Table Of ContentI
MAAARI MONG MAUNAWAAN ANG BIBLIYA
MGA AWIT: ANG IMNO
NG ISRAEL
BOB UTLEY
PROPESOR NG HERMENEUTICS
(BIBLE INTERPRETATION)
KALIPUNAN NG KOMENTARYONG GABAY SA PAG-AARAL
LUMANG TIPAN, VOL. 9B
BIBLE LESSONS INTERNATIONAL
MARSHALL, TEXAS
2013
www.BibleLessonsIntl.com
www.freebiblecommentary.org
TALAAN NG MGA NILALAMAN
Maikling mga Paliwanag sa mga Teknikal na mga Pinagkulunang Gamit sa
Kalipunan ng Komentaryo sa Lumang Tipan ....................................................................................... i
Maikling mga Pakahulugan ng Hebreong Anyo ng Pandiwa na may Epekto sa Exegesis............................iii
Mga Pagdadaglat na Ginamit sa Komentaryong ito.......................................................................................x
Isang Pananalita mula sa May-Akda: Paano Makakatulong ang Komentaryong ito Sa’yo? ...................xii
Isang Gabay para sa Mabuting Pagbasa ng Bibliya: Isang Pansariling Paghahanap ............................... xv
Panimula sa Hebreong Panulaan .............................................................................................................. xxiv
Panimula sa mga Awit ..........................................................................................................................1
Aklat Isa (Awit 1-41)
Awit 1 ...........................................................................................................................................9
Awit 2 .........................................................................................................................................27
Awit 3 .........................................................................................................................................42
Awit 4 .........................................................................................................................................47
Awit 5 .........................................................................................................................................55
Awit 6 .........................................................................................................................................62
Awit 7 .........................................................................................................................................66
Awit 8 .........................................................................................................................................76
Awit 9 .........................................................................................................................................83
Awit 10 .......................................................................................................................................95
Awit 11 .................................................................................................................................... 101
Awit 12 .....................................................................................................................................108
Awit 13 .....................................................................................................................................118
Awit 14 .....................................................................................................................................122
Awit 15 .....................................................................................................................................128
Awit 16 .....................................................................................................................................131
Awit 17 .....................................................................................................................................138
Awit 18 .....................................................................................................................................145
Awit 19 .....................................................................................................................................160
Awit 20 .....................................................................................................................................171
Awit 21 .....................................................................................................................................179
Awit 22 .....................................................................................................................................184
Awit 23 .....................................................................................................................................196
Awit 24 ................................................................ . 202
Awit 25 ................................................................ . 208
Awit 26 ................................................................ . 217
Awit 27 ................................................................ . 225
Awit 28 ................................................................ . 233
Awit 29 ................................................................ . 239
Awit 30 ................................................................ . 247
Awit 31 ................... ............................................. . 256
Awit 32 ................................................................ . 265
Awit 33 ................................................................ . 271
Awit 34 ................................................................ . 278
Awit 35 ................................................................ . 287
Awit 36 ................................................................ . 296
Awit 37 ................... ............................................. . 301
Awit 38 ................................................................ . 317
Awit 39 ................................................................ . 325
Awit 40 ................................................................ . 332
Awit 41 ................................................................ . 341
Awit 42 ................................................................ . 347
Awit 43 ................................................................ . 353
Awit 44 ................................................................ . 357
Awit 45 ................................................................ . 367
Awit 46 ................................................................ . 374
Awit 47 ................................................................ . 380
Awit 48 ................................................................ . 385
Awit 49 ................................................................ . 391
Awit 50 ................................................................ . 400
Awit 51 ................................................................ . 419
Awit 52 ................................................................ . 432
Awit 53 ................................................................ . 438
Awit 54 ................................................................ . 440
Awit 55 ................... ............................................. . 444
Awit 56 ................................................................ . 451
Awit 57 ................................................................ . 456
Awit 58 ................................................................ . 461
Awit 59 ................................................................ . 465
Awit 60 ................................................................ . 472
Awit 61 ................................................................ . 477
Awit 62 ................................................................ . 482
