Table Of ContentOğuz Adanır 1975’te Paris 1 Pantheon-Sorbonne Üniversitesi Sanat ve Ar
keoloji EnstitOsı'ı'nden (Sinema-TV) lisans diplomasını aldı. Ertesi yıl aynı
kurumda yüksek lisansını, 1979’da da doktorasını tamamladı. 1994’te pro
fesör olan Oğuz Adanır o tarihten bu yana Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel
Sanatlar Fakültesi Sinema-TV Bölüm Başkanlığı görevini yürütmektedir.
Sinema-TV yazarlığı, simülasyon, sinema-TV’de yaratıcılık ve semiyoloji
konularında dersler vermektedir. Eserlerinden basılan şunlardır: İşitsel ve
Görsel Anlam Üretimi, Sinemada Anlam ve Anlatım, Eski Dünyaya Yeni Bir
Bakış (3 cilt), Baudrillard’ın Simülasyon Kuramı Üzerine Notlar ve Söyleşiler,
Kapitalizm öncesi Evrensel Kültür/Zihniyetten Günümüze “Osmanh ve öte
kiler”. Çok sayıdaki çeviri eserlerinden bazıları ise şunlardır: Sinemada An
lam Üstüne Denemeler (Christian Metz), Sinema Estetiği ve Psikolojisi (Jean
Mitry), Sessiz Yığmlann Gölgesinde ya da Toplumsalın Sonu (Jean Baudril-
!ard), Üretimin Aynası (Jean Baudrillard), FoucauU’yu Unutmak (Jean Ba-
udrillard), Simülakrlar ve Simülasyon (Jean Baudrillard), Çaresiz Stratejiler
(Jean Baudrillard), Simgesel Değiş Tokuş ve ölüm (Jean Baudrillard), Ahlak
Eğitimi (Emile Durkheim), Anahtar Sözcükler (Jean Baudrillard), Şeytana Sa
fı lan Ruh ya da Kötülüğün Egemenliği (Jean Baudrillard), tikel İnsanda Ruh
Anlayışı (Lucien Levy-Bruhl), İlkel Toplumlarda Mistik Deneyim ve Simgeler
(Lucicn Levy-Bruhl), Amerika (Jean Baudrillard).
Aslı Kararoollaoğlu 1977 Ankara doğumlu. Orta ve lise öğrenimini İzmir
Özel Saint Joseph Fransız lisesi’nde tamamladı. Lisans eğitimini 2000 yılın
da, yüksek lisans eğitimini ise 2005 yılında Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi
Radyo-TV Sinema bölümünde tamamladı. Şu anda aynı bölümde araştırma
görevlisi vc doktora öğrencisidir.
NESNELER SİSTEMİ
Jean Baudrillard
Çeviri: Oğuz Adanır
Aslı Karamollaoğlu
BOĞAZİÇİ
Û N İVERSİTES
YA YI N E Vİ
Jean Baudriliard
Le système des objets
O Éditions Gallimard, 1968
Nesneler Sistemi
©BÖTEK A.Ş, 2004
Çeviri © Oğuz Adanır, Aslı Karamollaoğlu 2008
Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi
Boğaziçi Üniversitesi Uçaksavar Kampusu
Cengiz Topel Caddesi, Garanti Kültür Merkezi, Arka Giriş
Etiler/İstanbul
bu press($bou n. edu. t r
www.bupress.org,www.bupress.net
Telefon ve faks: (90) 212 257 87 27
Sertifika No: 10821
Tüm haklan saklıdır. Tanıtım amacıyla yapılacak kısa alıntılar
dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın, hiçbir yolla kopyalanamaz,
çogaltılamaz, ticari amaçlarla kullanılamaz.
Baskıya Hazırlayan: Cem Uçan, Ergun Kocabıyık.
Kapak Tasarımı: Kerem Yeğin
Baskı: G.M. Matbaacılık ve Ticarct A.Ş.,
100 Yıl Mah. MAS-SİT, 1. Cadde, No: 88, Bağcılar/İstanbul
Telefon: 0212 6290024-25
Birinci Baskı: Şubat 2010
Boğaziçi University Library Cataloging in Publication Data
Baudriliard, Jean, d. 1929-
Nesnelcr sistemi /Jean Baudriliard; çevirenler Oğuz Adanır,
Aslı Karamollaoğlu
248 p.; 21 cm.
Includes biographical references
ISBN 978-605-4238-20-0
1. Consumption (Economics) 2. Object (Philosophy).
3. Technology and civilization. 4. Values -Psychological
aspects. I. Title. II. Adanır, Oğuz. 111. Karamollaoğlu, Aslı.
