Table Of ContentINTERUNIVERSITAIRE OPLEIDING MASTER IN DE ZIEKENHUISFARMACIE
Universiteit Faculteit Farmaceutische Wetenschappen
UZ GENT
Academiejaar 2015-2016
OUTPATIENT PARENTERAL ANTIMICROBIAL THERAPY
(OPAT):
Praktische implementatie van
ambulante parenterale antimicrobiële therapie
in België en in UZ Gent
Apr. Tine Ravelingien
Begeleiders
Dr. apr. Franky Buyle
Apr. Sabine Deryckere
Promotor
Prof. dr. Dirk Vogelaers
Academische Promotor
Prof. dr. apr. Annemie Somers
INTERUNIVERSITAIRE OPLEIDING MASTER IN DE ZIEKENHUISFARMACIE
Universiteit Faculteit Farmaceutische Wetenschappen
UZ GENT
Academiejaar 2015-2016
OUTPATIENT PARENTERAL ANTIMICROBIAL THERAPY
(OPAT):
Praktische implementatie van
ambulante parenterale antimicrobiële therapie
in België en in UZ Gent
Apr. Tine Ravelingien
Begeleiders
Dr. apr. Franky Buyle
Apr. Sabine Deryckere
Promotor
Prof. dr. Dirk Vogelaers
Academische Promotor
Prof. dr. apr. Annemie Somers
“De auteur en de promotors geven de toelating deze masterproef voor consultatie
beschikbaar te stellen en delen ervan te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander
gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking
tot de verplichting uitdrukkelijk de bron te vermelden bij het aanhalen van de resultaten
uit deze masterproef.”
14 mei 2016
Promotors Auteur
Prof. Dr. Dirk Vogelaers Apr. Tine Ravelingien
Prof. Dr. Apr. Annemie Somers
Ik wil graag iedereen bedanken die mij heeft geholpen en gesteund
tijdens het realiseren van deze masterproef.
Prof. Vogelaers wil ik bedanken om mij de mogelijkheid te geven om kennis te maken met dit
zeer boeiende onderwerp en voor de algemene leiding van deze masterproef.
Bedankt voor uw geïnvesteerde tijd, de vele tips en ondersteuning en de bereidheid om uw
expertise omtrent OPAT te delen.
Ook prof. Sommers heeft mij steeds enorm gesteund tijdens het realiseren van deze
masterproef en ook tijdens onze stage konden we steeds bij haar terecht voor allerhande vragen en
raad. Bedankt voor het nalezen van de thesis en voor de zeer leerrijke en aangename stage.
Ook een speciaal woord van dank voor mijn begeleiders Franky en Sabine.
Zij stonden steeds voor mij paraat en hebben een enorme steun geboden tijdens het
realiseren en schrijven van deze masterproef. Bedankt voor de zeer aangename en goede
samenwerking en de vele opportuniteiten die ik door jullie heb gekregen.
Bedankt voor jullie onuitputtelijke enthousiasme, het was een zeer leerrijke ervaring waarin
ik bijzondere kansen heb gekregen.
Bedankt aan de medewerkers van ziekenhuisapotheek in het UZ Gent voor de aangename
werksfeer en de vele hulp die ik gekregen heb.
Ik wens ook mijn medeZAIO’s te bedanken voor de aangename samenwerking, alsook
vrienden en familie voor de steun en hulp die ze mij gegeven hebben.
Dankjewel papa voor het vele naleeswerk tijdens mijn studies en de nuttige raad die ik
steeds kon krijgen. Ook een woordje van dank voor mijn zus Bieke die mij onvoorwaardelijk
steuntb en voor mama om er altijd te zijn voor mij.
SAMENVATTING
Sommige infecties vereisen een langdurige parenterale (meestal intraveneuze maar
soms intramusculaire) antimicrobiële therapie die op basis van een aantal criteria kan
worden verder gezet in de thuissetting. Dergelijke programma’s worden in de literatuur
beschreven als OPAT (Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy). Een aantal
belangrijke voordelen van OPAT zijn patiëntencomfort, preventie van nosocomiale
infecties, kostenbesparingen en optimalisatie van het gebruik van ziekenhuisbedden.
