Paha Biçilemez

298 Pages·2013·12.157 MB·English

by  David Throsby, Michael Hutter

PAHA BİÇİLEMEZ*
Kültür, Ekonomi ve Sanatta Değer Kavramı
MICHAEL HUTTER, Almanya’daki Witten/Herdecke Üniversitesinde
Ekonomi profesörü ve üniversitenin Ekonomi Teorisi bölüm başkamdir.
Ekonomi teorisi, felsefe ve sanat, ve kültür ekonomisi alanlarında pek çok
yayını vardır. Soziale Systeme: Zeitschriftför soziologische Theorie'mn edi­
törlerinden ve Journal of Cultural Economics ve European Journal of Law
and Economics'm yayın kurulu üyesidir. Profesör Hutter geçmişte Associ-
ation for Cultural Economics International’ın başkanlığım yapmış ve New
School for Social Research (Ncw York), Avrupa Üniversitesi (Floransa),
Catania Üniversitesi, Innsbruck Üniversitesi ve Califomia Üniversitesi’ne
konuk olmuştur. 2003 ve 2007 güz dönemlerinde Los Angeles’taki Getty
Araştırma Enstitüsü’nün misafir akademisyenlerinden biri olmuştur.
DAVID THROSBY, Avustralya-Sydney’deki Macquarie Üniversitesi’nde
Ekonomi profesörüdür. Sanat ve kültür ekonomisi, ve kültür ve ekonomi
politikaları arasındaki ilişki üzerine yayınlan bulunmaktadır. Araştırma-
lan performans sanatlannda arz ve talep, ekonomik bireyler olarak sa­
natçıların rolü, kültür siyaseti, ekonomik gelişmede kültür, sürdürülebilir­
lik ve kültürel sermaye, sanat ve kültürde değer teorileri ve miras koruma
ekonomisi konulanna odaklanmıştır. Geçmişte Association for Cultural
Economics Intemational’ın başkanlığını yapmıştır ve Journal of Cultural
Economics, Poetics ve International Journal of Cultural Policy’nin ya­
yın kurulu üyesidir.
*SEL YAYINCILIK / SANAT KİTAPLARI
*SEL YAYINCILIK
Piyerloti Cad. 11/3 Çemberlitaş - İstanbul
Tel. [phone]
http://www.selyayincilik.com
E-mail: [email protected]
SATIŞ - DAĞITIM:
Çatalçeşme Sokak, No: 19, Giriş Kat
Cağaloğlu - İstanbul
E-mail: [email protected]
Tel. [phone] Faks: (0212) 516 97 26
*SEL YAYINCILIK: 620
SANAT KİTAPLARI: 08
ISBN 978-975-570-639-9
PAHA BİÇİLEMEZ
Kültür, Ekonomi ve Sanatta Değer Kavramı
Yayına Hazırlayan: Michael Hutter, David Throsby
Türkçesi: Ceren Yalçın
Özgün Adı:
Beyond Price
Value in Culture, Economics, and the Arts
© Cambridge University Press, 2008
© Sel Yayıncılık, 2010
Genel Yayın Yönetmeni: İrfan Sancı
Dizi Editörü: Ahu Antmen
Editör. Ayça Akarsu
Kapak tasanm ve teknik hazırhk: Gülay Tunç
Birinci Baskı: Eylül 2013
Baskı ve Cilt: Yaylacık Matbaası
Fatih Sanayi Sitesi, 12/197-203
Topkapı-lstanbul, 567 80 03
Sertifika No: 11931
Paha Biçilemez
Kültür, Ekonomi ve Sanatta Değer Kavramı
Yayma Hazırlayan:
Michael Hutter - David Throsby
Türkçesi: Ceren Yalçın

İÇİNDEKİLER
Önsöz...........................................................................................7
1 Sanat ve Kültürde Değer ve Değer Biçme:
Giriş ve Genel Bakış.............................................................. 11
Michael Hutter ve David Throsby
BİRİNCİ KISIM: ANLAMIN KÖKENLERİ
2 Kültürler Arası Değer Yaratımı:
Günümüz Avustralya Yerli Sanatı ......................................31
Terry Smith
3 Eğlendiricilik Değeri:
İçsel, Araçsal ve Aktarımsal..................................................47
Richard Shusterman
4 Ekonomik Değerden Sanatsal Değer Yaratmak:
Değişen Girdi Fiyatları ve Yeni Sanat.................................64
Michael Hutter
İKİNCİ KISIM: SANAT YAPITINDA DEĞER YARATIMI
5 Sanatçının Değer Yaratımı:
Hector Berlioz ve Symphonie Fantastique Örneği.................77
David Throsby
6 Modern Avrupa’nın İlk Evrelerinde Sanat,
Şeref ve Mükemmeliyet............................................................89
Elizabeth Honig
7 Ivır Zıvır ve Aura: Arşiv Ekonomisi................................... 104
Kurt Heinzelman
ÜÇÜNCÜ KISIM: SÜREKLİLİK VE YENİLENME
8 Yolngu Törensel Şarkı Yorumlarında Değer:
Süreklilik ve Değişim............................................................. 123
Steven Knopoff
9 Ritüeller ve Vaatler:
İnsan Toplumsal Ritüellere Neden Değer Verir?.............. 135
Lourdes Arizpe
10 “Bu Modern Günler için bir Luther’den Fazlası”:
Amerikan Kültüründe Emerson’un Şöhretinin
Yapılandırıldı, 1882-1903...................................................... 152
Richard F. Teichgraeber III
DÖRDÜNCÜ KISIM: TAKDİR VE KIYMET
11 Sanatta Değer Biçme Konusuna
Niceliksel Yaklaşımlar ve Bir Sinema Uygulaması....... 171
Victor Ginsburgh ve Sheila Weyers
12 Birleşik Değerler: Üç Tarihsel An..................................... 191
Neil De Marchi
13 Sanat Yapıtının İçsel Değeri:
Masaccio ve Chapman Kardeşler......................................209
Carolyn Wilde
14 Kültür Tüketiminde Zaman ve Tercihler...........................224
Marino Bianchi
BEŞİNCİ KISIM: KÜLTÜR POLİTİKALARI
15 Sanatta Hangi Değerler Geçerli Olmalıdır?:
Ekonomik Etkenler ve Kültürel Değerler
Arasındaki Gerilim..............................................................245
Bnıno S. Frey
16 Karşı Sanatın Kamusal Değeri:
Sansasyon Sergisi.................................................................253
Arlhıır C. Brooks
17 Uçlara Doğru: ABD Sanat Sisteminde Ticari ve
Kâr Amacı Gütmeyen Değerlendirmeler.........................266
Bil! Ivey
Katkıda Bulunanlar................................................................281
DİZİN .....................................................................................285
Önsöz
Bu cildin amacı sanat ve kültürde değerin nasıl oluştuğunun ve değer biçme
usullerinin nasıl işlediğinin daha iyi anlaşılmasını sağlamaktır. Bunu, piyasadaki
güçlerin kamuoyu ve özel karar verme aşamaları üzerinde gitgide daha da fazla
etki sahibi olduğu bir dünyada gerçekleştirmektedir. Bu koşullar altında insan­
ların yaptığı, tükettiği, zevk aldığı, satın aldığı ve sattığı şeylere değer biçmede,
ekonomik kararlar her zamankinden fazla rol oynamaya başlamıştır. Sanat ve
kültürde değer üzerine yapılan finansal değerlendirmeler elbette önemlidir, an­
cak çağdaş dünyada sanatın değerini belirlemede ekonomik temellere dayanmak,
alternatif anlayışları gün geçtikçe daha da çok gölgelemektedir.
Projemizin en önemli öncüllerinden biri, sanat ve kültürde değer üzerine
şimdiye değin sürdürülmüş araştırmaların göğüslemek zorunda kaldığı güçlük­
lerden birinin, akademisyenlerin çalışma yaptıkları katı disiplin sınırlan olduğu-
dunun farkına vanlmasıdır. Bu özellikle ekonomi bilimini tüm geçmişi, bugünü
ve geleceğiyle insan davranışını açıklamaya muktedir gören iktisatçılar için ge-
çerlidir, ancak diğer yönlerden de doğrudur - kültür uzmanlannın çoğu yakın
disiplinlerde neler olup bittiğini anlamamakta ve ekonomistlerin tartışmaya ge­
tireceği katkıdan şüphe duymaktadır. Proje, buna uygun düşecek şekilde, disip-
linlerarası karşılıklı iletişimin kurulması ve sürdürülmesi için yeni olanaklar ya­
ratmak amacı göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır.
