psikiyatrik hastalığı olan kadınlarda aile içi şiddete maruz kalma

109 Pages·2009·0.6 MB·Turkish

T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAKIRKÖY RUH VE SİNİR HASTALIKLARI
EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
Başhekim: Doç. Dr. Erhan Kurt
2. PSİKİYATRİ BİRİMİ
Klinik Şef Vekili: Dr. Şahap Nurettin Erkoç
PSİKİYATRİK HASTALIĞI OLAN KADINLARDA AİLE İÇİ ŞİDDETE MARUZ
KALMA
Yataklı Psikiyatri Servisinde Tedavi Görmekte Olan Kadın Hastalarda Aile İçi Şiddete
Maruz Kalmanın Hastalık Tanıları ve Hastalık Süreciyle İlişkisinin İncelenmesi
(Uzmanlık Tezi)
Dr. Meltem Temiz

1
TEŞEKKÜR
Yaşam deneyimlerini açarak ruh sağlığı alanında gelişimime katkı sunan hastalarıma;
asistanlığımın ilk yılından itibaren psikiyatri uzmanlık eğitimimi zenginleştiren, toplum sağlığını
yakından ilgilendiren bir konuda tez çalışmamı gerçekleştirmemi mümkün kılan ve tez yazımı
sürecinde yardımlarını esirgemeyen değerli hocam ve tez danışmanım II. Psikiyatri şef vekili Dr.
Şahap Nurettin Erkoç'a; asistanlığımın ilk yıllarında birlikte çalışma fırsatına sahip olduğum,
geniş bakış açısıyla verili kalıpların dışında düşünmeyi teşvik eden klinik şefim Prof. Dr.
Hayrettin Kara'ya; tüm asistanlık dönemim boyunca değerli vaktini ve bilgisini cömertçe sunarak
yol gösteren, zor dönemlerimde desteğini hep hissettiğim birlikte çalışmaktan keyif aldığım ilk
uzmanım Dr. Ayla Yazıcı'ya; üretkenliği ve olumlu bakış açısıyla çalışmalarımı teşvik eden
Prof. Dr. Peykan Gökalp'e; asistanlık eğitimime emekleri geçen, birlikte çalıştığım uzmanlarım
Dr. Celal Çalıkuşu, Dr. Emrem Beştepe, Dr. Melih Özeren, Dr. Ömer Saatçioğlu ve Dr. Derya
Kulu'ya; rotasyonlarım sırasında birlikte çalışma fırsatına sahip olduğum değerli hocalarım Doç.
Dr. Defne Tamar, Doç. Dr. Hüsnü Erkmen, Doç. Dr. Duran Çakmak, Doç. Dr. Niyazi Uygur ve
Doç. Dr. Sevim Baybaş’a; BARILEM çalışmalarıyla eğitimime katkıda bulunan Doç. Dr.
Timuçin Oral ve Doç. Dr. Mehmet Emin Ceylan'a, hastanemizin değerli şefleri Doç. Dr. Latif
Alpkan ve Doç. Dr. Nihat Alpay'a; eğitimime katkısı olmuş tüm uzmanlarıma; birlikte çalıştığım
asistan arkadaşlarıma, servis elemanlarına ve tüm Bakırköy ailesine, sorunların üzerine gitmekten
korkmayan, arkadaşlıklarından büyük keyif aldığım Ali Belene, Suat Küçükgöncü, Aykut Yalçın,
Dilek Karlıklı, Bahar Tezcan ve Meltem İlter'e; tez çalışmamın konusuyla ilgili deneyim ve
düşüncelerini paylaşan sevgili Behice Boran'a; 5 yıl boyunca güzel günler kadar zor
dönemlerimde de benimle olan sevgili dostlarım Sezer Sönmez, Fulya Algın, Emine Belene,
Özlem Yıldız, Serap Özçetinkaya, Sinan Sönmez ve Başak Kundakçı'ya; desteğini hep hissetiğim
Soner Ozaner'e; beni yürekten destekleyen sevgili annem Emel Temiz ve babam Necmettin
Temiz'e, anneannem Müveddet Şener'e, yaşamı keşfetme serüvenime heyecanla eşlik eden sevgili
ablam Ayşe Deniz Temiz'e içtenlikle teşekkür ederim.