BF778
İçindekiler
GİRİŞ, 9
(A)
İŞLEVSEL BİR SİSTEM YA DA NESNEL BİR SÖYLEV, 19
I. EŞYALARI DÜZENLEME BİÇİMLERİ, 21
Geleneksel Eşya Yerleştirme Biçimi, 21 ♦ Modem Nesne Temsil
Etme Yeteneğinden Yoksundur, 23 ♦ örnek Alınacak Ev İçleri,
26 ♦ Dekorun Belli Başlı Unsurları, 26 ♦ Duvarlar ve Jşık, 28 ♦ Ay
dınlatma, 29 ♦ Aynalar ve Portreler, 29 ♦ Duvar Saati ve Zaman,
31 ♦ Ev Dekorasyonu Konusunda Sosyolojik Düşünce Üretilebilir
mi?> 32 ♦ Dekoratör Vatandaş, 34.
II. ORTAM OLUŞTURMAYA YARAYAN BELLİ BAŞLI UNSURLAR, 39
Bir Ortam Oluştururken Dikkat Edilmesi Gereken Değerler:
Renk, 39 ♦ Geleneksel Renk Anlayışı, 39 ♦ “Doğal* Renk, 40 ♦
“İşlevsel” Renk, 44 ♦ Sıcak ve Soğuk Renkler, 46 ♦ Ortama Özgü
Değerler: Malzeme, 47 ♦ Doğal Ahşap Malzeme, Kültürel Ahşap
Malzeme, 47 ♦ Ortam Yaratma Mantığı, 49 ♦ Örnek Bir Malzeme:
Cam, 51 ♦ Ortamla Nasıl İlişki Kurulur, 54 ♦ Oturma Elemanla
rı, 55 ♦ Kültür ve Sansür, 58 ♦ Ortamla Oluşan Değerler, Yani
Jestler ve Biçimler, 59 ♦ Geleneksel Jestler Çaba Gerektirir, 60 ♦
İşlevsel Jestler Demek Denetim Demektir, 61 ♦ Yeni Bir Müdahele
Alanı, 63 ♦ Asgari Düzeye İndirilen Boyutlar, 65 ♦ Basitleştirme/
Stilizasyon, Kullanışlılık, Biçim, 66 ♦ Simgesel Boyutun Sonu,
68 ♦ Soyutlanmış Güç Ne Demektir, 70 ♦ İşlevselci Masal, 72 ♦
Çakmak örneğinde İşlevsel Biçim Açıklaması, 73 ♦ Biçimsel Bir
Yananlam Örneği Olarak Araba Çamurluğu, 74 ♦ Bir Bahane Ola
rak Biçim, 77.
IH. SONUÇ: DOĞALLIK VE İŞLEVSELLİK, 80
EK: EV YAŞANTISI VE ARABA, 83
(B)
İŞLEVSEL OLMAYAN SİSTEM YA DA ÖZNEL SÖYLEV, 89
I. MARJİNAL NESNE: DEMEK ESKİ NESNE DEMEKTİR, 91
Ortamın Eski Nesneye Kazandırdığı Değer ya da Tarihsellik, 91
♦ Eski Nesnenin Simgesel Değeri, yani Köken Masalı, 92 ♦ Aslına
Uygunluk, 94 ♦ Neo-Kü3türel Sendrom Demek Onarım Demek
tir, 95 ♦ Eşzamanlılık, Artzamanlılık, Çağdışılık, 99 ♦ Ters Yönde
Giden Bir Açıklama ya da “İlkel insana” Göre Teknik Nesne, 101
♦ Eski Eşya Pazarı, 103 ♦ Kültürel Neo-Emperyalızm, 104.
II. KURALDIŞI BİR SİSTEM YA DA KOLEKSİYON, 106
İşlevi Soyutlanan Nesne, 306 ♦ Bir Tutku İfadesi Olarak Nesne,
108 ♦ En Güzel Ev Hayvanı, 110 ♦ Koleksiyonculuk, 112 ♦ Nice
likten Niteliğe Geçiş ya da Eşi Benzeri Olmayan Nesne, 113 ♦
Nesneler ve Alışkanlıklara Örnek Olarak Saat, 116 ♦ Nesne ve
Zamandan Oluşan Döngü, 118 ♦ Kıskançlık, Nesnenin Gözler
den Saklanması Hapsedilmesi Demektir, 122 ♦ Nesnenin Yapı
sını Bozan Sapkınlık, 124 ♦ Nesnelerin Güdümlemc Gücünden
Gerçekliğin Güdümleme Gücüne, 129 ♦ Kendi Kendine Çekilen
Bir Söylev, 132.
