OKUL PSiKOLOJiK DANISMANI E-BÜLTENi

60 Pages·2015·1.99 MB·Turkish

OKUL PSiKOLOJiK
DANISMANI E-BÜLTENi
Sayı: 5 / Temmuz 2015
1989
Genel Merkez / Central Office
İzmir Şubesi’nin Katkıları ile Hazırlanmıştır.
OKUL PSiKOLOJiK
Duygudaşlık
DANISMANI E-BÜLTENi
Yetkinlik ve Yeterlilik
TÜRK PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK DERNEĞİ
OKUL PSİKOLOJİK DANIŞMANI E-BÜLTENİ
TURKISH PSYCHOLOGICAL COUNSELING and GUIDANCE ASSOCIATION Dürüstlük
SCHOOL COUNSELOR E-BULLETIN
SAYI 5, TEMMUZ 2015
Number 5, July 2015 Duyarlılık ve Hoşgörü
Sahibi
Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Adına
Prof. Dr. Filiz BİLGE
Bireysel ve Kültürel
Editör
Farklılıklara Duyarlılık
Türk PDR Derneği İzmir Şubesi Başkanı
Prof. Dr. Ragıp ÖZYÜREK
[email protected]
Yönetim Kurulu
Genel Başkan Prof. Dr. Filiz BİLGE
Genel Bşk. Yrd. Psikolojik Danışman Hakkı EKEN
Genel Sekreter Psikolojik Danışman Ali ERDOĞAN
Genel Eğitim Sekreteri Uzm.Psikolojik Danışman Ülkü YÜKSEL
Genel Örgüt. Sekreteri Psikolojik Danışman Şakir CANÖZ
Genel Bas. Yay. Sekreteri Psikolojik Danışman Hayal DEMİRCİ
Genel Mali Sekreter Yrd. Doç. Dr. Hasan EŞİCİ
Sayfa-Kapak Tasarımı
İbrahim SAĞLAM
[email protected]
Sosyal Medya Adresleri
http://www.pdr.org.tr
https://www.facebook.com/turkpdrdernegi
https://www.facebook.com/groups/7275166362/ TÜRK PDR-DER GENEL MERKEZİ
YÖNETİM KURULU
Dernek Adresi
Öncebeci Mah. Umut Sokak No: 50/4 Kolej/Ankara
Prof. Dr. Filiz BİLGE | Genel Başkan
internet adresi: www.pdr.org.tr | e-posta: [email protected]
Tel & Faks: 0312 430 36 74 - 0505 731 02 90 [email protected]
Basım Sorumlusu Hakkı EKEN | Genel Bşk. Yrd.
Makromedya Halka İlişkiler Ltd. Şti. [email protected]
Tel: [phone]
Ali ERDOĞAN | Genel Sekreter
Baskı
alierdoğ[email protected]
Atalay Matbaacılık Ltd. Şti.
Tel: [phone]
Dr. Hasan EŞİCİ | Genel Mali Sek.
[email protected]
Basım Tarihi ve Yeri:
2015 / Ankara Öncebeci Mah. Umut Sk. No: 50/4
Hayal DEMİRCİ | Genel Bs. Yy. Sek.
9 Kolej/ANKARA
98 TÜRK PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK DERNEĞİ İZMİR ŞUBESİ’NİN Tel & Faks: 0312 430 36 74 [email protected]
1
KATKILARI İLE HAZIRLANMIŞTIR. web: www.pdr.org.tr
e-posta: [email protected] Ülkü YÜKSEL | Genel Eğitim Sek.
BÜLTENDE YER ALAN YAZILARIN SORUMLULUĞU YAZARLARINA AİTTİR. [email protected]
TÜRK PDR DERNEĞİ OKUL PSİKOLOJİK DANIŞMANI E-BÜLTENİ ÜCRETSİZDİR. Şakir CANÖZ | Genel Örg. Sek.
[email protected]
önsöz
Prof. Dr.
Prof. Dr. Ragıp Özyürek
Filiz Bilge
Editör, Türk PDR-DER
Türk PDR-DER Genel Başkanı İzmir Şubesi Başkanı
Hacettepe Üniversitesi İstanbul Aydın Üniversitesi
[email protected] [email protected]
Sevgili Okul Psikolojik
Danışmanları,
Okul Psikolojik Danışmanı Bülteni’mizin 5. sayısı yayınlandı ve yine fiziksel baskısı
yapılabildi. Türk PDR-DER olarak ilkleri yaşamaya devam ediyoruz. Emeği geçen
tüm yazarlarımıza ve ilgililere teşekkürlerimizi sunarız.
Bu sayıda yer alan yazılarda, cinsel istismar vakalarıyla çalışma konusunda zorluklarla
karşılaşan okul psikolojik danışmanlarını aydınlatmaya ağırlık verildi. Son yıllarda meslek-
taşlarımızla gerek doğrudan etkileşimlerimizde, gerekse de sosyal medyadan yaptığımız
takiplerde, okul psikolojik danışmanlarının en çok zorlandığı konular arasında cinsel istis-
mar vakalarının olduğu görülmüştür. Bu konuda okul psikolojik danışmanları, psikolojik
danışman eğitimcileri ve bir avukat tarafından aydınlatıcı makaleler hazırlandı. Ayrıca, bu
sayıda özellikle okul öncesi eğitim düzeyinde uygulanacak cinsel istismarla ilgili önleyici
bir eğitim programı da bulabileceksiniz.