2
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ...............................................................................................................................................1
TANIMLAR.....................................................................................................................................4
AİLE İÇİ ŞİDDET TÜRLERİ.........................................................................................................7
AİLE İÇİ ŞİDDETİN SIKLIĞI......................................................................................................10
AİLE İÇİ ŞİDDETE İLİŞKİN TUTUMLAR................................................................................12
AİLE İÇİ ŞİDDETE DAİR HUKUKSAL DÜZENLEMELER....................................................15
AİLE İÇİ ŞİDDETE İLİŞKİN NEDENLER VE RİSK ETMENLERİ.........................................16
AİLE İÇİ ŞİDDETİN YOL AÇTIĞI SAĞLIK SORUNLARI......................................................23
GEBELİK VE AİLE İÇİ ŞİDDET.................................................................................................23
AİLE İÇİ ŞİDDET VE ÇOCUKLAR............................................................................................24
AİLE İÇİ ŞİDDET VE RUH SAĞLIĞI.........................................................................................27
YÖNTEM.......................................................................................................................................39
ARAÇLAR.....................................................................................................................................40
UYGULAMA.................................................................................................................................41
VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ.........................................................................................42
BULGULAR..................................................................................................................................43
TARTIŞMA....................................................................................................................................68
SONUÇ VE ÖNERİLER................................................................................................................78
ÖZET..............................................................................................................................................82
KAYNAKÇA.................................................................................................................................88
EKLER...........................................................................................................................................99
3
PSİKİYATRİK HASTALIĞI OLAN KADINLARDA AİLE İÇİ ŞİDDETE MARUZ
KALMA
Yataklı Psikiyatri Servisinde Tedavi Görmekte Olan Kadın Hastalarda Aile İçi Şiddete
Maruz Kalmanın Hastalık Tanıları ve Hastalık Süreciyle İlişkisinin İncelenmesi
GİRİŞ:
Türkiye'de 500 binden fazla ağır derecede, en az 6-7 milyon da tedavi gerektiren, orta ve
hafif şiddette ruhsal bozukluk tanısı alabilecek birey olduğu tahmin edilmektedir. 1Ülkemizde
ruhsal rahatsızlığı olan bireylerin büyük çoğunluğu aileleriyle, yani eşleri ve çocukları ya da
anne, baba ve kardeşleriyle yaşamaktadırlar. Psikiyatrik hastalığı olan bireylerin sosyal
desteklerinin ve en sık temel sosyal destek olan aileleriyle ilişkilerinin hastalık seyrinde, tedaviye
uyumda ve tedaviye yanıt alınabilmesinde önemi büyüktür. Baş etme yöntemlerini güçlendiren
bir kaynak ve hastalıklara karşı koruyucu bir ortam olarak sosyal desteğin rolü yakın zamanlı pek
çok araştırmaya konu olmuştur. Ruhsal hastalıkların oluşumu ve seyri ile sosyal destek arasındaki
ilişki çok yönlüdür. Sosyal desteğin ruhsal ve fiziksel sağlık üzerine olumlu etkisini gösteren çok
sayıda çalışma yapılmıştır2. Sorias'ın 1992 tarihli çalışmasında polikliniğe başvuran hasta ve
sağlıklı öğrencilerde sosyal desteğin yaşam olaylarına bağlı stresi hafiflettiği ve sağlığı korumaya
yardımcı olduğu gösterilmiştir3. Doğal destek sistemlerinin psikolojik sorunların çözümlerini
kolaylaştırma veya zorlaştırmada önemli rol oynadıkları belirtilmektedir 4.
