Mütareke ve Sürgün Hatıraları

168 Pages·2010·2.08 MB·Turkish

by  Ahmet Ağaoğlu

MU•• TAREKE
VES•• URG•• UN
HATIRALARI
MÜTAREKVEE
SÜRGÜN
HATIRALARI
AHMETA GAOGLU
MÜTAREKEVE
SÜRGÜN
HATIRALARI
YaymHaa zırlayan:
ErtanE ğrib-eUlfukÖ zcan
oocu(Kfr
ABE Vi
DoğuK itabevi
SosyoloKgictaa plDairzıi si
04
T.C
KültüvreT urizBma kanlığı
SertifNiok:a
16997
GeneYlay ınY önet:m eni
ErtaEnğ ribel
UfukÖzcan
KapavkeS ayDfüaz eni
AtilCle ayl an
1.B askı,
İstanbEukli,m2 010
Buk itabtıünm y ayıhna klaDroığ uK itabevia'intet ir.
Tanıtiıçmi yna pılaaclaıkn tdıılşaırn tdüam a lıntılar,
KültüBra kanlTıeğlıHi afk laSröız leşmgeesrie ği
yayıneviinzinnig neir ektirir.
ISBN9:7 80-56-61154-8-6
DoğuK itabevi
Arıkarcaa dN.o :4,5G ünceHra n1 1 8 Cağaloğİlsut anbul
Tel2:1 2.5272F9aks2:6 2 12.522972 6
Emaili:l [email protected]
Web:w ww.dogukitabevi.com
İÇİNDEEKRİ L
ErtEağnr i-bUefulkÖ zcan
MütareSküer,g vüenİ mpaorraltuğTuasnf iyeDsaiinre 7
........................
HakkUıy ar
Ağaoğlu Ah"mMeütte'akirvene S ürgHüant ıraları" 19
..........................
MübazrS iüelymanlz
AhmeAtğ aoğluZ'inhunni yTeestiirnlBeea krıim ından
SürgYüınl ları 33
..............................................................................................
Mütarveek eS ürHgaütnı raları .47
...............................................................
SürgDüönn üşü 141
........................................................................................

MÜTAREKES,Ü RGÜNV E
iMPARATOURGLUNT ASFiYESDiANiER
ErtEağnr ib1Ue flu Ökz can
smanDleıv letuiz'unçniö nz ülsmüer ecbianaşinlng ıXcIıXy .ü zyıl baş­
O larkıandaga err giö türbüil.lGe ierleneOkssmealn lsıilyıaks etvianzd­en
geçilvmeBi aşt ıcıdleavşrmaeaçs ıişl tmıİırm.p atroarlubğuuy nü zyıkladra­
şıalştsıoğrıu nlaasrııln ksaiyynoaalsğdiıu ğu çgöizbüils,mü er edceti e mel­
des iynaistie liktebdiiBrra .t gıBülecılü yiner dleiğ ignidreiv lebe inr bairrdiı
sırgae lheanr iscaiv aşbluanrub ni bra şkgaö rüntü.s üÖdytüaern dan Batılı
devletmlüedraihna leleriiç ssoonrduuacbn uül yaürm üşMtoürrva.e G irit
ayaklaanrmıanplıenş inYduneann istbaanğ'ıımns ızklaızğaınnmOıas smıa n­
lı'bnüıtnüb niy rü zybıoly unkcaar şılavşeça öczamğeıbk ütyeü gkü çlükler
çekecseoğriu nlialrökım ne ğidDierv:l egtaiynr imütselbiama suılnuısnç u
eğilimalyerrılşe.mY aunsaınb ağımsıdzilğıueğlrıu silçairdn e bmiord el
oluışrhmuş"tİuynrii. y eçtalbia"l gairrliaşT ianlzeinmd aats oruçnaaro el a­
maycaaktBıartd.ıe lvıl etBlaelrkiann lkaırşdkaıkvriet mmaü dahalelerinin ar­