OPAT wordt reeds jaren succesvol toegepast in verschillende landen (o.a. USA,
Australië, UK en Italië). In België zijn weinig gegevens beschikbaar over de toepassing van
OPAT. Als onderdeel van deze masterproef werd een nationale enquête opgesteld die de
huidige praktijk, het toekomstig potentieel voor OPAT en de knelpunten bij de toepassing
van OPAT in de Belgische ziekenhuizen in kaart brengt. Hieruit blijkt dat de meerderheid
van de ziekenhuizen OPAT reeds heeft toegepast maar dit slechts voor een beperkt aantal
patiënten en zonder een gestructureerde organisatie. De implementatie van OPAT in België
wordt belemmerd door een aantal financiële en organisatorische knelpunten.
Eén van de uitzonderingen op deze geringe implementatiegraad van OPAT in België is
het Universitair Ziekenhuis Gent met reeds een vijftiental jaar ervaring in de toediening
van intraveneuze antibiotica in de thuissetting. In 2015 werd voor 58 patiënten OPAT
toegepast en dit voornamelijk voor de behandeling van mucoviscidose, prothese-infecties,
urineweginfecties en osteomyelitis. Het programma voor mucoviscidose valt onder een
afzonderlijke specifieke conventieregeling.
Uit multidisciplinaire discussies bleek echter de nood aan standaardisatie van het
OPAT model in het UZ Gent. In deze masterproef werd de procedure geoptimaliseerd met
aandacht voor alle betrokken zorgverleners en het opstellen van verschillende
ondersteunende documenten.
Voor drie frequent voorkomende behandelingen werd een kostenanalyse uitgevoerd
met als doelstelling een overzicht te maken van het verschil in kostprijs tussen ambulante
behandeling en hospitalisatie, zowel vanuit het perspectief van de patiënt als vanuit het
perspectief van de maatschappij. Hieruit blijkt dat de ambulante behandeling voordelig is
voor de maatschappij maar in de huidige regelgeving duurder voor de patiënt.
Er is een stijgende interesse in OPAT in België met nood aan nationale richtlijnen.
Het UZ Gent OPAT model kan, na aanpassing aan de lokale gewoonten van Belgische
ziekenhuizen, dienst doen als een nationaal model voor gestandaardiseerde zorg dat
efficiënte en veilige therapie waarborgt. Tot slot zijn ook aanbevelingen naar de overheid
noodzakelijk om het wegwerken van barrières en de nood tot gewijzigde financiering aan
te kaarten.
INHOUDSTABEL
1 Inleiding 1
1.1 Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy ............................................... 1
1.1.1 Definitie ...................................................................................... 1
1.1.2 Geschiedenis ................................................................................. 1
1.1.3 Voordelen ..................................................................................... 2
1.1.4 Risico’s ........................................................................................ 2
1.2 Praktische toepassing ............................................................................. 3
1.2.1 Infecties ...................................................................................... 3
1.2.2 Antimicrobiële middelen................................................................... 4
1.2.3 Parenterale toedieningsweg .............................................................. 5
1.2.4 Verschillende modellen .................................................................... 5
1.3 Barrières en uitdagingen ......................................................................... 6
1.4 Richtlijnen .......................................................................................... 7
1.4.1 Patiënt evaluatie en selectie ............................................................. 8
1.4.2 Belangrijke elementen in een OPAT dienst en in het OPAT team .................. 9
1.4.3 Antimicrobiële selectie en toediening ................................................ 10
1.4.4 Klinische opvolging ....................................................................... 10
1.4.5 Resultaatsanalyse ......................................................................... 11
1.5 Internationale ervaring ......................................................................... 12
1.5.1 Beschrijving internationale ervaring ................................................... 12
1.5.2 Evidentie .................................................................................... 13
1.5.2.1 Klinische outcome ..................................................................... 14
1.5.2.1.1 Complicaties ...................................................................... 14
1.5.2.1.2 Heropname ........................................................................ 15
1.5.2.2 Economische outcome ................................................................ 16
1.5.2.3 Patiëntgerelateerde outcome ....................................................... 17
1.6 Ervaring in belgië ................................................................................ 17
1.6.1 Huidige OPAT praktijk .................................................................... 17