Travmatik yaşam olayları psikiyatrik rahatsızlıkların görünürdeki en önemli
nedenlerindendir. Travmatik yaşam olayları kişinin ruhsal dengesini bozarak dayanıklılığını
azaltmakta ve psikiyatrik rahatsızlıklara daha yatkın hale getirmektedir. 5,6. Leskela ve arkadaşları
1 Türkiye Cumhuriyeti Ruh Sağlığı Politikası, T.C. Sağlık Bakanlığı, 2006; www.t-hasak.org\k'taptrrenkli.pdf
2 B.N. Uchino, J.T. Cacioppo, K. Kiecolt-Glaser, "The Relationship Between Social Support and Physiological Processes: A
Review with Emphasis on Underlying Mechanisms and Implications for Health", Psychological Buletin, 1996; 119, 3: 488-531
3 O. Sorias, "Hasta ve sağlıklı öğrencilerde yaşam stresi, sosyal destek ve ruhsal hastalık ilişkisinin incelenmesi", Seminer
Psikoloji Dergisi, 1992, 9;33-49
4 D. Eker, H. Arkar, H. Yaldız "Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği'nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yapısı,
Geçerlik ve Güvenirliği" Türk Psikiyatri Dergisi, 2001; 12(1): 17-25
5 M. Eskin, A. Akoğlu, B. Uygur "Ayaktan Tedavi Edilen Psikiyatri Hastalarında Travmatik Yaşam Olayları ve Sorun Çözme
Becerileri: İntihar Davranışıyla İlişkisi" Türk Psikiyatri Dergisi 2006; 17(4):266-275
6 Kessing LV, Agerbo E, Mortensen PB ve ark. (2003) "Does the impact of major stressful life events on the risk of developing
depression change throughout life?", Psychol Med, 33: 1177-1184
4
269 depresyon hastası ile yaptıkları çalışmalarında depresyon tanısının konulduğu görüşmeden
önceki 1 yıl içerisinde hastaların neredeyse tamamının (%91'inin) önemli bir travmatik yaşam
olayı atlattıklarını belirtmişlerdir7.
Psikiyatrik hastaların ailelerinde, eşlerinde ya da ebeveynlerinde duygu dışavurumu ve
psikiyatrik semptomatoloji ilişkisi üzerine çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Leff'in 1980'li
yıllarda duygu dışavurumunun hastalık seyrine etkisi ile ilgili çalışmalarında şizofreni tanısı olup
hastaneye yatış gerekli olmuş olguların atağın sonlanması ile hastaneden çıktıktan sonraki 2 yıllık
takiplerinde duygudışavurumu yüksek ortamda yaşayanlarda atağın tekrarlaması ve hastaneye
yatışı gerektirecek ciddi semptomatolojinin ortaya çıkış oranı daha fazla bulunmuştur8.
Duygudışavurumu ile ilgili daha yakın tarihli pek çok çalışma benzer bulgularla
yinelenmiştir: Tüzer ve arkadaşlarının 2003'de yayınladıkları 32 şizofreni tanılı hasta ve hasta
aileleri ile yürüttükleri çalışmada aile ortamının psikopatolojinin şiddetini etkileyebileceği
belirtilmiş ve hastalığın seyrini olumlu yönde değiştirebilmek için aile ortamını düzeltmeye
yönelik müdahalelerin gerekebileceği sonucuna varılmıştır9.
Duygu dışavurumu ve evlilik ilişkisi, evli çiftlerde psikolojik durum ile saldırganlığın
ilişkisi üzerinde duran daha yakın zamanlı çalışmalar da mevcuttur. Evlilik içi şiddeti önlemek
için evliliğin seyrine (aile terapisi ile) erken müdahalenin gerekebildiğini, evlilik doyumunun ve
eşler arasında bağlılığın yüksek olması durumunda öfkenin kontrol edilmesinin kolaylaştığını
bildiren çalışmalar mevcuttur10. Evli çiftlerde hem kadının hem de erkeğin evlilik ilişkisinin
niteliğine ilişkin olumsuz bildirimleri eşlerin her birinin sözel saldırganlığının bir yordayıcısı
olarak bulunmuştur. Ayrıca evlilik ilişkisinin niteliği ile duygu dışavurumu ve psikolojik
semptomatoloji arasında da ilişki saptanmıştır 11.