(C)
GADGETLAR VE ROBOTLARIN YER ALDIĞI BAŞKALAŞMIŞ
VE İŞLEVİNİ YİTİRMİŞ BİR SİSTEM, 135
Teknik Yanaıılam örneği Olarak Otomatikleşme, 137 ♦ “İşlevsel*
Aşkınlık, 138 ♦ işlevsel Garabet Örneği Olarak Gadget, 142 ♦
Sözde Bir İşlevsellik örneği Olarak Zımbırtı (Le Macfıin), 143 ♦
Başkalaşan İşlevlere örnek Olarak Robot, 149 ♦ Teknolojik Dö
nüşümler Üzerine, 154 ♦ Teknoloji ve Bilinçaltı Sistemi, 160.
(D)
NESNELER VE TÜKETİM ÜSTÜNE OTURTULMUŞ
SOSYO-İDEOLOJİK BİR SİSTEM, 167
I. MODELLER VE SERİLER, 169
Sanayileşme öncesine Ait Nesne ve Sınai Model, 169 ♦ “Kişi
selleştirilmiş” Nesne, 172 ♦ Seçenekler Dünyası, 173 ♦ Kuraldışı
(Marjinal) Fark Özerine, 174 ♦ Hayal Ürünü Modeller, 176 ♦ Mo
delden Seriye, 178 ♦ Teknik Yetersizlik, 178 ♦ Biçimsel Yetersiz
lik, 181 ♦ Sınıf Farkı, 183 ♦ Ayncahk Tanınan Güncellik, 185 ♦
Kişinin Başına Gelenler, 188 ♦ Modellerin İdeolojisi, 189.
II. KREDİ, 192
Tüketici Yurttaşın Sahip Olduğu Haklar ve Yerine Getirmesi
Gereken Görevler, 192 ♦ Tüketimin öne Geçmesi ya da Yeni Bir
Etik Anlayış, 195 ♦ Satın Almaya Zorlanma, 196 ♦ Satın Alma
Adlı Mucize, 198 ♦ Bir Ev Eşyası Tanımı Yapmanın Zorluğu,
199.
III. REKLAM, 203
Nesneler Üzerine Söylev Çekmek ve Söylev Çeken-Nesne, 201 ♦
Dayatılan Reklam ve Bir Ürün Olarak Reklam, 202 ♦ Noel Baba
Mantığı, 203 ♦ Annelik Anlayışı ya da Airborne Marka Koltuk,
205 ♦ Şenliğe Dönüştürülen Satın Alma Gücü, 230 ♦ Ödüllen
diren ve Baskı Altında Tutan İkili Bir Süreç, 213 ♦ Reklamın
Yaratmaya Çalıştığı Toplum, 218 ♦ Pax Çamaşır [Deterjanı (Les
sive Pax), 218 4 Reklam Yarışmaları, 220 ♦ Garap, 221 ♦ Yeni Bir
İnsanlık Anlayışı mı?, 222 ♦ Kitlesel Koşullandırma, 222 ♦ İsmi
Olup Cismi Olmayan Özgürlük, 225 ♦ Reklam/Nesneler Siste
mi Yeni Bir Dilyetisi midir?, 228 ♦ Reklam/Nesneler Sisteminin
Temel Yapısal Unsurlan ya da Marka, 229 ♦ Yaşam düzeyi (le
Standing) Denilen Evrensel Kodun Açıklaması, 236.
SONUÇ: NASIL BİR “TÜKETİM" TANIMI, 240
GİRİŞ
Şu muazzam nesneler dünyasını ani değişikliklere uğrayıp
yok olan tropikal ve buzul türler de dahil olmak üzere bir
bitki örtüsü ya da bir hayvanlar dünyası şeklinde sınıflandı-
rabilir miyiz? Günümüzde kent uygarlığının hızlı yaşamları
na tanık olduğu ürün, araç ve gadget kuşakları karşısında
insan sanki hiç değişmeyen dengeli bir türü andırmaktadır.
Aslında bu karmaşanın birçok doğal türde karşılaşılan kar
maşıklıktan daha tuhaf olmadığı söylenebilir. Ancak bu ara
da insan denilen varlığın tüm doğal türleri sınıflandırmak gibi
bir alışkanlık kazanmış olduğunu biliyoruz. Bu işi sistemli
bir şekilde yapmaya başladığı gün, çevresindeki teknik ve işe
yarar nesnelerin ansiklopedik boyutlara ulaşan bir de liste
sini yayımlamıştır. O günden bu yana bu listeler çok değiş
miştir. Çünkü günlük nesnelerin (makineler hariç) sayısında
inanılmaz bir artış görülmüş, gereksinimler artmış, üretim
sayesinde de bu nesnelerin doğum ve ölümleri hızlanmıştır.