dıa rkakseıs ilşmteiSmroi.r unkuany nadğiız giBnastiız yaıylıılğ.mSı aodc­ır
runB atsıo runu,ad muarO smanbluıa çmazdkaunr tulbmiark yBaantaı,
dengeilçeirnrido üels tleeknv eeBr atgıülçıl aerra sınçdealkiiş kiylaerradre­n
lanavraarkl ığını sçüarldıüşırmrBmı.öeş yytlese ocreu nları gittikçe büyüyen
OsmanDleıv leBtaiti,ıç iDno ğus orunuennuö nn emmlaid dehsail igneel ­
miş.tY iunranisvteaM nı sdıarb 'a şlabyüıtpüB na lkanyiaayrıali asny an,
ayaklavnesm aav aşXlXay.rü zyıblaıaşnrl ıknaad asrü rmşütüArr.at r dgae ­
leBna lksaanv aşvleIa D.rü ın ya SaOvsamşaınD,le ıv let-iÇ'anniank gkia­le
biö nembliiar s keri-bmaeşvaznriya ağ meBna-tı gküaçrlşeırsisı inydaas i
mahkumiyestoinyulçel aınrim.mı pşatratyoürzluyykıa,ly aı slaavnu nsmaa­
vaşlarbıüntdüeann erjitsüikneit nmiihşa,Iy D.eü tn ySaa vaşıs'onnıunn da,
kendisbiiiyrklltieek i im aprator(lAuvğsuutnu rya-MavceaÇ rairslRtıuaksn ­
yasdıas) o nugneut irgeecleikş mieçlientrda es feidyiel imrYi.eş ntdiö nemde
Osmanlıç'önkıüvnşe üy okludğüun ytaa rihyienniindb einç imleançmıe-si
7
AhmeAtğ aoğlu
sındsaonnd ereöcnee mli sdoonğuuçrlmhıarurA.ş ncagke lişmetlaemrai­n
menB atdıü nyalseıh ine gerçseaknlmeasşkat fidğioillnlaaiikc ktO ısrm.a n­
lı'tnaırnsi ahh nesisnidleinn mesi savaşüasnt ühniklçaübzkia rn dtıarr­afa
mayyae tmem.iI ş.Dt üinrySaa vaşıs'onnılna nBmaatisıçıç i e lişksiolnear in
ermessianğil ayamgaidbkıiığ,ssı aü rseo nyrean biih re sapiadşamz aoyrıu n­
luk ıltmııBrşi.r ibnücyiüs ka vaşmtuaznaf efarm a yıproalnamrçıaışkk İann­
giltdeürneye ag emenlsiüğridnüir mbeükytügekü çlükklaerrşlıelk a,gş ia­ca
deryeekr iAnBiD 'byıer akzmoarku nkdaal katcıar.
I.D ünySaa vaşıO'snmıannD leıv letyie'nniilng siosnieayr lmees said ece
Türkiiyçeid ne ğBialtd ıü nyaisçıid ney engie lieşrmyeeo lalç mıışrT.tü rkiye
açısıbnadkatnı ğıMmoınzddraMo,üs t arekeoslidnuikançğ aı r kaorİşıtu,tl il­
hatçı kdaedvralorelıtne ıtnk ihsailgzee tirivlem eİnssbitu al'iuşng ali, merke­
zis iyasal aidreaftdeael oyçli m nao ktasgıentai rmBiuş tgierl.İi sştmaen,­
budla'n b ağımyseınbzii sri yasal imçeiarnrk aeyzı zşolraurnıl u çkoıkl mış,
geçmedAenna dodlaum 'i lmlüic adehlaer ekbeatşmilı aş.tA ıyrnyıı llarda
dünyanın birçBoakte ıgy eemreinnldieğ iendie ctgeeekhl diiştma elleevrl en­
miş.tB iorlşeviöknlceürlivüneğt üa hriKkaifyklaesO yratA,as yaÇ,i nH,i n­
distvaeİn s ldaümn yasİınngdiakl airzşu ıltuısh aaelrk etilvemrke a zanmış­
tıBro.l şeavnitki -eamlpiepsrrtyo pagavnesd eal f-deterimliknİeanssgiyi oln­
tered'ünniyna egemteenhldviieğtt ia nhide idte cek duülşzameıyışerİt .n gil­
