proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre eğitimi programının 5-6 yaş çocuklarının çevreye ...

301 Pages·2016·5.48 MB·Turkish

T.C.
PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
İLKÖĞRETİM ANABİLİM DALI
OKUL ÖNCESİ EĞİTİMİ BİLİM DALI
YÜKSEK LİSANS TEZİ

PROJE YAKLAŞIMINA DAYANAN AİLE KATILIMLI
ÇEVRE EĞİTİMİ PROGRAMININ 5-6 YAŞ ÇOCUKLARININ
ÇEVREYE YÖNELİK FARKINDALIK VE TUTUMLARINA
ETKİSİNİN İNCELENMESİ

Ahmet EROL

DENİZLİ – 2016
T.C.
PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
İLKÖĞRETİM ANABİLİM DALI
OKUL ÖNCESİ EĞİTİMİ BİLİM DALI
YÜKSEK LİSANS TEZİ

PROJE YAKLAŞIMINA DAYANAN AİLE KATILIMLI ÇEVRE
EĞİTİMİ PROGRAMININ 5-6 YAŞ ÇOCUKLARININ ÇEVREYE
YÖNELİK FARKINDALIK VE TUTUMLARINA ETKİSİNİN
İNCELENMESİ

Ahmet EROL

Danışman
Doç. Dr. Hülya GÜLAY OGELMAN
YÜKSEK LİSANS TEZİ ONAY FORMU

Bu çalışma, İlköğretim Anabilim Dalı Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı'nda jürimiz
tarafından Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir.

İmza

Başkan: Prof. Dr. Alev ÖNDER .………………..

Üye: Doç. Dr. Seçil ERÖKTEN .…...……………
Üye: Doç. Dr. Hülya GÜLAY OGELMAN (Tez Danışmanı) ..……….……….
İzleyici Öğretim Üyesi (ÖYP İçin): Yrd. Doç. Dr. Nazmi DURKAN ..………………...

Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun ...... /...... /...........
tarih ve ........ /........ sayılı kararı ile onaylanmıştır.

Prof. Dr. ………………………………
Enstitü Müdürü

iii
ETİK BEYANNAMESİ

Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, tez yazım kurallarına uygun
olarak hazırladığım bu tez çalışmasında;

 Tez içindeki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi,
 Görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun
olarak sunduğumu,
 Başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda ilgili eserlere bilimsel
normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu,
 Atıfta bulunduğum eserlerin tümünü kaynak olarak gösterdiğimi,
 Kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı,
 Bu tezin herhangi bir bölümünü bu üniversitede veya başka bir üniversitede başka
bir tez çalışması olarak sunmadığımı beyan ederim.

İmza
Ahmet EROL

iv
İTHAF
Yaşamın Şarkısı
“Yalnızca biçimli dalını sevme ağacın,
Kalbinde onun simgesini taşıma.
Ölür.
Ağacı her şeyi ile sev.
O zaman biçimli dalını da sevmiş olursun,
Yumuşak kıvrımlı yaprağını da,
Utangaç tomurcuğu ve açmış çiçeği de,
Dökülen taç yaprakları ve dans eden yüksekliği de,
İçten sevginin güzel gölgesini de.
Ah, yaşamı her şeyi ile sev.
O yok olmak nedir bilmez.”
(Krishnamurti, 2012, s. 93).

Evrendeki bütün bitki ve hayvanlara…

v
TEŞEKKÜRLER
Araştırmam süresince çalışmanın tüm aşamasında büyük bir sabırla bana yardımcı
olan, beni cesaretlendiren, yol gösteren, her zaman inanan ve çalışmamın her aşamasında
benden hiçbir zaman desteğini esirgemeyen ve akademik yaşamda çalışkanlığıyla bana
örnek olup yol gösteren değerli danışman hocam Doç. Dr. Hülya GÜLAY OGELMAN’ a
sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.
Yüksek lisans tezim doğrultusunda yararlanmış olduğum çalışmaları ve kitapları
hazırlayan bu doğrultuda bilime ve ilgili alan yazına katkı sağlayan değerleri hocalarıma,
hazırlamış olduğum eğitim programını oluştururken uzman görüşüne başvurduğum
hocalarıma ve tez savunmama katılıp çalışmanın daha iyi olması adına desteklerini
esirgemeyen Prof. Dr. Alev ÖNDER, Doç. Dr. Seçil ERÖKTEN ve Yrd. Doç. Dr. Nazmi
DURKAN’ a ayrıca teşekkür etmek istiyorum.
Çalışma sürecinde birçok konuda yardımcı olan kardeşlerim Sınıf Öğrt. Mustafa
EROL ve İsmail EROL başta olmak üzere aile üyelerime, meslektaşlarım Arş. Gör.
Abdullah ATAN, Arş. Gör. Merve CANBELDEK ve Arş. Gör. Serkan AYTEKİN başta
olmak üzere bütün çalışma arkadaşlarıma ve Osman GÖÇEN’ e teşekkür ederim.
Ayrıca eğitim programını uygulamalarım sırasında bana yardımcı olan Denizli İl
Milli Eğitim Müdürlüğü çalışanlarına, tüm öğretmenlere, velilere, birlikte vakit
geçirmekten keyif aldığım çocuklara, idari personele, diğer tüm arkadaşlarıma,
meslektaşlarıma ve hocalarıma katkılarından dolayı teşekkür ederim.
Son olarak anne ve babama maddi ve manevi desteklerinden dolayı teşekkür
ediyorum.
İyi ki varsınız...