1.6.2 Belgische wetgeving ...................................................................... 18
1.6.3 Financiering van ambulante therapie ................................................. 19
1.6.4 Universitair Ziekenhuis Gent ............................................................ 20
2 Objectieven 21
3 Methoden 22
3.1 Nationale enquête omtrent OPAT ............................................................ 22
3.2 Beschrijving van de OPAT behandeling in het UZ Gent ................................... 23
3.3 Kostenanalyse van OPAT in UZ Gent ......................................................... 24
3.3.1 Verblijfskosten ............................................................................ 24
3.3.2 Farmaceutische kosten ................................................................... 25
3.3.3 Kosten verbonden aan thuisverpleging ................................................ 25
3.3.4 Totale kostenbesparing in het UZ Gent voor 2015 vanuit het maatschappelijk
perspectief ................................................................................ 26
3.4 Optimalisatie van het OPAT model in het UZ Gent ....................................... 26
3.5 Ethisch comité ................................................................................... 26
4 Resultaten 27
4.1 Nationale enquête omtrent OPAT ............................................................ 27
4.1.1 Huidige OPAT praktijk .................................................................... 27
4.1.2 Voordelen en knelpunten ................................................................ 31
4.1.3 Toekomstig potentieel ................................................................... 31
4.2 Beschrijving van de OPAT behandeling in het UZ Gent ................................... 32
4.2.1 Infecties en antimicrobiële middelen ................................................. 32
4.2.2 Katheterkeuze ............................................................................. 33
4.2.3 Duur van behandeling .................................................................... 33
4.2.3.1 Duur van hospitalisatie voor ontslag met OPAT .................................. 33
4.2.3.2 Duur van OPAT.......................................................................... 33
4.2.4 Complicaties en heropname ............................................................. 33
4.3 Kostenanalyse van OPAT in België ............................................................ 35
4.3.1 Drie praktijk casussen .................................................................... 35
4.3.2 Totale kostenbesparing in het UZ Gent voor 2015 vanuit het maatschappelijk
perspectief ................................................................................ 35
4.4 Optimalisatie van het OPAT model in het UZ Gent ....................................... 36
4.4.1 Knelpunten en barrières ................................................................. 36
4.4.2 Het geoptimaliseerde OPAT model in het UZ Gent ................................. 37
5 Discussie 42
5.1 Nationale enquête............................................................................... 42
5.2 Beschrijving van de OPAT behandeling in het UZ Gent ................................... 44
5.3 Kostenanalyse van OPAT in België ............................................................ 46
5.4 Optimalisatie van het OPAT model in het UZ Gent ....................................... 48
5.5 Nationale implementatie van OPAT .......................................................... 50
6 Besluit 52
7 Bronvermelding 54
8 Bijlagen 62
Bijlage 1: De klinische resultaten van recent gepubliceerde OPAT ervaringen ................................................. 63
Bijlage 2: De economische resultaten van recent gepubliceerde OPAT ervaringen ......................................... 65
Bijlage 3: Het voorschrift voor OPAT in het UZ Gent tot 15 oktober 2015 ........................................................... 66
Bijlage 4: De nationale enquête omtrent OPAT ................................................................................................................. 67
Bijlage 5: De uitnodiging tot deelname aan de nationale enquête ........................................................................... 83
Bijlage 6: Goedkeuring Ethisch Comité UZ Gent ............................................................................................................... 85
Bijlage 7: Kostenvergelijking tussen behandeling in het UZ Gent en in de thuissetting met teicoplanine
voor de patiënt en het ziekenfonds (RIZIV). ................................................................................................................ 86
Bijlage 8: Kostenvergelijking tussen behandeling in het UZ Gent en in de thuissetting met ceftriaxone
voor de patiënt en het ziekenfonds (RIZIV). ................................................................................................................ 87
