oylum höyük erken tunç çağı populasyonunun paleoantropolojik analizi

100 Pages·2014·4.76 MB·Turkish

Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Antropoloji Anabilim Dalı/ Paleoantropoloji Bilim Dalı

OYLUM HÖYÜK ERKEN TUNÇ ÇAĞI POPULASYONUNUN
PALEOANTROPOLOJİK ANALİZİ

SERPİL GÖKDEMİR

Yüksek Lisans Tezi

Tez Danışmanı
Prof. Dr. Ayşen Açıkkol Yıldırım

Sivas
Kasım 2014

OYLUM HÖYÜK ERKEN TUNÇ ÇAĞI POPULASYONUNUN
PALEOANTROPOLOJİK ANALİZİ

SERPİL GÖKDEMİR

Cumhuriyet Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü

Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin Antropoloji Anabilim
Dalı Paleoantropoloji Bilim Dalı İçin Öngördüğü

YÜKSEK LİSANS
Olarak Hazırlanmıştır.

Sivas
Kasım 2014

i

TEŞEKKÜR
Öncelikle bana tez çalışmamı yapma fırsatı veren, çalışmamın her aşamasında
yardım eden, fikirleriyle bana destek olan ve kendisinden çok şey öğrendiğim
danışmanım Prof. Dr. Ayşen Açıkkol Yıldırım’a teşekkürlerimi sunarım.
Tez materyalimin laboratuar aşamasında yardımlarını esirgemeyen hocam
Ayhan Yiğit’e, SPSS programının kullanımını öğreten, istatistiksel veri analizlerinde
yardımcı olan hocam Ziynet Çınar’a teşekkürlerimi sunarım.
Tezin laboratuar aşamasında aynı materyali kullanan, birlikte çalıştığım,
yardım ve desteklerini esirgemeyen arkadaşlarım Antropoloji Bölümü yüksek lisans
öğrencileri Necla Akengin ve İbrahim Sarı’ya, tezin yazım aşamasında yardımcı olan
ve destek veren arkadaşlarım Antropoloji bölümü yüksek lisans öğrencileri Özlem
Surul, Çağdaş Erdem, Sadet Bıçak ve Yeter Özşahin’e teşekkür ederim. Ayrıca
iskelet fotoğraflarının çekiminde bana yardım eden Antropoloji Bölümü yüksek
lisans öğrencisi Hüseyin Güleç’e de teşekkür ederim.
Yüksek lisans süresince ve özellikle tez yazım zamanlarında desteklerini hiç
esirgemeyen ve en zor anlarımda yanımda olan aileme teşekkürü bir borç bilirim.
ii

ÖZET
GÖKDEMİR, Serpil,. Oylum Höyük Erken Tunç Çağı Populasyonunun
Paleoantropolojik Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Sivas, 2014.

Tez çalışmasının amacı, Oylum Höyük Erken Tunç Çağı populasyonunun
paleodemografik ve morfolojik açıdan incelenmesi ve bazı eski Anadolu
toplumlarıyla karşılaştırılmasıdır. Tezin materyalini Kilis Oylum Mahallesinde yer
alan Oylum Höyük’te 1989-2004 yılları arasında yapılan kazılarda açığa çıkarılan ve
Erken Tunç Çağına tarihlendirilen iskeletler oluşturmaktadır. Tezin materyalini
oluşturan iskeletlerin yaşını belirlerken dişlerin çıkış zamanı, kemik ölçümleri,
epifizlerin kaynaşma yaşları, diş aşınması ve pubis kemiğinin eklem yüzeyindeki
morfolojik değişimleri kullanılmıştır. Cinsiyet belirlemede makroskobik yöntem ile
birlikte metrik yönteme de başvurulmuştur. Morfolojik analiz için kafataslarından 12,
vücut kemiklerinden yaklaşık 50 ölçüm alınmıştır. Bireylerin uzun kemiklerinden ve
talus-calcaneus kemiklerinden alınan ölçümlerle boy hesaplamaları yapılmıştır.
Oylum Höyük Erken Tunç Çağı toplumunu oluşturan bireylerin 2’si fetus (% 2,04),
31’i bebek (% 31,63), 17’si çocuk (% 17,35), 5’i adölesan (% 5,1), 17’si (% 17,35)
kadın ve 18’i (% 18,37) erkektir, 8 (% 8,16) bireyin cinsiyeti belirlenememiştir.
Kadınların ortalama boyu uzun kemiklerden 154,75 cm, erkeklerin ise 167,95 cm
olarak bulunmuştur. Talus ve calcaneustan hesaplanan boy uzunluğu kadınlarda
164,41 cm, erkeklerde ise 168,65 cm olarak hesaplanmıştır. Paleodemografik veriler,
Oylum ETÇ toplumunda bebek ve çocuk ölümlerinin çok yüksek olduğunu, kadın ve
erkeklerin de en çok genç erişkinlik dönemlerinde öldüklerini göstermektedir. Oylum
Höyük ETÇ toplumu diğer Maden Çağı toplumlarına benzer özellikler taşımaktadır.

Anahtar Sözcükler: Oylum Höyük, Erken Tunç Çağı, Paleoantropoloji,
Paleodemografi, Metrik Analiz.
iii

ABSTRACT
GÖKDEMİR, Serpil, The Paleoanthropological Analysis of the Early Bronze Age
Population from Oylum Hoyuk, Master’s Thesis, Sivas, 2014.