Ahmet EROL

vi
ÖZET
Proje Yaklaşımına Dayanan Aile Katılımlı Çevre Eğitimi Programının
5-6 Yaş Çocuklarının Çevreye Yönelik Farkındalık ve Tutumlarına
Etkisinin İncelenmesi
Ahmet EROL
Bu araştırmanın amacı, 5-6 yaş çocuklarının çevreye yönelik farkındalık ve
tutumlarında proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre eğitimi programının etkisinin
incelenmesidir. Ayrıca proje yaklaşımına dayanan çevre eğitimi programı ve aile katılım
etkinliklerinin çocukların çevreye yönelik farkındalık ve tutumları üzerindeki etkisi farklı
çalışma gruplarında incelenmiştir. Bu doğrultuda programlar, birlikte ve tek başına
uygulanmış ve küçük çocukların çevreye yönelik farkındalık ve tutumları üzerindeki etkisi
incelenmiştir. Araştırmanın diğer bir amacı, proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre
eğitimi programının anne-babaların çevreye yönelik tutumlarına etkisini incelemektir.
Araştırmada ön test, son test ve izleme testi kontrol gruplu yarı deneysel desen
kullanılmıştır. Araştırmada, Deney Grubu 1 (Proje Yaklaşımına Dayanan Aile Katılımlı
Çevre Eğitimi Programı (PAKÇEP) uygulanan grup), Deney Grubu 2 (Proje Yaklaşımına
Dayanan Çevre Eğitimi Programı (PÇEP) uygulanan grup), Deney Grubu 3 (Çevre Eğitimi
Aile Katılımı Etkinlikleri (ÇAKE) uygulanan grup) ve Kontrol Grubu (Herhangi bir
program uygulanmayan ve mevcut okul öncesi eğitime devam eden grup) olmak üzere dört
grup yer almaktadır. Deney Grubu 1’de 22 çocuk, 22 anne, 22 baba; Deney Grubu 2’de 21
çocuk, 21 anne ve 21 baba; Deney Grubu 3’de 22 çocuk, 22 anne, 22 baba; Kontrol
grubunda 23 çocuk, 23 anne, 23 baba yer almaktadır. Araştırmada veriler, Kişisel Bilgi
Formu, Çocuklara Yönelik Çevre Tutum Ölçeği Okul Öncesi Versiyonu (CATES-PV),
Okul Öncesi Çocukları İçin Çevre Farkındalık ve Tutum Ölçeği (EAASPC) ve Çevre
Tutum Ölçeği aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmada veriler çocuklarla bireysel
görüşmeler yoluyla ve anne babaların ilgili ölçme aracını bireysel olarak doldurmaları
şeklinde elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde vardamsal istatistiksel
tekniklerden İlişkisiz örneklemler için T testi, İlişkisiz Örneklemler İçin Tek Yönlü
Varyans Analizi (ANOVA), İlişkili Örneklemler için Tek Yönlü Varyans Analizi
(ANOVA), Kovaryans (ANCOVA) analizi, Basit ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi
teknikleri kullanılmıştır.
vii
Araştırma sürecinde elde edilen bulgulara göre; Proje Yaklaşımına Dayanan Aile
Katılımlı Çevre Eğitimi Programının (PAKÇEP) Deney Grubu 1, Proje Yaklaşımına
Dayanan Çevre Eğitimi Programının (PÇEP) Deney Grubu 2 ve Çevre Eğitimi Aile
Katılımı Etkinliklerinin (ÇAKE) Deney Grubu 3’ deki 5-6 yaş çocuklarının çevreye
yönelik farkındalık ve tutumları üzerinde pozitif yönde anlamlı derecede etkili olduğu
sonucuna ulaşılmıştır (p< .01). Üç deney grubu içerisinde çevresel farkındalık ve tutum
puan ortalamasında en yüksek düzeyde artışın olduğu grup, Deney Grubu 1 olarak
belirlenmiştir. Deney grupları içerisinde çevresel farkındalık ve tutum puan artışında ikinci
sırada Deney Grubu 2, son sırada ise Deney Grubu 3 yer almıştır. Kontrol grubunda yer
alan çocukların ön test, son test ve izleme testi ölçümlerinde çevreye yönelik farkındalık ve
tutum puanlarına ilişkin anlamlı farklılık bulunmazken (p> .05), çevreye yönelik
farkındalık son test puanları ile izleme testi arasında son test puanları lehine anlamlı
farklılığın olduğu belirlenmiştir (p< .05).
Annelerin çevreye yönelik tutumlarının çocukların çevreye yönelik farkındalık ve
tutumları üzerindeki yordayıcı etkisi incelendiğinde, Deney Grubu 1’in ön test ölçümünde
annelerin çevreye yönelik tutumlarının çocukların çevreye yönelik farkındalıklarını ve
tutum-farkındalık toplam puanlarını anlamlı bir şekilde yordadığı belirlenmiştir (p< .01).
Deney grupları ve kontrol grubunun diğer tüm ölçümlerinde annelerin çevreye yönelik
tutumlarının çocukların çevreye yönelik farkındalık ve tutum düzeylerini istatistiksel
olarak anlamlı biçimde yordamadığı belirlenmiştir (p> .05). Aile katılımı etkinlikleri
uygulanmayan (Deney Grubu 2 ve Kontrol Grubu) anne ve babaların ön test, son test ve
izleme testi ölçümlerinde çevreye yönelik davranış puanları anlamlı bir farklılık
göstermezken (p> .05), çevreye yönelik düşünce ve toplam puanın izleme testi ile son test
ölçümleri arasında son test ölçümleri lehine anlamlı bir şekilde farklılaştığı belirlenmiştir
(p< .05).
Babaların çevreye yönelik tutumlarının çocukların çevreye yönelik farkındalık ve
tutumları üzerindeki yordayıcı etkisi incelendiğinde, Deney Grubu 1’in ön test ölçümünde,
Deney Grubu 3’ ün son test ölçümünde ve Deney Grubu 3’ün izleme testi ölçümünde
babaların çevreye yönelik tutumlarının çocukların çevreye yönelik tutumlarını anlamlı bir
şekilde yordadığı söylenebilir (p< .05). Kontrol Grubunun izleme testi ölçümünde
babaların çevreye yönelik tutum puanlarının çocukların çevreye yönelik tutum ve
farkındalık toplam puanlarının anlamlı bir yordayıcısı olduğu belirlenmiştir (p<.05). Deney
grupları ve kontrol grubunun diğer tüm ölçümlerinde babaların çevreye yönelik
viii
tutumlarının çocukların çevreye yönelik farkındalık ve tutum düzeylerini istatistiksel
olarak anlamlı biçimde yordamadığı belirlenmiştir (p> .05).
Çevre Eğitimi Aile Katılımı Etkinliklerinin 5-6 yaş çocuklarının annelerinin ve
babalarının çevreye yönelik düşünce, davranış ve tutum toplam puanları üzerinde anlamlı
derecede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır (p< .01). Aile katılımı uygulanmayan çevresel
davranış, tutum ve farkındalık puan ortalamasında anne ve babaların ise ön, son ve izleme
testi ölçümleri arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı saptanmıştır (p> .05). Ayrıca 5-6
yaş çocuklarının ön test ölçüm puanlarının ve farklı gruplarda olma değişkenlerinin son
test puanlarını anlamlı bir şekilde yordadığı belirlenmiştir (p< .01).
Anahtar Kelimeler: Proje yaklaşımı, çevre eğitimi programı, okul öncesi dönemde
çevre eğitimi, aile katılımı, çevreye yönelik farkındalık ve tutum.