7 Leskela US, Melartin TK, Lestela-Mielonen PS ve ark. (2004) "Life events, social support, and onset of major depressive
episode in Finnish patients". J Nerv Ment Dis, 192: 373-81
8 J Leff, C Vaughn, "The role of maintenance therapy and relatives' expressed emotion in relapse of schizophrenia: a two-year
follow-up" The British Journal of Psychiatry ,1981;139: 102-104
9 V. Tüzer, S. Zincir, A.D. Başterzi, Ç. Aydemir, C.Kısa, E. Göka,"Şizofreni Hastalarında Aile Ortamı ve Duygu
Dışavurumunun Değerlendirilmesi", Klinik Psikiyatri, 2003; 6: 198-203
10 Erberk E., Eradamlar N., Beştepe E., Akar H., Alpkan L., "Kadına yönelik fiziksel ve cinsel şiddet: üç grup evli çiftte
karşılaştırmalı bir çalışma", Düşünen Adam, 2004; 17(4):196-204
11
S. M. Gavazzi, P. C. McKenry , J. A. Jacobson, T.W. Julian, B. Lohman "Modeling the Effects of Expressed Emotion,
Psychiatric Symptomology, and Marital Quality Levels on Male and Female Verbal Aggression", Journal of Marriage and
Family Mar 2004, Volume 62 Issue 3, p. 669 – 682
5
Psikiyatrik tanıya sahip bireylerin ailelerinde duygu dışavurumunu konu alan çalışmalarda
duygu dışavurumu yüksek olan ailelerde bu durumun duygusal şiddetin bir göstergesi olabileceği
ve diğer şiddet tiplerinin de bu ailelerde daha sık bulunabileceği sıklıkla gözardı edilmiştir.
Aile içi şiddet gibi bazı örselenme yaşantılarında mağdur kişi travmaya maruz kalırken,
bu durumla baş edebilmesinde önemli olan sosyal desteğini de yitirme tehlikesi altındadır. Bu
durum kadına yönelik şiddet olgularında şiddeti uygulayanın sıklıkla kontrol edici ve izole edici
tutumuyla da ilişkilidir. Bu nedenle aile içi şiddet yaşantısında bu çift yönlü olumsuz etki
nedeniyle ruhsal rahatsızlıklara duyarlılık artmıştır.
Psikiyatrik rahatsızlıkların kadın ve erkeklerde dağılımına bakıldığında şizofreni ve
bipolar bozukluk gelişme riski her iki cinsiyette eşit iken unipolar bozukluk ve anksiyete
bozuklukları açısından kadınların artmış riske sahip oldukları görülür. Kısmen menstrüel siklus,
gebelik ve lohusalık dönemindeki hormonal değişiklikler bu dağılımdan sorumlu bulunmuştur.
Ancak, kadın ve erkeklerde ruhsal rahatsızlıkların dağılımındaki farklılıkları açıklamak için
biyolojik farklılıklar yeterli değildir. Toplumsal olarak edinilmiş rollerin bu farklılıkta önemi
büyüktür. Sosyal ilişkilerde güçlü bağlılık göstermeleri nedeniyle her yaş grubunda kadınlar
ilişkideki sorunlardan daha sıkça ve yoğun olarak etkilenmektedirler12.