The aim of the thesis is examination of the Early Bronze Age (EBA) of Oylum
Hoyuk population in terms of morphologically and paleodemographically and
comparison of with some of the ancient Anatolian societies. The material of thesis is
skeletons which are in Oylum Hoyuk situated in the district of Oylum in Kilis
excavated between 1989 - 2004 and are dated to the Early Bronze Age (EBA). When
determining age of skeletons which are material of thesis, eruption time of teeth,
bone measurements, age ranges of epiphyseal fusion, tooth abrasion and
morphological changes in articular surface of the Pubic bone were used. Metric
method and macroscopic method were applied with together in sex determination. 12
measurements from the skulls, nearly 50 measurements from body bones were taken
for morphological analysis. Height calculation was done with measurements which
were taken from long bones of individuals and talus - calcaneus bones. The
paleodemographic distributions of individuals that are forming to Early Bronze Age
of Oylum Hoyuk population is to 2 fetuses (2,04 %), 31 infants (31,63 %), 17
children (17,35 %), 5 adolescents (5,1 %), 17 female (17,35 %), 18 male (18,37 %)
and 8 adult (8,16 %) but undetermined sex individuals. While the average height of
female is 154,75 cm in measurements of long bones, this average is 150 cm in male.
The height which is taken from the talus and calcaneus was calculated to be 164,41
cm in female and 168,65 cm in male. Paleodemographic data indicates mortality of
infant and child is very high, male and female also died in the young adulthood the
most in population of Oylum EBA. Oylum EBA population has similar
characteristics to other Stone Age societies.

Key Words: Oylum Hoyuk, Early Bronze Age, Paleoanthropology,
Paleodemography, Metric Analysis.
iv

İÇİNDEKİLER
Sayfa

TEŞEKKÜR ............................................................................................................... i
ÖZET ........................................................................................................................... ii
ABSTRACT ............................................................................................................... iii
İÇİNDEKİLER ........................................................................................................ iv
KISALTMALAR DİZİNİ ....................................................................................... vii
RESİMLER DİZİNİ ............................................................................................... viii
TABLOLAR DİZİNİ ................................................................................................ ix
GRAFİKLER DİZİNİ ............................................................................................. xi
ŞEKİLLER DİZİNİ ................................................................................................ xiii
HARİTALAR DİZİNİ ............................................................................................ xiv
GİRİŞ ......................................................................................................................... 1
1. BÖLÜM: KAVRAMSAL ÇERÇEVE ................................................................ 3
1.1. ANADOLU’DA ERKEN TUNÇ ÇAĞI ................................................... 3
1.2. OYLUM HÖYÜK ERKEN TUNÇ ÇAĞI KÜLTÜRÜ ............................ 4
1.2.1. Oylum Höyük Yeri ve Önemi .................................................... 4
1.3. PALEOANTROPOLOJİK ÇALIŞMALAR ............................................ 8
1.3.1. Paleodemografik Yapı ................................................................ 8
1.3.1.1. Yaş ve Cinsiyet ............................................................ 9
1.3.1.2. Yaşam Tabloları ......................................................... 10
1.3.2. Morfolojik Yapı ........................................................................ 11
1.3.2.1. Metrik Veriler ............................................................ 11
v

1.3.2.2. Boy Uzunluğu ........................................................... 11
2. BÖLÜM: KONU, AMAÇ, MATERYAL VE METOT ................................... 13
2.1. KONU VE AMAÇ ................................................................................. 13
2.2. MATERYAL ........................................................................................... 13
2.3. METOT ................................................................................................... 14
2.3.1. Paleodemografik yapı ............................................................... 14
2.3.1.1. Yaş ve Cinsiyet .......................................................... 14
2.3.1.2. Yaşam Tabloları ......................................................... 15
2.3.2. Morfolojik Yapı ........................................................................ 16
2.3.2.1. Metrik Veriler ............................................................ 16
2.3.2.2. Boy Uzunluğunun Hesaplanması .............................. 16
2.3.3. İstatistiksel Analiz ................................................................... 19
2.3.4. Karşılaşılan Sorunlar ............................................................... 20
3. BÖLÜM: BULGULAR VE DEĞERLENDİRME ........................................... 21
3.1. PALEODEMOGRAFİK YAPI .............................................................. 21
3.1.1. Yaşam Tabloları ve Yaşam Eğrileri ......................................... 25
3.1.1.1. Bebek ve Çocukların Yaşam Tablosu ....................... 25
3.1.1.2. Kadın ve Erkeklerin Yaşam Tablosu ......................... 29
3.1.1.3. Oylum Höyük’ün Genel Yaşam Tablosu .................. 32
3.2. MORFOLOJİK YAPININ BELİRLENMESİ ........................................ 35
3.2.1. Metrik Veriler ........................................................................... 35
3.2.1.1. Bebek ve Çocuklardan Alınan Ölçümler ................... 35
3.2.1.2. Erişkinlerde Ölçümler ve Endisler ............................. 37
3.2.1.2.1. Kafatası ...................................................... 37
vi

3.2.1.2.2. Vücut İskeleti .............................................. 38
3.2.2. Boy Uzunluğunun Hesaplanması ............................................ 45
4. BÖLÜM: TARTIŞMA ......................................................................................... 49
KAYNAKÇA ............................................................................................................ 68
EKLER ..................................................................................................................... 79