota lacuna
suppleta (= Ρ2 prior, edit.).
Β cod. Basileensis Α. Ν. IV 11. saec. XI scriptus. ut in C,
ita in hoc codice lug. 110 in fine libri prima manu ad-
scripta (= Β prior, edit.).
Ν cod. Palatinus 889, olim Nazarianus, ineuntis saec. XI
(= Ν meae editionis Upsalienais).
Κ cod. Palatinus 887, olim Kemnati humanistae, saec. X
vel XI exaratus. lug. 102, il beneficiis desinit, reliqua
posterior manus supplevit (= Κ edit. Upsal.).
Η cod. Berolinensis 205, olim Philipps. 1902, saec. XI
scriptus. lacunam alia manus paulo post supplevit (= Η
1) Mutilia, qui apud Dietechium et in mea editione Upsaliensi
(a. 1911 -1915) siglis Ρ1, Ρ2, M2 notati sunt, nova sigla indidi A,
C, M, ut — id quod nunc fieri solet — numeri litterie adfixi primam
et correctricem manus significarent.
PRAEFATIO
edit. Upsal., h Maurenbrecheri: Sallustiana I. Heft:
Die Überlieferung der Iugurthalücke [a. 1903]).
M cod. Monacensis 4559, saec. XI vel XII scriptus. praeter
lacunam lug. 28, i pecunia — 31,12 sunt ii qui (= folia
23b et 24a codicis) recentior manus scripsit (= M2 prior,
edit.).
Τ cod. Turicensis bibl. reip. C 143 a, saec. XI exeuntis. la-
cuna post suppleta (= Τ prior, edit.).
D cod. Parisinus 10195, olim Echternacensis, eiusdem fere
aetatis, glossis germanicis praeditus. lacuna recentiore
manu suppleta (= D edit. Upsal., E Maurenbrecheri).
F cod. Hauniensis 25, olim Fabricianus, eiusdem tempo-
ris. extrema lug. pars inde ab 103,2 usque ad finem
recentiore manu scripta (== F prior, edit.).
Omnes hi codices manum correctricem passi sunt,
inprimis correcturarum P2, A2 vis est maxima, cum eae a
prima manu exiguo temporis intervallo disiunctae sint.
Γ littera codices MTDF consentientes sum complexus.
X consensum codicum PACB vel omnium vel trium si-
gnificai.
Y consensum ceterorum codicum (ΝΚΗΓ) vel omnium
vel plurimorum significat.
Cognatio mutilorum, quam in Prolegomenis ad Sal-
lustium (Gotoburgi 1911) p. 6—67 explicavi, hoc fere
stemmate illustretur:
Accedunt in lacuna lug. recensenda hi mutili, in quibus
lacuna paulo post aetatem prioris manus suppleta est:
Q cod. Parisinus 5748, saec. XI scriptus (= P* prior,
edit.).
IV
PRAEFATIO
R cod. Vatieanus 3325, saec. XII exeuntis (= F1 edit.
Upsal., ν Maurenbrecheri).
b) Integri (minusculis litteris signati) totum Iugur-
tham exhibent.
1 cod. Leidensis Voss. lat. 73, saec. XI seriptus in fine
valde mutilatus lug. 109, * prae<erea||desinit (= I edit.
Upsal., L Maurenbrecheri).
s cod. Lipsiensis bibl. sen. rep. I fol. 4, eiusdem saeculi
(= s prior, edit.),
η cod. Parisinus 6086, eiusdem aetatis. lug. 108, 2 con-
sulto eá«e|]exit (= η edit. Upsal.).
m cod. Monacensis 14477, eiusdem aetatis. lug. 106, ι
Volux adreraiens||desinit (= m prior, edit.).
Praeter hos in lacuna lug. adhibitus est:
π cod. Palatinus 883, saec. XII seriptus (== π edit. Upsal.
et Maurenbrecheri).
Integri codices cognatione a mutilis diversa non coniun-
guntur, sed alii ad alios mutilos propius se adplicant. ut
Is a X, m η ab Y saepius stant. cf. Prolegomena p. 68—86.
c) Orationes et epistulas non tantum Catilinae Iu-
gurthaeque sed etiam Historiarum servatas tradit
V cod. Vatieanus 3864, saec. X exaratus. de indole huius
codicis in Prolegomenis p. 104—117 egi.
2. Testimonia veterum scriptorum permulta sunt: inde
ab primo p. Chr. η. saeculo usque ad tempora medii aevi
scriptores verba, locutiones, enuntiata Sallustii adferunt,
quibus vel sententias exornent vel rebus fidem tribuant
vel res grammaticas illustrent.
Ea testimonia, quae ad certum locum referri possunt,
si ve auctor Sallustium nominat si ve non, in apparatum
criticum recepì, asterisco * addito, ubicumque nomen
Sallustii deest.
Imitationes, quae sermonem Sallustianum tantum-
modo redolent, aspernatus sum, nisi quod paucis locis eas
ad lectiones stabiliendae adhibui.
V
PRAEFATIO
Hic scriptores enumerantur scriptaque, in quibus verba
leguntur e Sallustio sumpta. notas, quibus in app. crit.
usus sum, uncis ( ) inclusi.
Adnotationes super Lucanum, ed. I. Endt (adnot. sup. Lu-
cati.).
Agroecii de orthographia, ex recensione H. Keilii (Agroec.
gramm. VII).
Albini Magistri orthographia, ex recens. H. Keilii (Albi-
nus gramm. VIIJ.
Arusiani exempla elocutionum, ex recens. H. Keilii ( Arvs.
gramm. VII).
Aurel. Augustini confessiones, ex recognitione P. Knoell,
(Aug. con/.).
— de civitate dei, tertium recogn. B. Dombart (Aug.civ.).
— de natura et gratia, ree. C. F. Vrba et J. Zycha [Corp.
Vind. 60] (Aug. nat. et grat.).
— epistulae, ree. A. Goldbacher [Corp. Vind. 34 et 44]
(Aug. epist.).
— principia dialecticae, recogn. et adn. Crecelius (Aug.
dialect.).
— quae feruntur regulae, ex recens. H. Keilii (Aug.
gramm. V).
Ausonii ad Gratianum gratiarum actio: opuscula ree.
R. Pei per (Auson. grat. act.).
Bedœ liber de arte metrica, ex recens. H. Keilii (Beda
gramm. VII).
Charisii institutio grammatica, ex recens. H. Keilii (Char,
gramm. I).
Ciceronis in L. Catilinam orationes, ed. F. W. Müller (Cie.
Catil).
Claudii Donati interpretationes Vergil., ed. H. Georgii
(Claud. Don.).
Cledonii ars grammatica, ex recens. H. Keilii (Cledon.
gramm. V).
Commenta Bernensia ad Lucanum, ed. H. Usener (Com-
ment. Lucan.).
VI