ix
ABSTRACT
Investigation of the Effect of Environmental Education Program With
Family Involvement Based On Project Approach On 5-6 Year Old
Children’s Awareness And Attitudes Towards the Environment
Ahmet EROL
The purpose of this study is to investigate the effect of environmental education
program with family involvement prepared with project approach on 5-6 year old
children’s awareness and attitudes towards the environment. In addition, the effect of the
environmental education program prepared with project approach and the family
involvement activities on the children’s awareness and attitudes towards the environment
was examined in different study groups. In this direction, programs were carried out
together and alone and their effect on young children’s awareness and attitudes towards the
environment was investigated. Another aim of the study was to examine the effect of the
environmental education program with family involvement prepared with project approach
on the parents’ attitudes towards the environment.
In the study, quasi-experimental design with pre-test, post-test and follow-up test
with control group was used. In the study, there were four groups consisting of
Experimental Group 1 (the group to whom Environmental Education Program with Family
Involvement Prepared with Project Approach (PAKCEP) was implemented), Experimental
Group 2 (the group to whom Environmental Education Program Prepared with Project
Approach (PCEP) was implemented), Experimental Group 3 (the group to whom
Environmental Education Family Involvement Activities (CAKE) were implemented) and
Control Group (No program was implemented in this group continuing to the current pre-
school education). There were 22 children, 22 mothers, and 22 fathers in Experimental
Group 1; There were 21 children, 21 mothers, and 21 fathers in Experimental Group 2;
Experimental Group 3 had 22 children, 22 mothers, and 22 fathers; The Control Group
consisted of 23 children, 23 mothers, and 23 fathers. The data of the study were obtained
via Personal Information Form, Children’s Attitudes towards the Environment- Preschool
Version (CATES-PV), Environmental Awareness and Attitude Scale for Preschool
Children (EAASPC), and Environment Attitude Scale. The data of the study were obtained
by conducting individual interview with children and having parents to fill the related
x