Sonraki yazarlarımız ise yine okul psikolojik danışmanlarının işlerini kolaylaştır-
mayı amaçlayan makaleler hazırladılar. Bu sayıda psikolojik danışmanlar tarafından
bültende yayımlanması amacıyla yayın başvurusunda bulundukları yazılar da yayım-
lanmaya başlandı. Sonraki sayılara yapılacak yayın başvurularında özellikle başarılı
okul psikolojik danışmanlığı uygulamalarına ağırlık vermek istiyoruz. Örneğin, ortaokul
düzeyinde yapılan öfke denetleme programı uygulamalarının tanıtıldığı ya da problem
tarama listesi ile ilgili internetten yararlanılarak yapılan bir uygulama örneğinin açık-
lanması gibi makalelere öncelik verilecektir. Okul psikolojik danışmanlarının kuramsal
açıklamalarla ilgili makale hazırlamalarından ziyade, başarılı örnek uygulamalarını biz-
lerle paylaşmalarına çok ihtiyaç duyuluyor. Örneğin, bu sayıda eğitim-öğretim yılının
başında okula yeni başlayacak öğrencilere uygulanabilecek bir sınıf rehberliği etkinliği
bulabileceksiniz. Benzer şekilde, öğretmenlerin okul psikolojik danışmanlığı hizmetleri
ile ilgili düşüncelerini zaman zaman yayımlamak istiyoruz. Bunun da ilk örneğini bu
sayımızda bulabileceksiniz.
Bu sayıdaki yeniliklerden bir diğeri de açık uçlu sorulardan oluşan bir ankete okul psi-
kolojik danışmanlarının verdikleri yanıtların yayımlanmasıdır. Bu sayıdaki anketin konusu
okul psikolojik danışmanlarının yapmış oldukları psikolojik danışma ile ilgili çalışmalarıdır.
Üç meslektaşımız bu konuda neler yaptıklarını yazılı olarak yanıtlayıp, bize verdiler. Biz de
aynen yayınlıyoruz. Sonraki sayılarımız için farklı temaları olan anketler hazırlandı. Örneğin,
birden fazla okulda görevlendirilme, sınıf rehberliği yapma gibi konularda meslektaşlarımı-
zın düşüncelerini yine yayınlamayı planlıyoruz. Sizlerden tema önerileri bekliyoruz.
Sonraki sayılarla ilgili olarak, Türk PDR-DER e-posta adresine ([email protected])
ya da editörümüze ulaşabilirsiniz.
Çalışmalarını yürüttüğünüz bu mesleğin, topluma sağladığı katkıyı daha ileriye taşı-
manızda sizlere destek olmak dileğiyle sevgi ve saygılarımızı sunarız.
TEMMUZ 2015 1
içindekiler
3 Neval Azman
İstismar Vakalarıyla Çalışan
Okul Psikolojik Danışmanlarının
Yalnız Bırakılması
5 Şenay Tavuz
Çocuklara Yönelik Şiddet ve
İhbar Zorunluluğu
11 Aynur Eren Gümüş
Okul Psikolojik Danışmanlarının
Cinsel İstismarı Bildirim
Yükümüne İlişkin
Çekinceli Yaklaşımı 5
15 Aslı Bugay ve
ŞENAY TAVUZ
Figen Çok
Gençlikte Romantik İlişkilerde Çocuklara Yönelik Şiddet ve
Şiddet ve İstismar İhbar Zorunluluğu
29
20 Mahmut Bektaş
Okul Öncesi Çocukların
BELİZ BİCİL TOKAY
Cinsel İstismardan Korunması
Okul Psikolojik Danışma
ve Sınıf Temelli Bir Rehberlik
ve Rehberlik Servisini
Programı Önerisi
Tanıtma Etkinliği
28 Gülen Uygarer
Bana
Benzemeyenler de
Var
29 Beliz Bicil Tokay
Okul Psikolojik Danışma
ve Rehberlik Servisini
Tanıtma Etkinliği
32 Dean W. Owen
Amerika’da Okul Psikolojik 11
Danışmanları Ne Yapıyor?