Awit 63 ................................................................ . 487
Awit 64 ................................................................ . 491
Awit 65 ................................................................ . 501
Awit 66 ................................................................ . 508
Awit 67 ................................................................ . 517
Awit 68 ................................................................ . 521
Awit 69 ................................................................ . 536
Awit 70 ................................................................ . 545
Awit 71 ................................................................ . 548
Awit 72 ................................................................ . 556
Awit 73 ................................................................ . 564
Awit 74 ................................................................ . 574
Awit 75 ................................................................ . 583
Awit 76 ................................................................ . 589
Awit 77 ................................................................ . 595
Awit 78 ................................................................ . 602
Awit 79 ................................................................ . 616
Awit 80 ................................................................ . 622
Awit 81 ................................................................ . 628
Awit 82 ................... ............................................. . 634
Awit 83 ................................................................ . 639
Awit 84 ................................................................ . 645
Awit 85 ................................................................ . 651
Awit 86 ................................................................ . 656
Awit 87 ................................................................ . 664
Awit 88 ................................................................ . 668
Awit 89 ................................................................ . 674
Awit 90 ................................................................ . 686
Awit 91 ................................................................ . 693
Awit 92 ................................................................ . 698
Awit 93 ................................................................ . 703
Awit 94 ................................................................ . 706
Awit 95 ................................................................ . 713
Awit 96 ................................................................ . 718
Awit 97 ................................................................ . 725
Awit 98 ................................................................ . 730
Awit 99 ................................................................ . 735
Awit 100 ................................................................ . 742
Awit 101 ................................................................ . 745
Awit 102 ................................................................ . 750
Awit 103 ................ ................................................ . 757
Awit 104 ................................................................ . 766
Awit 105 ................................................................ . 777
Awit 106 ................................................................ . 789
Awit 107 ................................................................ . 804
Awit 108 ................................................................ . 814
Awit 109 ................ ................................................ . 819
Awit 110 ................................................................ . 826
Awit 111 ................................................................ . 832
Awit 112 ................................................................ . 837
Awit 113 ................................................................ . 842
Awit 114 ................................................................ . 846
Awit 115 ................ ................................................ . 850
Awit 116 ................................................................ . 855
Awit 117 ................................................................ . 860
Awit 118 ................................................................ . 863
Awit 119 ................................................................ . 872
Awit 120 ................................................................ . 913
Awit 121 ................ ................................................ . 916
Awit 122 ................................................................ . 920
Awit 123 ................................................................ . 924
Awit 124 ................................................................ . 926
Awit 125 ................................................................ . 929
Awit 126 ................................................................ . 932
Awit 127 ................ ................................................ . 936
Awit 128 ................................................................ . 940
Awit 129 ................................................................ . 943
Awit 130 ................................................................ . 946
Awit 131 ................................................................ . 950
Awit 132 ................................................................ . 952
Awit 133 ................................................................ . 958
Awit 134 ................................................................ . 961
Awit 135 ................................................................ . 963
Awit 136 ................................................................ . 968
Awit 137 ................................................................ . 974
Awit 138 ................................................................ . 980
Awit 139 ................................................................ . 985
Awit 140 ................................................................ . 996
Awit 141 ................................................................ .1001
Awit 142 ................ ................................................ .1006
Awit 143 ................................................................ .1010
Awit 144 ................................................................ .1017
Awit 145 ................................................................ .1023
Awit 146 ................................................................ .1030
Awit 147 ................................................................ .1034
Awit 148 ................................................................ .1039
Awit 149 ................................................................ .1044
Awit 150 ................................................................ .1049
Dagdag na Dahon: Pangdoktrinang Pamamahayag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1051
MGA NATATANGING PAKSA TALAAN NG MGA NILALAMAN
Ang mga Pangalan para sa Pagka-Diyos, 1:1 ........................................................................................... 12
Mga Salita para sa Kapahayagan ng Diyos, 1:2 ....................................................................................... 16
Katuwiran, 1:5 .......................................................................................................................................... 19
Makilala, 1:6 ............................................................................................................................................ 22