terbeiy ra ndiaçne rmiudhea elteiafnğ ıbra skıdsiıernnam eyçea lıırşkdeinğ er
yandsaönm ürgedleenreimtnelike tçee şitli gküaçrlşümıkallkaetşra.lÜd esı ­r
telAiBkD B aşkanı Wilson'un saeçlıfk-ldaedtıeğrhıma ikunkilaılus ­syaoln
kesi dolbaiyrıb sudıreyn luand uinb ipnedyed ahiİarnlaansn odrau inlue bo­
ğuşmak zokraulnmıdıraş. t
Savasşon gue lişmelİenrgiinlitzneo rdreu 'ryuim bdıar akmaksaırnşaı ­
lı,Tk ürkiyeB'antgiıün ç ltearria fıdnednaent lecnamanel sıbici öırn emt a­
şımaktBaüyydüısk.a vaş, deBvaltıealtrıla esrı nhdiaçkbtiie rm emle seleyi
çözmeyyeet memiBşunt eid.e nİlneg iltehriem'anvyieedn e steğgieyrl­e
çekleYşuneanni şgalyiannsiıın r İas tanbmuült'tuenf ikt agrüaçflıenrd an
yenidieşng saölkzio nusoulu mştuTrü.r kiye,k asdiryroaılos,ari d uvseu
devlkeuutrm larbıüyylüaök l çüedtek isizleşrtaiğrmielBnma,et gsıüilçnı­e
leirç ihna lçao kb ilinmebyiedrne lnik loelmm asyüır dürümrü.ş tnBeu­
denslaev saoşn rassıanvdaaiş,şt bai rylaipğtAiıl ğmıa ngyiabm iü ttefikle­
rindçeondk a haağ ıvreç oykö nlyüa ptırımrnalraurza bıraMküıtlam­ış tır.
rekveea rdıngdealnMe anl tsaü rgübnüüt,ü bnuo laylbaarşılna ngıcında
yera lavned ahsao nriaz lendeicpelko maysöinnüinbnüi ridnecrie cede
belirlgeeyleinş dmieKrlı.es rsaü rseo nArnaa dodlabu 'a şlaymaiclamlküi­
cadeleyi ve yTeünryikö inyeel'inşbilukne o rşilunaliir ç inadnel amlandır­
makd oğroulc aaktır.
8
MütarekSeü rvgHeüa nh ralan
MütarveekM ea lta sürgünü shöayklkeınneedkba i ,şlİi eenlycgki ltiaz­ler
rafınbdüaynü,bk ö lümAül manya yanlısıo lkuaşİdatrnto ilhaartdçaınl arın
tasfiyseasğilnainndm ı.aİr snıgil,gi ezrlçeerk ambaiçrltaabrkaııhnmaı n elerin
arkasgıinzal eekys eörkzo nuksaud roilkair aıyş ıklbııins r ü rees araeltt ında
tutmu,ş lbsauür rieç inde Tdüerkgkiei lyieş'm keelnedkrioi n tlrloearlit ında
tutmauymım uşlaArmdaıçrl.aa çrııs ıknıdsamnbe anş aorlıdluık dlaas röıy ­
lenebİitltiçirıkh. aa dtr oleatrkıins izleşktairrşiİıltlamiıfel1kçsİ ıin ngei liz yan­
lıksaıd roslearrbv eesf ta akla lmaırşdlSıörgz.e liMşail,td aaİ' t tihaetnçdıil­ar
şei çingdüens aayrkeynı,l lyaurrctad ısşüırngdüabn udleu nan Sabahattin
Beyg ibi İngilizpedrövneerrölezekgr ü rfycauear ldgiaöy sette rme olanağı
bulmuşl.Ba arşdkdıaer yişle İngiliz dküanrymşauı h etgeemdmeiel­n liğine
renuçn surlarvıe ybdaae snkeıta ilmt ıtnudtau luirmkpeaantr,o rlusğiuyna si
varlısğoınvn earb eileucyegku n ohratzaaımnr mlıışrSt.o nrbaükit ün geliş­
mele-rA nadoluh amrielkdleeidt aih il olmaikm apürzaetroer-laudğıumn
adıçmö küşküantedk abı ulunanciatke liktedir.