AYNUR EREN GÜMÜŞ
35 Aynur Eren Gümüş
Okul Psikolojik Danışmanlarının
Okul Psikolojik
Cinsel İstismarı Bildirim Yükümüne
Danışmanlarının
Yasal Sorumluluklarına İlişkin İlişkin Çekinceli Yaklaşımı 42
Yaygın Yanılgılar ve Okul
Yöneticilerinden Beklentiler MUSA ÇETİNKAYA
İnternet Bağımlılığı ve
39 Ahmet Koçyiğit Çocuklar Üzerindeki Etkileri
Bir Branş Öğretmeninin
Gözünden
Rehber Öğretmen
42 Musa Çetinkaya
İnternet Bağımlılığı
ve Çocuklar
Üzerindeki Etkileri
45 Güler Duru, Ali Az ve
Burcu Gülbahar
Medyadaki Şiddet Olaylarının
Çocuklar Üzerindeki Etkisi
15
50 Emine Küle
Mesleğe Başlarken…
ASLI BUGAY VE FİGEN ÇOK
Gençlikte Romantik İlişkilerde
52 Ragıp Özyürek
ANKET Şiddet ve İstismar 45
Okul Psikolojik Danışmanlarının
Yapmış Oldukları GÜLER DURU, ALİ AZ VE
Psikolojik Danışma İle İlgili
BURCU GÜLBAHAR
Çalışmalar
Medyadaki Şiddet Olaylarının
Çocuklar Üzerindeki Etkisi
2 Okul Psikolojik Danışmanı E-Bülteni
makale
Psk. Dan. Neval Azman
Karşıyaka Halk Eğitim Merkezi, İzmir
[email protected]
İstismar Vakalarıyla
Çalışan Okul Psikolojik
Danışmanlarının
Yalnız Bırakılması
Psikolojik danışmanlığın eğitim sistemindeki anahtar konumu günü-
müzde yavaş yavaş anlaşılmaya başlanmıştır. Ancak toplum içeri-
sindeki kritik konumu hala olması gerekenden uzaktır. Amacı bireyin
kendisini gerçekleştirmesi olan psikolojik danışmanlık, bireyler aracılığıyla
toplumun geneline katkıda bulunur. Gelişmiş toplumlarda bireyin kendini
gerçekleştirmesi daha olasıdır ve kendini gerçekleştirme süreciyle bireyler
toplumları geliştirir. Başka bir ifadeyle, iç içe geçmiş ve birbirini besleyen
bir sistemin oluştuğunu söyleyebiliriz. Psikolojik danışmanlar sağlıklı gelişim
ortamları oluşturulmasında önemli rol oynar. Bu anlamda danışmanların ça-
lışma nesnesinin insan ve toplum olduğu gerçeğinden yola çıkarak, mesle-
ğin doğası gereği topluma gönüllü katkıda bulunduğu söylenebilir. Özellikle,
toplumun tabu olarak gördüğü konularda değişimin zeminini etkileyecek
ihtiyaçların görünür kılınmasını sağlar.
Örneğin, okullarda çocuklarla bası.…
çalışmanın en büyük güçlüklerinden Zaman zaman, psikolojik da-
biri, çocuğun aile sistemiyle–onlar nışmanlar için görevlerini yerine
pek gönüllü olmasalar da- çalışmak, getirmek “ateşten gömlek” olarak
çocuğun hayatında anlamlı fark ya- tanımlayabileceğimiz bir durumdur.
ratmak için onun ev yaşamındaki Okullarda öğrencilerin yaşadıklarının
dinamikleri etkilemek zorunda ol- tanıkları olan psikolojik danışmanlar,
maktır. Belirli bir dirence sahip aile “kol kırılsa da yen içinde kalmalıdır”
sistemi, aile içi ilişkileri belirleyen mantığıyla davranan toplumdaki
bireysel ve toplumsal dinamikler (si- kimi bireylerin dirençleri ve eleştiri-
yasi iktidarlar, gelenekler, din, vb.) leri ile de mücadele etmek zorunda
de işin içine girince, okulda çalışan kalır. Kimi zaman bir istismar mağ-
bir psikolojik danışmanın, deyim ye- durunun sesi, kimi zaman aile içi
rindeyse, “çarpışmak” zorunda ol- şiddettin engelleyicisidirler... Ucuz
duğu, cephenin ne kadar büyük ve kahramanlıklar peşinde olamayacak
yaman olduğu, daha net görülebilir. kadar ciddi sorumluluklar üstlendik-
Okul sisteminin diğer unsurlarını da leri olur kimi zaman. Bu yüzden ça-
etkilemek zorunda olmak da işin ca- lışmalarında başarılı sonuçlar alabil-
TEMMUZ 2015 3
MAKALE
Psk. Dan. Neval Azman | İstismar Vakalarıyla Çalışan Okul Psikolojik Danışmanlarının Yalnız Bırakılması
bilecek bir süreç yaşamak zorunda
kalabiliyorlar. Kimi zaman suçun
hedefi haline gelmelerine zorbanın,
istismarcının ya da onun yakınlarının
saldırılarının bile hedefi olmalarına
neden olabiliyor. Burada meslektaş
dayanışmasının destekleyici bir fak-
tör olduğunu belirtmenin yanı sıra,
eğitim sisteminde psikolojik danış-
manların öneminin kamuoyu ile çok
iyi paylaşılması ve psikolojik danış-
man arkadaşların bu tür vakalarda
bildirimde bulunurken kendilerini de
güvenceye alarak davranmaları ko-
nusunda bilgilendirilmelerinin önemli
olduğunu görüyoruz.
Psikolojik danışmanların yalnız
olmadıklarını ve yaptığı şeyi doğru
yaptıklarını bilmeleri onları en çok
güçlendirecek unsur. Bu da mes-
lektaş dayanışmasıyla ve örgütlü
mek için sadece becerilerini kurum Savunuculuk dışında, özellikle olmayla mümkün olabilecek bir şey.
içinde kullanmayla sınırlı kalamazlar toplumun tabu olarak gördüğü kimi Meslek örgütü dayanışmanın çok
psikolojik danışmanlar. Neredeyse, dokunulması güç konularda bir psi- boyutluluğunu hissettirmeli her bir
okulun içinde bulunduğu mahalle, kolojik danışman, gerek işinin ge- üyesine. Hem sorumluluklar hem
toplum ve şartlarını anlamak ve or- reği, gerek yasal zorunluluklardan, haklar noktasında dayanışma içinde
tamda değişimler sağlayıcı etkin- gerekse sadece insani nedenlerden olunmalı.