Tüm bu nesneleri adlandırma konusunda büyük bir sözcük
sıkıntısı çekilmektedir. Şu halde gözle görünür bir şekilde
değişen nesneler dünyasını sınıflandırabilmek ve betimleyici
bir sistem oluşturabilmek mümkün müdür? Bu durumda
nesne sayısı kadar sınıflandırma ölçütü olacağı kesindir. Ör
neğin; boylanna, işlevlerine (nesnel işlevleriyle nasıl bir ilişki
içindedirler?), zorunlu kıldıkları (çok ya da az, gelenekselleş
miş veya gelenekselleşememiş) jestlere, biçimlerine, kullanım
sürelerine, gün içinde ortaya çıkış saatlerine (az çok düzenli
ve bilinçli bir şekilde kullanılan), dönüştürdükleri malzeme
ye, (kahve değirmeni konusunda bu durum açık seçik bir
şekilde görülürken, bir ayna, bir radyo ya da bir otomobil
konusunda aynı şey söylenemez. Oysa her nesnenin dönüş
türdüğü bir şeyler vardır) kullanım düzeyindeki (özel, aile,
kamu, vs.) toplumsallık ya da öncelik derecesine göre vs. As
lında sürekli bir yenilenme ve çoğalma eğiliminde olan nes
10 • Nesneler Sistemi
neler dünyası açısından bütün bu sınıflandırma yöntemleri
nin neredeyse alfabetik sıralama kadar rastlantısal oldukları
görülmektedir, örneğin, yapısal bir sınıflandırmadan yoksun
Saint-Etienne Silah Sanayi Şirketi'nin katalogunda yer alan
alt bölümlemelerdeki tanımlamalar, nesnelerin sahip olduk
ları belli işlevlere göre yapılmıştır. Bu işlev çok küçük ve dar
kapsamlı karmaşık bir işlemin eşdeğerlisi olup hiçbir anlam
sistemiyle ilişkili değildir.1 Sıegfried Giedion (Mechanization
Takes Command, 1948), çok daha üstün niteliklere sahip bir
tür teknik destanda, nesnelerin tarihi gelişim süreci içinde
ki işlevsel, biçimsel ve yapısal çözümlemesini yapar; teknik
gelişmeye bağlı toplumsal yapı değişikliklerinden söz eder
ken nesnelerin nasıl algılandıklan; işlevleri dışında hangi
gereksinimlere yanıt verdikleri; işlevsel yapılarla iç içe geçen
ve karşı karşıya kalan zihinsel yapıların hangileri olduğu;
günlük yaşamdaki yerlerinin hangi kültürel, infrakültürel ya
da transkültürel sistemler üstüne oturtulmuş olduklan gibi
sorulara yanıt vermekten kaçınmaktadır. Bu metinde biz işte
bu türden soruları sormaktayız. Söz konusu olan şey nes
nelerin işlevlerine göre bölünmesi ya da çözümlemeyi kolay
laştırabilmek amacıyla onları hangi sınıflara ve altsınıflara
bölmemiz gerektiği değildir. Sorun insanların nesnelerle iliş
kiye geçiş süreçleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan insani
ilişkiler ve davranışlar sistematiğidir.
Nesnelerin üretip “konuştuğu” bir dile benzeyen bu az
çok tutarlı anlamlar sistemi incelemesi her zaman işlevsel
betimlemenin ötesinde yer alan ve bu “konuşan” sistemden
daha kesin bir yapıya sahip olan teknoloji adlı farklı bir yapı
sal düzlemin varlığını zorunlu kılmaktadır.
Oysa bu teknolojik düzlemin bir soyutlamadan ibaret
olduğu söylenebilir, zira günlük yaşamda bizler nesnelerin
teknolojik özelliklerini önemsemeyiz. Oysa bu soyutlama
1 Ancak böyle bir katalog bastırılmış olması bile çok değişik anlam
lar içermektedir. Sunduğu çok zengin isim listesi derin bir kültürel
anlama sahiptir, başka bir deyişle bu katalogda yer alan nesneler
tıpkı bir masal kitabı ya da yemek listesi gibi tasarlanmış olup
sayfaları çeviren insanın bundan “zevk alması” beklenmektedir.