Toplumsal cinsiyet rolü, kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıktan ziyade,
toplumsal, kültürel ve psikolojik farklılığa işaret etmektedir. Topumsal cinsiyet, toplumun verdiği
roller, görev ve sorumluluklar, toplumun bireyi nasıl gördüğü, algıladığı ve beklentileri ile ilgili
bir kavramdır. Toplumsal cinsiyetin yani kadın olma veya erkek olma durumunun ne "olduğu"
kültüre özgüdür. Simone de Beauvoir'ın 1949'da İkinci Cins kitabında belirttiği "kişi kadın
doğmaz, kadın olur" görüşü bireyler ve bireylerin bedenleri üzerindeki toplumsal etkiye
gönderme yapmaktadır13. Cinsiyet ile toplumsal cinsiyet arasındaki ayrımın konması ile
toplumsal cinsiyetin kültürel olarak inşa edildiğinin ve cinsiyetin nedensel sonucu olmadığının,
cinsiyet kadar sabit bir şey olmadığının kabulünü de beraberinde getirir. Ancak cinsiyetin
tanımlandığı ortamın da toplumsal cinsiyet rollerinden arınmamış olduğu düşünülünce, cinsiyetin
kendisinin de aslında hep inşa edilmiş olduğu ve bu nedenle de toplumsal cinsiyeti gösterdiğini
ileri süren görüşler de bulunmaktadır14.
12 Cyranowski JM, Frank E, Young E, Shear MK, "Adolescent onset of the gender difference in lifetime rates of major
depression: a theoretical model", Archives of general psychiatry , 2000 Jan; 57(1):21-7
13 Simone de Beauvoir, "İkinci Cins", (orjinal basım 1949), 1993, Payel yayınları, çev: Bertan Onaran
14 J. Butler, "Cinsiyet Belası", 1999, Metis Yayınları, 43-77
6
Toplumsal cinsiyet ayrımcılığına maruz kalan kadınlar siyasal, yasal, sosyal ve ekonomik
haklara sahip olmada, bu hakları kullanmada, toprak ve sermaye gibi kaynaklara sahip olmada
eşitsizliklere uğramaktadır. Toplumsal cinsiyet özellikle ruh sağlığı alanında önem kazanır.
Avrupa Kadın Sağlığı Stratejik Eylem Planı'nda bazı psikiyatrik hastalıkların daha fazla
görülmesinin nedenleri toplumsal cinsiyet eşitsizliğine bağlı olarak ortaya çıkan ayrımcılık ve
kadının yaşadığı kültürel değersizleştirilmeyle ilişkilendirilmektedir. Toplumsal cinsiyet
eşitsizliğinin en ağır şekli kadına uygulanan şiddettir. Kadına yönelik şiddetin kadınların ruh
sağlığı üzerinde ciddi etkiler yarattığı belirtilmektedir15, 16.
Birçok ülkede kadınlara eşleri ya da tanıdıkları erkekler tarafından ev ortamında şiddet
uygulandığı saptanmıştır17. Tüm dünya nüfusu temel alındığında eşleri ya da partnerleri
tarafından fiziksel şiddete uğrayan kadınlar % 10-69 arasındadır18.
Tanımlar:
Şiddet:
Dünya sağlık örgütüne göre şiddet, yaralama, ölüm, psikolojik zarar, gelişimde bozukluk
veya mahrumiyete yol açan veya yol açma olasılığı yüksek olan, kişinin kendisine, bir başkasına,
bir gruba veya bir topluma yönelik olarak fiziksel kuvvetin ya da gücün kasıtlı olarak
kullanılması veya kullanılması tehdididir 19.