likler düzenlemek; kısaca bir çeşit dolayı almış olduğu tedbirlerin be- Eğitim sisteminin içinde psiko-
“savunuculuk” görevi de üstlenmek dellerini de ödemek zorunda kalır. lojik danışmanların rollerinin önemi-
zorunda kalırlar. Ailenin işlerine karışmakla eleştirilir ni kavratmaya yönelik hem eğitim,
Sistemin tüm unsurlarını, bire- ya da mahrem-gizli bohçaları aç- hem de diğer kamuoyunu aydınlat-
yin ve toplumun gelişebilmesi adına makla itham edilebilir. Örneğin, ço- maya yönelik çalışmalar yapılmalı.
etkilemek, kimi zaman mesleğin do- cuğa yönelik istismar vakalarında Kurum ikliminin vazgeçilmezi olarak,
ğasını savunuculuk yönünde değiş- bildirim yükümlülüğü doğrultusun- psikolojik danışmanların herkesin bir
tirmektedir. Psikolojik danışmanlar da davranan meslektaşlarımız, kimi gün ihtiyaç duyabileceği politikalar
için savunulan konu; mesleklerinin zaman okul sisteminde tek başı- ve uygulamalar üstü bir konuma sa-
geliştirilmesi olabileceği gibi, bir na mücadele etmek zorunda kalır, hip olması sağlanmalı.
hizmetin yaygınlaştırılması, çocuk mahkemelerde açıktan ifade ver- Psikolojik danışman arkadaş-
haklarının yerleşmesi, cinsiyet eşitli- mek durumunda kalarak istismar- ların olayın niteliği doğrultusunda
ği ve hatta daha demokratik eğitim cının veya yakınlarının hedefi haline ilk bildirimde bulunurken (örneğin,
uygulama modellerinin savunulma- gelebilir. cinsel istismar, fiziksel istismar gibi)
sını bile içerebilir. Savunuculuktaki / Bu tür olaylarda yasa, bildirim- gizliliğinin korunmasına yönelik ta-
destek oluşturmadaki temel amaç, de bulunanı, çocuğun yüksek yararı lepte bulunabileceği bilgisi paylaşıl-
toplumu oluşturan bireylerin farkın- doğrultusunda devletin organlarını malı (örneğin, gizli tanık olmak gibi)
dalığını artırarak, davranış değişik- harekete geçiren psikolojik danış- ve çocuğun yüksek yararını gözete-
likleri oluşturmak ve bireylerin iyilik/ manları korumaya yönelik çalışsa rek davranan bireylerin korunması-
sağlılık halini sürdürmelerine bu yolla da “mahalle baskısı” ya da “aile içi na yönelik hukuk sistemi içerisinde
da katkıda bulunmaktır. Bazen mes- ilişkilere müdahale” ithamıyla mü- tedbirler artırılmalı. Çocuklar yararı-
lek örgütüyle bazen sendikalar ya cadele etmek durumunda kalmak, na çalışacak personelin cesaretini
da sivil toplum örgütleri aracılığıyla meslektaşlarımızı işlerini yaparken artıracak önlemler alınmalı. Böylece,
yürür savunuculuk… Savunuculuk önemli ölçüde zorlayabilmektedir. okul psikolojik danışmanları ve öğ-
önemli bir bakış ve vizyon gerektir- Ya da kolluk kuvvetlerini devreye retmenler, zor zamanlar yaşamakta
diği gibi, gönüllü çalışma gibi çeşitli sokmak zorunda kalacakları can olan öğrencilerine daha özgürce
bedelleri de beraberinde getirir. sıkıcı, zaman zaman korkutucu ola- yardımda bulunabilirler.
4 Okul Psikolojik Danışmanı E-Bülteni
makale
Avukat
Şenay Tavuz
İzmir Barosu
[email protected]
Çocuklara Yönelik Şiddet
ve İhbar Zorunluluğu
Ülkemizde ve tüm dünyada çocuklar, yaşlarına, cinsiyetlerine ve top-
lumsal şartlarına göre değişen oranlarda ve biçimlerde şiddet, istis-
mar, sömürü ve/veya ihmale uğramakta veya uğrama ihtimali ile karşı
karşıya kalmaktadırlar.
Çocukların çoğu, evde, okulda yaşamlarında başarısızlığa uğrama
ya da toplumda yetişkinlerden ya da ve bellek bozukluklarını gösterme
diğer çocuklardan değişik biçimler- gibi olumsuzluklarla karşılaşma ve
de şiddet görmektedir. Özellikle kız saldırgan davranışlar içine girme
çocuklarının karşılaştıkları cinsel is- eğilimleri de diğer çocuklara göre
tismar ve şiddet ile şiddete uğrama daha fazla olmaktadır.