Bunun ilk adımı olarak iki editör 2000 yılı sonbaharında İtalya, Cadenab-
bia’daki (Como) Villa La Collina’da, Fritz Thyssen Vakfı tarafından destekle­
nen, Sanatta Değer Biçme Pratikleri adlı bir atölye çalışması düzenledi. Etkin­
lik, ekonomistleri; sanat, edebiyat ve müzik tarihçilerini; sanat yönetmenlerini
7
ve sanatçıları bir araya getirdi. Atölyenin amacı, tartışılmakta olan değer usul­
lerine ilişkin yazılı kaynaklar oluşturarak değil; daha çok disipliner sınırlar ara­
sında verimli bir tartışmanın olabilirliğini test etmekti. Bu ilk buluşmanın ba­
şarısı, daha elle tutulur sonuçların üretilmesine vesile olacak ikinci bir atölye
düzenlenmesi için motivasyon sağladı.
Halihazırdaki cilt, editörlerin 2004 ilkbaharında düzenledikleri ikinci atölye
çalışmasıyla biçimlenmeye başladı. Bahsi geçen atöyle; İtalya, Bellagio’daki
Rockefeller Vakfı Araştırma ve Konferans Merkezi’nde yapıldı. İki değer biçme
usulüyle de içli dışlı olan ve farklı disiplinlerden gelen bir akademisyenler gru­
bunu davet ettik. Atöylede bulunan editör ve diğer iktisatçıların tamamının, çok
çeşitli şekillerde kültür ekonomisiyle ilişkisi olmuştu; hepsi kültürel geleneklerin,
sanat takdirinin ve estetik beğeninin tuhaf birlikteliğiyle karşı karşıya kalmıştı.
Diğer akademisyenler ise sanat tarihçileri, müzikologlar, estetik felsefeciler, ede­
biyat akademisyenleri, antropologlar ve siyaset bilimcilerdi; ki pek çoğu bunla­
rın birden fazasıyla ilgiliydi. Katılımcıların tümünden, yetkin oldukları alandan
seçtikleri örneklerle, çeşitli bakış açılan arasındaki farklan ortaya çıkaracak ya
da ortak zemini gösterecek meseleleri ele aldıkları bilimsel makaleler sunma­
ları istendi. Gerçekten de makalelerin tümü somut tarihsel ya da çağdaş örnek­
ler ve karşıtlıklar üzerinde durmaktaydı.
Atölyenin yürütülme aşaması endişelerle doluydu. Özetle, ekonomistler, sos­
yal bilimler alanlannda çalışan meslektaşlannın yalnızca anlatısal kanıtlara da­
yalı eksik tanımlanmış kavramlarla uğraşıp ilgileneceğinden şüphe ediyor; bu­
nun karşılığında sosyal bilimciler de ekonomistlerin sanatın ticari kullanımının
dışında hiçbir şeye odaklanmaksızın, inatla, sanatsal ve kültürel aktivitelerin araç-
sal yorumlarına meyledeceklerinden korkuyordu. Bu korkular, dağılmalan biraz
zaman almakla beraber, yavaş yavaş, ekonomistler arasında sanat tarihçileri ve
antropologların argümanlarının ilginç bir biçimde tutarlı oluşuna ilişkin bir me­
rak duygusu ve sosyal bilimciler arasında ekonomistlerin entelektüel, sanatsal
ve kültürel değerlendirmenin kendine has özelliklerini hesaba katan daha geniş
bir model arayışında olduğuna ilişkin bir farkındahk duygusuyla yer değiştirdi.
Atölye çalışmasının ardından on altı makalenin tamamı yeniden elden ge­
çirildi, genişletildi ve hem toplantı süresince hem de ertesinde ortaya çıkan yo­
rum ve görüşlerin görünür kılınması ve tartışmamızın iskeletini oluşturan ortak
temaların vurgulanması için üzerlerinde tekrar çalışıldı. Söz konusu makaleler,
giriş bölümüyle birlikte bu ciltte bir araya getirilmiştir.
Birkaç kuruluş ve kişiye duyduğumuz minneti dile getirmek isteriz. Önce­
likle Bellagio’daki atölye çalışmasına verdiği cömert destekten ötürü Rockefeller
Vakfı’na teşekkür ederiz. Vakfın Yaratıcılık ve Kültür Müdür Yardımcısı Joan
Shigekawa hem atölyeye katıldı, hem de fonu sağlayan ajansla temasa geçme­
miz için ilk elden aracı oldu. New York bürosunda görevli Susan Garfield ve
8