AğaoğluM'üntuanr edköen emiils eü rgyüanş amına daviert ag­özlem
nıklıbkulk aarrıa ndleıvkrı eş ık tnuittaeceladik.iSk rütrgsüınr astıuntdtau ­
ğug ünlbüikr kaç öançeılmdiadnÖin rc:e lMiüktlaer yekıel lasroırnudmal u
hükümevteiİ nta iflçkıa drolarıdne vlİettillkeaurfri dyulkiell aireşırks ,io l­
rumsvuezt eslimiyetçİis ttauntbubumollğ'auurocnıru ,t aBmeıy,a zıt'ta ger­
çekleştiidraim,llh eaanrl kyıanş adaığğıkıro şulvleia çri dnüeş tüüğmüi tsiz­
lki,b irtazküımmr elbeuor liunm skuozş ulkleanrdıi menfdaöantülşetrüirn­e
meg ayretglaeyrrii,m üslyiamplteırtkialnşa krıın ,İl tıtkilahavarıBt,eç kıi rağa
Bölüğü'ndeg etçueatnyu lkkalırus; a Acğaasoığ lud'önnuenm İisnt anbul'un­
dab izztaatn oılkd uğmua nzaralar gözümüczaünnl anömnaü.kn tdaed ır
(Ağaobğalşupt aad işoalmha ükz eDraem aFde r,i tAli gKiebhmiüa klü met­
teüns t düzseoyrduemk liuş ialçeırk"içi ah eatnv"e " aalkçllıaki "thaernt ­
mekte.dİ)ik rinoclia, rh aaktı,r alLairmnMia lvtseaü rgünüfnaürnyk ölnıl e­
rianyid ınlamtaahciayke tStüerdgiküron.ş ultluautrkıl,u lmaorrıadnlu rum­
laıry,a şadıfkilkbaiurrnı a lvıemz ıi hnidyöentü şümhlaekrkiı bnidrai dnec­i
recegdöez leimçleerrm e.k teİçdleigkrioi lcaibn u, sürgüsnodnherinaç bİitr­
tihateçsıkaninı gna jmanhlaatrıırnlbıai milasekt emem.eD siirdeinrkçılreırli­
mıştır. Sürgyüunrdddeaön n esroienmkrp aaat rorklaurkş yıetnsıii ykaasdi­
roliaçri nydeear l acoalka nblaamrbıa şbkioarr tavmey enkio şulbleakrl e­
mekte.Üd çiürncühsaüt,ı ,rM aültaarrveeki eş gdaöln emig üinlüem Tüüzr ­
kiysei'n kionş ulalraarsıı bnadzyaıö nlerpdaerna leerlb,le inkzlerlkiukrl­er
mamız ainçlianvm elrıi ileçerrm ekt.De ödridrüncvües üöe nne mlAiğsaio,ğ ­
luB,a tı'nın ikvieBy aüztslıoü rluünğuTünü urnk iiyçein na sfıell akseot­li
nuçldaorğ urabikloencuesğuikn rdiat ik ipuçları açvıelramrekdtaend ir. Bu
günlük tbaezlelleeky ickia doaölrğdr uceğitudi ir de.
9
AhmeAtğ aoğlu
AhmeAtğ aoğlus'ünrugnyü anş avmeıd üşünsel seTrüürvkeinyie 'inlien
serüvaernais ıbnibdraa ğ alntvıad rıArğ.a oğMloun,d rMoüst arekiezslie'­ni
yend önemİdneg ilizleribni rbçaoskdk üıüzsseİıtyty tliah abtiçrılytiluka­t e
tuklavneBd eık irağa Bölüğüd'önradtyeg eyçdaiikBr.lu da öşnıekm İdtet i­
hat Tverea khküik ümetöinndigene lyeönn eti-cEinlv,eTe ralria vte C emal
Paşalyaurr-tdıkşaıçnmabı uşl unuyorGlearrikddaıel. a nilsaaerç ıhke def
durumudnüaş t.üB leekrirBaöğlaüü 'ğndeskoir gulatmaamlaaamrnl ınscia­
yastiu tuokllaur öankcL ei mnaid asınMdoankdir os'ad,aM saolntraga'ö y­a
türlüdü2.8M ayı1s9 1g9e cePsrii ncEensaas d lİın gigleimzi7 s8ki i şislüirk­
günk afilehsaeirkyeletet tBiu.n la6r7ı'nBs eik irBaöğlaü ğü'ndevne alınan
restmuit anakaldalragdreaıç e kni şilDeirğdelilrrk .i şiTnüirnmk a kamları­
nab ildiriollmmeaİmsniıgş i litzellearvşieıhn nu ak uksuzldueğluaenldaee tr .