riski çok ciddi boyutlardadır. Yapılan Gerçekleşen olayların ancak
birçok çalışmaya rağmen şiddete küçük bir bölümü – genellikle ölümle
karşı politikaların geliştirilmesi süreci veya ağır yaralanmayla sonuçlanan
ne yazık ki çok yetersizdir. olaylar- bildirilip araştırıldığından,
Son dönemde yapılan küresel çocuklara ve gençlere yönelik şid-
ölçekteki araştırmalar, hemen he- det olaylarının nicel bir dökümünün
men tüm çocukların evde, okulda ve verilmesi mümkün değildir. Türkiye
çevrelerinde şiddete tanık olduklarını Hükümeti ile UNICEF arasındaki
ve bu şiddet olaylarından çok sayı- işbirliği programı kapsamında yü-
da çocuğun doğrudan etkilendiğini rütülen ve 2010 yılında yayınlanan
ortaya koymaktadır (UNICEF/Parla- Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Aile
mentolararası Birlik, 2006). İçi Şiddet Araştırması özet raporu,
Çocuklara yönelik şiddet, fizik- çocukların gündelik yaşamlarında
sel, cinsel veya duygusal olabilmek- maruz kaldıkları veya tanık oldukları
tedir. Sıklığına ve derecesine bağlı şiddetin çeşitli düzeylerini, şiddetin
olmak üzere şiddet aynı zamanda üzerlerindeki etkilerini ve çocukların
çocukların kendilerini ifade etmeleri, bu sorunla nasıl başetmeye çalıştık-
okul performansı, sosyalleşmeleri, larını ayrıntılı biçimde aktarmaktadır
öz saygıları ve duygusal anlamda (http://panel.unicef.org.tr/vera/app/
esenlikleri üzerinde de etkili olabil- var/files/c/o/cocuk-istismari-rapo-
mektedir. Şiddete maruz kalan ço- ru-eng.pdf).
cukların daha sonraki yaşamlarında Kayıp çocuklar başta olmak
uyuşturucu kullanma, erken/riskli üzere çocukların mağdur olduğu
cinsel ilişkiye girme, aşırı kaygı duy- sorunların araştırılarak alınması ge-
ma, depresyonu geçirme, çalışma reken önlemlerin belirlenmesi ama-
TEMMUZ 2015 5
MAKALE
Avukat Şenay Tavuz | Çocuklara Yönelik Şiddet ve İhbar Zorunluluğu
cıyla kurulan Meclis Araştırma Ko- marı vakası gönderilmektedir. düzeyinde ve ilçe düzeyinde yapıl-
misyonu’nun 2010 yılında hazırladığı • UNFPA, Dünya Nüfusunun Du- ması gereken çalışmalar da Yönet-
raporda (http://www.tbmm.gov.tr/ rumu 2014 Raporu’na göre, melik ve Yönerge ile düzenlenmiştir.
sirasayi/donem23/yil01/ss589.pdf); her yıl 91 bin kız çocuğu anne Merkezi düzeyde koor-
kayıp, cinsel istismar mağduru ve olmakta ve tüm evliliklerin üçte dinasyonun sekreteryası görevi-
zorla fuhşa itilen, sokaklarda çalışan birini 18 yaş altı kız çocukları ni 2005 yılından 2011 yılına kadar
ya da yaşayan ve yargıyla tanışan oluşturmaktadır. sürdüren Adalet Bakanlığı Eğitim
çocuklar, bu çocukların yaşadık- • 2009 tarihli Kadına Karşı Şiddet Dairesi Başkanlığı, 08/06/2011 ta-
larının nedenleri, çözüm amacıyla Araştırması’na göre, 15 ile 24 rih ve 27958 Mükerrer sayılı Resmi
yapılan yasal düzenlemeler, geliştiri- yaşları arasındaki kız çocukları Gazete›de yayımlanarak yürürlüğe
len kurumlar ve sistemler hakkında ve genç kadınların yüzde 11’inin, giren 633 sayılı «Aile ve Sosyal Po-
birçok veri, görüş ve referanslar yer 15 yaşına gelmeden partnerleri litikalar Bakanlığının Teşkilat ve Gö-
almaktadır. dışında bir kişi tarafından kendi revleri Hakkında Kanun Hükmünde
Şiddetin yanı sıra, çocuk ihmali iradeleri dışında cinsel ilişkiye ya Kararname”nin 2/c ve 8/i madde-
de evde ve çevresinde kazalara ve da diğer cinsel fiillere zorlandık- si, ile 5395 sayılı Çocuk Koruma
yaralanmalara neden olabilmekte, ları tespit edilmiştir. Kanunu’nda belirlenen tedbirlerin
çocukların fiziksel, bilişsel, sosyal ve Türkiye, 2005 yılından bu yana yürütülmesi ve koordinasyonunun
duygusal gelişimlerinde sorunlara bir dizi temel yasayı (Çocuk Koruma sağlanması görevini Aile ve Sosyal
yol açabilmektedir. Yasası, Ceza Yasası, Ceza Usul Ya- Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmet-
Çocuk istismarı ise en geniş sası, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin leri Genel Müdürlüğü’ne devretmiştir
anlamda, belli bir zaman dilimi içe- İnfazı Hakkında Yasa ve Denetimli Çocuk Koruma Yasası genelde,
risinde bir yetişkin tarafından çocu- Serbestlik ve Yardım Merkezleri Ya- Sosyal Hizmetler Yasası’nın çocuk
ğun o kültürde kabul edilmeyen bir sası) benimseyerek ya da üzerinde bakımı ile ilgili hükümlerini yürür-