Saldırganlık ise bir kişi ya da grubun başka bir kişi ya da gruba onların isteği dışında,
onları incitebilecek, zarar verebilecek davranışları yöneltmesidir. Saldırı, güçsüz ve zayıf
konumda olanlara daha güçlü ve egemenliği ellerinde tutan kişi ya da grup tarafından yöneltilir. 20
Kadına yönelik Şiddet:
Birleşmiş Milletler Kadına Karşı Şiddetin Engellenmesi Bildirisi'nde (1992) "Özel ya da
toplumsal yaşamda tehdit, cebren ya da keyfi olarak özgürlükten alıkoymak da dahil olmak üzere
15 Akın A., Esin Ç., Çelik K., "Toplumsal Cinsiyet; Sağlık ve Kadın: 'Kadının Sağlık Hakkı ve Dünya Sağlık Örgütü'nün Avrupa
Kadın Sağlığının İyileştirilmesine Yönelik Stratejik Eylem Planı'"Hacettepe Unv. Yayınları, 2004, Ankara
16 Bilgili Aykut U. N.,"Yunus Emre Sağlık Ocağı Bölgesinde Kadınlarda Bazı Ruh Sağlığı Sorunlarının Prevalansı ve Kadına
Yönelik Aile İçi Şiddetin Buna Etkisinin Saptanması", Doktora Tezi, 2005, Ankara
17 Dünya sağlık örgütü, 1998
18 Etienne G. Krug, Linda L. Dahlberg, James A. Mercy, Anthony B. Zwi and Rafael Lozano, "World Report on Violence and
Health, Chapter 4: Violence By Intimate Partners", World Health Organization, 2002, Geneva
19 Mayor S. "WHO report shows public health impact of violence" British Medical Journal, 2002, 325: 731-733
20 İlkkarcan P ve Gülçür L., "Aile İçinde Kadına Karşı Şiddet", Sıcak yuva masalı, Metis yayınları,1996 İstanbul
7
kadına fiziksel, cinsel ya da psikolojik zarar ve acı veren ya da verebilecek, cinsiyete dayalı her
türlü şiddet hareketi" kadına yönelik şiddet kapsamında ele alınmıştır21. Bu bildiride, kadına
yönelik şiddet kamusal ve aile içinde olmak üzere iki boyutta ele alınır. Dünya Sağlık Örgütü'nün
1996'da yayınladığı bildiride cinsiyete dayanan, kadını inciten, ona zarar veren, fiziksel, cinsel,
ruhsal hasarla sonuçlanma olasılığı bulunan, toplum içersinde ya da özel yaşamında ona baskı
uygulanması ve özgürlüklerinin keyfi olarak kısıtlanmasına neden olan her türlü davranış kadına
yönelik şiddet kapsamında ele alınmıştır 22.
Aile içinde sahip olunacak çocuğun cinsiyetinin kız çocuklar aleyhine belirlenmesi, kız
bebeklerin öldürülmesi, kız çocukların cinsel istismarı, dövülmesi, çeyiz-başlık parası
uygulamaları, namus ve töre nedeniyle uygulanan baskılar, yakın ilişkide şiddet, evlilikte
hırpalanma, dayak, tecavüz, ekonomik ve psikolojik baskı, cinsel organlara zarar verme, iş
yerinde ve kurumlarda cinsel ve psikolojik şiddet, kadını fuhuşa zorlama, yaşlılıkta fiziksel,
cinsel, psikolojik saldırıya uğrama, cinayete kurban gitme kadınların maruz bırakıldıkları şiddet
biçimlerindendir23,24.
Aile içi Şiddet:
Aile içi şiddet, en yaygın hali ile bir aile bireyinin bir diğerinin kötü muamelesine maruz
kalması şeklinde tanımlanır. Aile üyelerinden birinin, ihmal, duygusal, sözel, fiziksel veya cinsel
alanda sergilediği, bu davranışlara maruz kalanın ise acı, ıstırap, utanç duyduğu, örselendiği,
zarar gördüğü aile içi şiddet, aile yapısını temelden sarsan, çok ciddi sonuçlar ortaya çıkaran, aile
üyelerinin tümünün örselendiği, toplumun her kesimini ilgilendiren bir sağlık sorunudur25.
Şiddetin bir türü olarak "aile içi şiddet" ile, kendini aile olarak tanımlamış bir grup içerisinde
zorlama, aşağılama, cezalandırma, güç gösterme gibi öfke-gerginlik boşaltmak amacıyla bir
bireyden diğerine yöneltilen her türlü şiddet davranışı kastedilmektedir.