Tutuklulaarra sıAnhdmae Atğ aoğlud'ınşuınZn idayG aö kalSpü,l eyman
Naz,iH füseyCianh iatl ç(ıEYnb)ü,z ziyVaezlaiAddhe,m eEtm i(nY aalnmg)i ­
biy azavreg azeteFceitl(heOirk ;y aYrar)b,a Ayl (iÇ etinkAabydaü)l,h alik
(RendAal)İi,h sa(nS abPiasşg)ai bi yrüüktsbeoekrl dimu e nsuplsaardır;a ­
zamlık ygaöprmeSıvaşii Hda liPma şAab,b aHsa liPma şvae Ş eyhiüsllam
HayrEife ngdiiby iü ksbeükr okrvaete ltakpria lriüt yie lvearri.d ıBr7u8k i­
şilkiakf ile CAamlitrhaotlra prea fıbnidrainn ctiu tsuıknloıulfla argraö kr ül­
müşv eL imnaid asınedsakikarim pınddöara tyt utulduskotnMaranal ta'ya
nakleidşitlŞimurn.ad ikkçaetk mek gerseükrigrüm nek kia,n ıLniımn­
ni/MondtraoMnsa 'lta'ya aktarılmmoarsaıol,l artçauöktku ekrltuılnaeryıe
yöneplsiikk obliobrja iskyk öın tedmi.ir Sürmgeükna onlıa rMaokn dros'un
seçildmese esmib obliiarkn latma şİınrg:i liMzolnedrrionis m'ztanala anm ü­
tarekkoeş ulladraıynaıtnı lmıassrıanrdlaı vteTu ütrumkma uk amlbairra
gözdağı.
Çoğİut tivheTa erta khküik ümieçtiin ydeear l avne yİat tihatçıların savaş
sırasısnodraukmil ulupkalyalrasışünarıng ü,nl liedrevralısit fka şıvyeaİ nt i­
ladfe vletlkaerrmşiuınh et embeidlri reönrigşüit leyeobliaklnie şciel.ke rdir
Bu nedenle öncelikeldii ellomeldraüirş aükn üslüamrfüD. şe dtğıişzşıia k­
manlayradpaı blaaşnkt aut kulamalsaürrlgsaüa ny aırsctıaa ktır.
İtiglüaçfl erinin İssötzcaünhlbüeukrlüi m tevateri afıdnedğaisnşü irkg ün
sebepölneer is ürşütlüÇmreü.ş istuliçis natlaraım ahv iaçrbsdioırmr ud te lil
ortakyoan mudşe ği.l dAiğrasoiğyltauus tiu okllaur saükr günde bulunmala­
rınşıuk ızgın cüsmolregluelralmea "kBtiaİzdniıg ri:ln iezs lıefra tla buraya
getirdHiülkeürm?em tit esleitmty io,k skae ndimliea rlid ıBleahre?m ehal
başımgıezlabe unm acetraar iehmtsea li görülhmaedmiisşke idO,bis ir­r
manlıvleı khe itil çaifn beiblree dkv1ee ş itne şekdielc eTkartiihrgt.ö er ülme­
miştibri drke iv,lş eety hülismlaakmalmııiknh ıre atzm biişr ruhasnafds­ini,
razamvıünkıe,ml eab,' umsu,h arvreip ra şaarlıünçı- daöyrm tu hakemesiz
lO