davranışa maruz kalması şeklinde değişiklikler yaparak, suça karışan lükte bırakmaktadır. Buna, muhtaç
tanımlanmaktadır. Dünya Sağlık Ör- çocuklar ve suçun çocuk tanıkları/ durumdaki çocukların belirlenme-
gütü (WHO) çocuk istismarını şöyle mağdurları için uluslararası stan- sine ve koruma emirleri çıkartılma-
tanımlamaktadır: «Çocuğun sağlığı- dartlar doğrultusunda çocuklara sına ilişkin sorumluluklar ve usuller
nı, fiziksel ve psikososyal gelişimini özgü hükümler getirmiştir. de dahildir. Çocuk Koruma Yasası
olumsuz yönde etkileyen, bir yetiş- Bu alanda, 2005 yılında çıkar- ayrıca çocuk mahkemelerinin ku-
kin, toplum ya da devlet tarafından tılanÇocuk Koruma Yasası temel ruluşu, görevleri ve yetkileri, suça
bilerek ya da bilmeyerek yapılan tüm yasal düzenlemedir. Yasa, korunma itilen çocukların güvenliği konusun-
davranışlar çocuk istismarı” olarak ihtiyacı olan çocukların danışman- da alınması gereken önlemlerle ilgili
kabul edilmektedir (https://tr.wikipe- lık, sağlık, bakım ve eğitim/barınma hususları da düzenlemektedir. Yasa,
dia.org). programları gibi hizmetlere yönlendi- bu hususlarda, ilgili hükümet kuru-
Uluslararası Çocuk Merkezi rilmesindeki usulleri belirlemekte ve luşlarının, sosyal hizmet ve denetim
(ICC), Çocuğa Karşı Şiddeti Önle- bu önlemlerin yaşama geçirilmesine memurlarının rol ve görevlerini de
mek İçin Ortaklık Ağı, Çocuklara yönelik düzenlemeler getirmektedir. belirlemektedir.
Yönelik Ticari Cinsel Sömürüyle Korunma ihtiyacı olan çocuklar, fi- Yeni çocuk mahkemeleri ve
Mücadele Ağı’nın birlikte yürüttük- ziksel, zihinsel, manevi, toplumsal savcılıkları oluşturulmuş, çocuklar
leri bir çalışma sonunda düzenlenen ve duygusal gelişimleri ve kişisel için özel alternatif önlemler ve ara-
“Çocuğa karşı cinsel sömürü ve is- güvenlikleri risk altında olan, ihmale buluculuk fırsatları yaratılmıştır. Suç
tismarın önlenmesi” politika notun- veya istismara maruz kalmış veya işleyen çocuklar ve mağdurlar için
da (http://www.bianet.org/bianet/ suç mağduru çocuklar olarak tanım- uzmanların görevlendirilmesi, sos-
cocuk/160296-adli-tip-a-her-ay- lanmaktadır. yal araştırma raporları ve zorunlu
650-cocuk-cinsel-istismari-vakasi- Ülkemiz için çocuk koruma hiz- hukuksal yardım gibi alanlarda da
geliyor27 Kasım 2014 tarihli habe- metlerinde koordinasyonun sağlan- düzenlemeler yapılmıştır.
ri); çocuğa karşı cinsel sömürü ve ması, Çocuk Koruma Kanunu ile ön- Son dönemde gerçekleştirilen
istismarın önlenebilir olduğuna dik- görülmüş ve merkezi düzeyde Aile yeni yasal düzenlemelerin fiilen uy-
kat çekilerek çok sayıda veriye yer ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na gulanmasında kısmen ilerleme sağ-
verilmiştir. Raporda yer alan verilerin verilmiş bir görevdir. Çocuk koru- lanabilmiştir. Polis ve jandarmanın
bazıları şöyledir: ma hizmetlerini sunmaktan sorum- çocuklarla ilgilenen birimleri kurul-
• Adalet Bakanlığı’nın 2014 veri- lu bakanlıklar ve işbirliği yapılacak muş , pilot olarak uygulama yapı-
lerine göre, her ay adli tıp ku- kurumlar arasında koordinasyonun lan birçok ilde, buna İzmir’de dahil
rumuna 650 çocuk cinsel istis- sağlanması için merkezi düzeyde, il olmak üzere Çocuk Hakları Koor-
6 Okul Psikolojik Danışmanı E-Bülteni
dinasyon Kurulları oluşturulmuştur. Çocuk Destek Merkezle- timleri yapmayarak çocukları şiddet
Birçok baroda Çocuk Hakları Ko- ri Yönetmeliği 29.03.2015 Tarih döngüsü içinde yaşamaya zorunlu
misyonlarının sayısı artmıştır. Bazı ve 29310 Sayılı Resmi Gazetede kılması gibi nedenler yer almaktadır.
barolarda Çocuk Hakları Merkezleri yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Örneğin TCK. M.278‘de “suç işlen-
kurulmuştur. Bakanlık tarafından suç mağduru, diğini gören ve bildirmeyen kişiler”
28431 sayılı Resmi gazete- suça sürüklenen, sokakta ve risk hakkında verilecek cezai yaptırım-
de yayınlanarak yürürlüğe giren altında bulunan çocuklara özgü la ilgili olarak Anayasa Mahkemesi
2012/20 sayılı Başbakanlık Genel- Çocuk Destek Merkezleri oluşturul- “tanıklık yapmaktan çekinme hakkı
gesi ile çocuk istismarının önlenmesi maktadır. Bu merkezler çocukların olanlar” yönünde istisna getirmiştir.