21 Aysel Yıldırım, "Sıradan Şiddet: Türkiye'ye özgü olmayan bir sorun: Kadına ve Çocuğa Yönelik Şiddetin Toplumsal
Kaynakları", 1998, Boyut Matbaacılık
22 Dünya Sağlık Örgütü,1993. Violence Against Women, WHO Consultation, Geneva, 1996, FRH/WHD/96.27
23 Heisse L., "Violence against women:the hidden burden, World Health Statistics Quarterly,1993; Vol.46, No.1
24 Dr.Nükhet Subaşı, Prof. Dr. Ayşe Akın "Kadına Yönelik Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları", yayımda
25 Aysel Yıldırım, "Sıradan Şiddet: Türkiye'ye özgü olmayan bir sorun: Kadına ve Çocuğa Yönelik Şiddetin Toplumsal
Kaynakları", Boyut Matbaacılık, 1998
8
Her 20 saniyede bir aile içi şiddet durumunun gerçekleştiği ve bu olayların %70'inin
yaralanmayla sonuçlandığı düşünülünce önlenebilir bir sorun olan aile içi şiddetin vardığı ciddi
toplumsal boyut anlaşılabilir26,27,28.
Bu alanda yapılan çalışmaların sayısının son yıllarda artmasına rağmen aile içi şiddetin
gerçek boyutlarını görmekten halen uzağız: aile içinde yaşanan cinsel saldırı ve tecavüzlerin
sadece % 20'sinin, fiziksel şiddetin % 25'inin ve takip edilmelerin % 50'sinin bildirildiği tahmin
edilmektedir29.
Berkowitz saldırgan davranışları: araç olarak şiddetin kullanıldığı durumlar ve
dışavurumcu şiddet olarak ayırır. Araç olarak şiddetin kullanımında: saldırganın kurbandan
istediğini elde etmek için şiddete başvurduğu varsayılır. Dışavurumcu şiddet olgusunda ise
saldırgan kurbana acı çektirmek amacıyla şiddete başvurur. Aile içi şiddet durumlarında her iki
tipte de şiddete rastlanabilir, ve şiddetin dışavurumcu mu yoksa kontrol amacına hizmet eden bir
araç mı olduğu şiddeti uygulayanın kişilik özellikleriyle ilişkilidir ve şiddeti gören ve
uygulayanın ilişki örüntülerinin kavranabilmesinde önemlidir30. Böyle bir ayrıma karşı çıkan ve
kadına yönelik aile içi şiddetin temellerinde kadının bağımsızlığına karşı erkeğin müdahale ve
kadını kontrol etme isteği bulunduğunu ileri süren görüşler daha yaygındır.
Aile içi şiddetin yineleyen bir süreç olduğu ve devam ettikçe tırmanış gösterdiği
unutulmaması gereken bir gerçektir 31. Yıllar içinde uygulanan şiddetin sıklığı bu süreçte artar,
tipi ağır, ciddi ve hatta ölümcül olabilecek sonuçlar doğurabilecek şekilde değişebilir.
Aile içi şiddet türleri
Aile içi şiddet denince ilk akla gelen fiziksel şiddettir. Oysa fiziksel olmayan diğer şiddet
biçimleri de son derece yaygın ve sistematik bir biçimde uygulanmaktadır. Diğer şiddet türleri de
26 E. Stanko, "The Day to Count, The National Domestic Violence Snapshot" "Enough is enough" Conference,2000)
http://www.domesticviolencedata.org
27 G.Akyüz, N. Kuğu, O. Doğan, L. Özdemir, "Bir Psikiyatrik Polikliniğine Başvuran Evli Kadın Hastalarda Aile İçi Şidddet,
Evlilik Sorunları, Başvuru Yakınması ve Psikiyatrik Tanı", Yeni Symposium, 2002; 40;2: 41-48
28 C.Kershaw et al., "The British Crime Survey 2000",2000
29 P.Tjaden, N. Thoennes, "Extent, Nature and Consequences of Intimate Partner Violence: Findings fro the National Violence
Against Women Survey, Washington, 2000
30 L. Berkowitz,"The Goals of Agression, The Dark Side Families", 1983, SAGE Publications
31 Heise L., "Violence Against Women:The Hidden Health Burden" World Health StatisticsQuarterly 1993;46)
9
en az fiziksel şiddet kadar kısa ve uzun vadeli yaralar bırakmaktadır. Ayrıca fiziksel olmayan
şiddet bir sürecin sonunda sıklıkla fiziksel şiddete de yol açmaktadır 32.