Bijlage 9: Kostenvergelijking tussen behandeling in het UZ Gent en in de thuissetting met meropenem
voor de patiënt en het ziekenfonds (RIZIV). ................................................................................................................ 88
Bijlage 10: Het intern geneesmiddelenvoorschrift voor OPAT .................................................................................. 89
Bijlage 11: De inhoud van de negen verschillende pakketten met medische materialen .............................. 91
Bijlage 12: Bestelformulier voor de medische materialen bij OPAT ....................................................................... 98
Bijlage 13: Checklist voor de behandelende arts.............................................................................................................. 99
Bijlage 14: Checklist voor het MIT ....................................................................................................................................... 101
Bijlage 15: Checklist voor de dienst patiëntenbegeleiding ....................................................................................... 102
Bijlage 16: Checklist voor de ziekenhuisapotheek ....................................................................................................... 103
Bijlage 17: Brief tav huisarts .................................................................................................................................................. 104
Bijlage 18: Brief tav officina-apotheker ............................................................................................................................. 105
Bijlage 19: Brief tav thuisverpleging ................................................................................................................................... 106
Bijlage 20: Brochure omtrent OPAT .................................................................................................................................... 107
Bijlage 21: Uitnodigingen van de infoavond omtrent OPAT voor huisartsen en officina-apothekers
georganiseerd in samenwerking met KOVAG en de West-Vlaamse Apothekersvereninging ............ 109
Bijlage 22: Artikel over OPAT gepubliceerd in ‘Farmazine’ gericht aan officina-apothekers ................... 111
Bijlage 23: Poster gepresenteerd op de dag van de ziekenhuisapotheker ........................................................ 114
Bijlage 24: Poster gepresenteerd op het ECCMID congres ....................................................................................... 115
Bijlage 25: Het gegarandeerde plafond, afhankelijk van het gezinsinkomen, per gezin voor de
persoonlijke bedrage tot medische kosten gedefinieerd door de MAF in 2016. ...................................... 116
Bijlage 26: Artikel aanvaard voor publicatie in Acta Clinica Belgica: International Journal of Clinical and
Laboratory Medicine ........................................................................................................................................................... 117
Bijlage 27: uitnodiging voor de wetenschappelijke studienamiddag in het kader van het
postuniversitaire onderwijs, georganiseerd door de beroepsvereniging van de Vlaamse
ziekenhuisapothekers (VZA) op 12 januari 2016 .................................................................................................. 130
Bijlage 28: Poster gepresenteerd op het BVIKM congres .......................................................................................... 132
Lijst afkortingen
ABG Antibioticabeleidsgroep
AdHOC Advisory Board on Home-based and Outpatient Care
BAPCOC Belgische Commissie voor de Coördinatie van het Antibioticabeleid
BVIKM Belgische Vereniging voor Infectiologie en Klinische Microbiologie
CMM Comité Medische Materialen
CMV Cytomegalo virus
CoPAT Community-based Parenteral Anti-infective Therapy
CRP C-reactief proteïne
DRG Diagnose gerelateerde groep
ECCMID European Congress of Clinical Microbiology and Infectious Diseases
EIN Emerging Infections Network
EPD Elektronisch patiëntendossier
ESAC European Surveillance of Antimicrobial Consumption
ESBL Extended-Spectrum Bèta-Lactamase
FAGG Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten
FOD Federale Overheidsdienst Volksgezondheid
GCP Good Clinical Practice
HITH Hospital In The Home
KOVAG Koninklijk Oost-Vlaams Apothekersgild
MAF Maximumfactuur
MFC Medisch Farmaceutisch Comité
MIT Multidisciplinair Infectie Team
OHPAT Outpatient and Home Parenteral Antimicrobial Therapy
OPAT Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy
PICC Perifeer Ingebrachte Centrale Katheter
RIZIV Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering
TDM Therapeutic Drug Monitoring
UK United Kingdom
UZ Universitair Ziekenhuis
VS Verenigde Staten
VZA Vlaamse Vereniging van Ziekenhuisapothekers
Description:Ook een speciaal woord van dank voor mijn begeleiders Franky en Sabine. Zij stonden steeds voor mij paraat en hebben een enorme steun geboden