ve istismara uğrayan çocuklara bi- temel gereksinimlerini karşılamak, fi- Uygulamadasuça karışan, yasadaki
linçli ve etkin bir şekilde müdahale ziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal tanımıyla suça sürüklenen çocuklar
edilmesi amacıyla, öncelikli olarak ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli mü- açısından da adil bir yargılamanın ya-
cinsel istismara uğramış çocukla- dahaleleri gerçekleştirmek, aile ve pılmadığı, Çocuk Koruma Yasası ve
rın ikincil örselenmesini asgariye yakın çevrelerine dönmelerini veya BM Çocuk Hakları Sözleşmesindeki
indirmek, adli ve tıbbi işlemlerin bu diğer sosyal hizmet modellerine ha- pek çok hükmün hiç uygulanma-
alanda eğitimli kişilerden oluşan bir zır hale gelmelerini sağlamak üzere dığını görmekteyiz. Örneğin, Suça
merkezde ve tek seferde gerçek- hizmet vermektedir. Sürüklenen Çocuklar hakkında dü-
leştirilmesini temin etmek üzere; Yukarıda açıklanmaya çalışılan zenlenen sosyal inceleme raporları
Sağlık Bakanlığına bağlı hastaneler/ yasal düzenlemelere rağmen, ço- Çocuk Hakimleri ve Çocuk Savcı-
kurumlar bünyesinde Çocuk İzlem
cuklara yönelik şiddet ve istismarı- ları tarafından hiç incelenmemekte-
Merkezlerinin (ÇİM) kurulması ve
nın engellenmesi yönünde yürütülen dir. Müdafii olarak görev aldığım 15
bu merkezlerin işleyişinin Sağlık Ba-
çalışmalar hala çok yetersizdir. Suç yaşında bir çocuğun dosyasındaki
kanlığınca koordine edilmesi gerekli
mağduru çocuklar için getirilen yasal sosyal inceleme raporunda, mem-
görülmüştür. İlk olarak Ankara‘da
düzenlemelerin suçu önleyici ve ço- leketinden kaçtığı, çünkü babasının
başlayan pilot uygulama çerçeve-
cuğu koruyucu hükümleri gerektiği kendisini zincirle dövdüğü ve annesi
sindeİzmir’de de ÇİM kurulmuştur.
gibi uygulanmamaktadır. Bunun ne- ile diğer kardeşlerine de sürekli şid-
Seksen bir ilde kurulması hedef-
denleri arasında öngörülen hizmetler det uyguladığını belirten çocuğun
lenmiş ise de halen çok az sayıda
için yeterli bütçe ayrılmaması, yeterli babası hakkında yasal bir işlem baş-
ilde ÇİM vardır. Var olan ÇİM’ler de
uzman istihdam edilmeyişi vs. gibi latıp başlatmayacağını hakime sor-
yeterli teknik donanımdan ve kadro
nedenlerin yanısıra, kutsal aile anla- duğumda, hakimin yüzündeki umur-
yönünden eksiktir.
yışının egemen olduğu bir toplumsal samaz ve şaşkın ifadeyi unutamam.
Son olarak, Aile ve Sosyal Poli-
yapıda devletin aile içinde gerçek- Hangi birine yasal işlem yapacağız
tikalar Bakanlığı’na bağlı olarak Ço-
leşen çocuklara yönelik suçlarda vs. gibi bir şeyler mırıldandı. Yargı-
cuk Destek Merkezleri kurulmaya
ihmalkar davranması, yeterli dene- ladığı çocuk sürekli olarak hırsızlık
başlanmıştır. Suç mağduru, suça
sürüklenen ve sokakta yaşayan ço-
cuklara hizmet veren merkezlerin
çocukların özelliklerine göre farklı
isimlerle (Çocuk ve Gençlik Merkez-
leri, Koruma Bakım ve Rehabilitas-
yon Merkezleri ve Bakım ve Sosyal
Rehabilitasyon Merkezleri) adlandı-
rılması, çocukların korunmaya muh-
taçlığı ve mağduriyetlerine işaret etti-
ğinden; 19.02.2014 tarihinde Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe
giren 6518 Sayılı Aile ve Sosyal Po-
litikalar Bakanlığının Teşkilat ve Gö-
revleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Deği-
şiklik Yapılmasına Dair Kanunda Ço-
cuk Destek Merkezi olarak yeniden
tanımlanmıştır.
TEMMUZ 2015 7
MAKALE
Avukat Şenay Tavuz | Çocuklara Yönelik Şiddet ve İhbar Zorunluluğu
suçundan karşısına gelen ve çocuk takdirde; kamu görevlileri bakı- kümlülüğün ihlali (TCK m. 233) ve
yurdundan sürekli olarak kaçan bir mından TCK’nın 257. maddesinin çocuğun kaçırılması veya alıkonul-
çocuktu. Görünüşte bu çocuğun 2. fıkrasında düzenlenen görevin masını (TCK m. 234) cezalandıran
dosyasında her şey tamam olma- ihmali davranışla kötüye kullanıl- suç tanımları da, çocuğun psikolo-
sına rağmençocuk yine sokaklarda ması suçu oluşacaktır. jik istismarına yaptırım öngören hü-
hurda toplayarak yaşamaya devam “Çocuğa yönelik fiziksel, cinsel kümler arasında sayılabilir.