Fiziksel şiddet:
Kaba kuvvetin bir korkutma, sindirme ve yaptırım aracı olarak kullanılmasıdır. . Fiziksel
şiddete sıklıkla kadınların, çocukların ve yaşlıların maruz kaldığı yapılan çalışmalarda
saptanmıştır. Şiddeti uygulayanlar ise sıklıkla koca, sevgili, kayınpeder, kayınbirader, baba,
ağabey ya da oğuldur33. İtme, tokat atma, tekmeleme, yumruk atma, bıçakla yaralama, silahla
tehdit etme ya da saldırma, boğmaya, yakmaya çalışma, işkence yapma fiziksel şiddetin
biçimleridir. Fiziksel ve ruhsal bütünlüğü tehdit edebilir, ölümle sonuçlanabilir 34,35.
Kadının bireysel kararları ile töreye uymadığı veya karşı geldiği durumlarda geniş aile
yapısının ve veya aşiret düzeninin kararı ile aileden bir erkeğin kadına uyguladığı şiddeti de
içerir. Namus ve törenin araç edilip de işlenen şiddet olayları ülkemizde kadına yönelen şiddetin
önemli bir kısmını oluşturmasına rağmen bu alandaki şiddet ve süregiden tehdit ile ilgili yapılan
klinik araştırmalar az sayıdadır. Bu alanda gerekli hukuki düzeltmeler de ne yazık ki çok
gecikmeli olarak yakın zamanda yapılmıştır.
Duygusal şiddet:
Duygusal şiddet, aile olmanın temelinde yatan sevgi, şefkat, ilgi, destek ihtiyacının
dikkate alınmadan, küçümsenip inkar edilmesidir. Duyguların ve duygusal ihtiyaçların, şiddetin
tanımında sayılan amaçlarla karşı tarafa baskı uygulayabilmek için tutarlı bir şekilde istismar
edilmesi, bir yaptırım ve tehdit aracı olarak kullanılmasıdır. Örneğin, sevgi, şefkat ve destek gibi
duygusal ihtiyaçların ihmal edilmesini, kadını arkadaşları ve aile bireyleri arasında sürekli
aşağılamayı ve küçük düşürücü davranışlarda bulunmayı içerir
Şiddet uygulayan kişinin nedensiz öfke ve gerginlik boşaltma amacıyla kişinin
duygularını ve duygusal ihtiyaçlarını sömürürerek kişiye zorlama, aşağılama, cezalandırma ya da
32 Güneri F.Y., "Aile içinde Kadına Yöneltilen Şiddet: evdeki terör içinde", Mor Çatı Vakfı, Kadın İnceleme Dizisi, 1,Yön
Matbaası, İstanbul,1996
33 Yıldırım Güneri F., "Aile İçinde Kadına Yöneltilen Şiddet. Evdeki Terör", Mor Çatı Yayınları, 1996, İstanbul
34 Kemp A, Rawlings E. I. Green B. L., "PTSD In Battered Women: A Shelter Sample", Journal of Traumatic Stress, 1991; 4(1):
137-148
35 Dr. Aysun Genç Dişçigil: "Aile İçi Şiddet Gören Kadınlarda Psikiyatrik Bozukluklar, Bir Psikiyatri Polikliniği Örneklemi",
Uzmanlık tezi, İstanbul, 2003
10