ediyordu. Çocuğun evden kaçması- veya duygusal istismar teşkil eden İhbar, sözlük anlamı itibariyle,
na sebep olan babayla ilgili devletin davranışların birçoğu suç olarak bildirme, haber verme anlamına gel-
en yetkili organlarından olan savcılık tanımlanan fiilleri oluşturmaktadır. mektedir. Ceza hukuku literatüründe
ve hakimin bilgisi dahilinde işlenmiş Örneğin çocuğun aç veya susuz bı- ise ihbar, bir suçun işlendiğinin yetkili
çocuğa karşı şiddet suçuyla ilgili hiç- rakılması, uykusuz bırakılması, zor makamlara haber verilmesi demektir
bir işlem yapılmadan hem de …. koşullarda çalışmaya mecbur edil- (CMK m. 158, 159). İhbar, kişiler ba-
Oysa ki; İstismar edilen çocuk mesi gibi ona karşı merhamet ve kımından hem anayasal bir hak hem
“korunma ihtiyacı olan çocuk” olup, şefkatle bağdaşmayacak nitelikte de belli suçlar yönünden veya belli
hakkında 3.7.2005 tarihli ve 5395 kötü muamelede bulunulması (TCK kişiler bakımından bir yükümlülüktür
sayılı Çocuk Koruma Kanununun 5. m. 232), bedeninde sigara söndü- (Koca, 2012).
maddesinde belirtilen “koruyucu ve rülmesi veya diğer ağır yaralama-
destekleyici tedbirlerin” uygulanma- larda bulunmak, günlerce bir odaya 5237 Sayılı Türk Ceza Kanu-
sına karar verilebilecektir. Çocuğun kapatmak gibi kötü muamele boyu- nunda “Suçu bildirmeme” suçu
fiziksel, cinsel veya duygusal yönden tunun ötesine geçen davranışlara aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
istismarının ihbar yükümlülüğüne maruz kalması (TCK m. 86, 94, 96, MADDE 278 - (Değişik: 6352
konu olabilmesi için, istismarın kural 109) çocuğun fiziksel yönden istis- - 2.7.2012 / m.91) (1) İşlenmekte
olarak suç teşkil eden bir fiil şeklin- marını cezalandıran suç tanımlarına olan bir suçu yetkili makamlara
de ortaya çıkması gerekir. Çünkü örnek olarak gösterilebilir. bildirmeyen kişi, bir yıla kadar ha-
TCK’da konusu suç teşkil eden bir Çocuğun cinsel yönden istis- pis cezası ile cezalandırılır.
fiilin yetkili makamlara bildirilmemesi mar edilmesi de ceza kanunun çe- (2) İşlenmiş olmakla birlikte, sebe-
suç olarak tanımlanmıştır. şitli maddelerinde suç olarak tanım- biyet verdiği neticelerin sınırlan-
Suç boyutuna ulaşmamış ço- lanmıştır. Örneğin, çocuğun cinsel dırılması halen mümkün bulu-
cuk istismarının yetkili makamlara istismarı suçu (TCK m. 103), reşit nan bir suçu yetkili makamlara
ihbar edilmemesi suç teşkil etmeye- olmayanla cinsel ilişki suçu (TCK m. bildirmeyen kişi, yukarıdaki fıkra
cektir. Ancak Çocuk Koruma Kanu-
104), müstehcenlik suçu (TCK m. hükmüne göre cezalandırılır.
nu’nun 6. maddesinin 1. fıkrasında
226), fuhuş (TCK m. 227) gibi suçlar (3) Mağdurun onbeşyaşını bitirme-
belli kişi ve kurumlar bakımından
bu niteliktedir. miş bir çocuk, bedensel veya
daha geniş bir ihbar yükümlülüğü
Çocuğun duygusal istismarını ruhsal bakımdan (Değişik ibare:
öngörülmüştür. Bu hükme göre,
cezalandıran maddelere örnek ola- 6462 - 25.4.2013 / m.1/63-b)
“Adli ve idari merciler, kolluk görevli-
rak çocuğu dilencilikte araç olarak “engelli” olan ya da hamileliği
leri, sağlık ve eğitim kuruluşları, sivil
kullanmayı cezalandıran TCK m. nedeniyle kendisini savunama-
toplum kuruluşları, korunma ihtiyacı
229’daki tanım gösterilebilir. Keza yacak durumda bulunan kimse
olan çocuğu Sosyal Hizmetler ve
aile hukukundan kaynaklanan yü- olması halinde, yukarıdaki fık-
Çocuk Esirgeme Kurumuna bildir-
mekle yükümlüdür.”
Korunma ihtiyacı olan çocuk,
bir suçun mağduru olan çocuk
olabileceği gibi, ihmal veya istis-
mar edilen, bedensel, zihinsel,
ahlaki, sosyal ve duygusal geli-
şimi ile kişisel güvenliği tehlikede
olan çocuklar da olabilir. Böyle
bir çocuğaÇocuk Koruma Kanu-
nu’nun 6. maddesinin 1. fıkrasın-
da sayılan kişilerden birisi rastlar
ve ihbar yükümlülüğünü yerine
getirmezse, fiili TCK’nın 278, 279
ve 280. maddelerini ihlal etmediği
8 Okul Psikolojik Danışmanı E-Bülteni