Nasaan ang mga Patay?, 1:6 ..................................................................................................................... 23
Walang Hanggang Plano ng Katubusan ni YHWH, Mga Kautusang Kontekstuwal, D ........................... 28
Lupain, Bansa, Mundo, 2:2 ...................................................................................................................... 30
Ang Mesias, 2:2 ....................................................................................................................................... 31
OT Mga Titulo para sa Espesyal na Paparating, 2:2 ................................................................................ 31
Ang Diyos na Inilalarawan bilang Isang Tao, 2:4-6 ................................................................................. 33
Kalangitan, 2:4 ......................................................................................................................................... 34
Ang mga Langit, 2:4 ................................................................................................................................. 35
Ang Anak ng Diyos, 2:7-9 ....................................................................................................................... 36
Monoteismo, 2:7 ...................................................................................................................................... 37
Kaligtasan (Salitang OT), 3:7 ................................................................................................................... 44
Ang Puso, 4:7 ........................................................................................................................................... 50
Biblikal na Saloobin patungkol sa Alkohol at Pagkagumon sa Alkohol, 4:7 ........................................... 51
Kagandahang-loob (hesed), 5:7 ................................................................................................................ 57
Anino Bilang Talinghaga para sa Proteksiyon at Pagkalinga, 5:11-12 ..................................................... 60
“Ang Pangalan” ni YHWH, ..................................................................................................................... 60
Ang mga Leon sa OT, 7:2 ........................................................................................................................ 67
Kamay, 7:3-5 ............................................................................................................................................ 68
Pagsisisi sa Lumang Tipan, 7:12 .............................................................................................................. 71
Pagtitiis, 7:12 ............................................................................................................................................ 72
Pagsamba sa Buwan, 8:3 .......................................................................................................................... 80
Mga Kamangha-manghang Bagay (פלא(, 9:1 ........................................................................................... 85
Magpakailan man (’olam), 9:5 ................................................................................................................. 86
Ang Dalawang Aklat ng Diyos, 9:5 ......................................................................................................... 88
Hukom, Kahatulan at Katarungan, 9:7-8 .................................................................................................. 89
Mga Katangian ng Diyos ng Israel, 9:10b ................................................................................................ 91
Sinusubok ng Diyos ang Kanyang Bayan, 11:4b-5a .............................................................................. 103
Sa Araw na Ito, 11:4b-5 ......................................................................................................................... 104
Apoy, 11:6b ............................................................................................................................................ 105
Maniwala, Magtiwala, Pananampalataya at Katapanan sa Lupang Tipan, 12:1 ...................................... 109
Simbolikong mga Bilang sa Banal na Kasulatan, 12:7 ........................................................................... 114
Mga Karumaldumal, 14:1 ...................................................................................................................... 123
Israel (ang pangalan), 14:7 ..................................................................................................................... 126
Mga Banal (Pinagpala), 16:3 .................................................................................................................. 133
Querubin, 18:10 ..................................................................................................................................... 150
Walang Kasalanan, Inosente, Walang Sala, Walang Kasiraan, 18:20-24 .............................................. 152
Kaluwalhatian, 19:1 ............................................................................................................................... 162
Inspirasyon, 19:7-9 ................................................................................................................................ 165
Pangtubos/Katubusan, 19:14 ................................................................................................................. 167
Araw (Yom), 20:1 ................................................................................................................................... 172
Pagmamapuri o Kayabangan, 20:7 ........................................................................................................ 176
Walang Saysay, Walang Kabuluhan, Walang Katotohanan, Walang Halaga (BDB 996), 24:4 ............. 205
Kasunduan (Tipan), 25:10 ..................................................................................................................... 212
Eleksyon/Predestinasyon at ang Pangangailangan par sa Teolohikong Pagtimbang, 25:12 .................. 214
Ang Muling Pagkabuhay, Awit 26 Mga Kaunawaang Kontekstwal ..................................................... 218
Apostasya o Pagtalikod sa Pananampalataya, 26:8-12 ........................................................................... 221
Ang mga Anak na Lalake ng Diyos sa Genesis 6, 29:1 ......................................................................... 241
Ang Pagpapagaling ba ay Plano ng Diyos sa Bawat Panahon?, 30:2 ...................................................... 248
Ano ang Kasalanang patungo sa Kamatayan? 30:5. ........................................................................... 250
Mga Kagawian sa Pagdadalamhati, 30:11 ............................................................................................. 254
Hininga, Hangin, Espiritu, 31:5 ............................................................................................................. 259
Ang Anghel ng Panginoon, 34:7 ........................................................................................................... 281
Bakit ang Pangyayari sa Wakas ng Panahon ay Pinagtatalunan, Awit 37 Kaunawang Kontekstwal .... 302
Satanas, 38:20 ........................................................................................................................................ 322
Kubit, 39:5 ............................................................................................................................................. 328
Amen, 41:13 .......................................................................................................................................... 345
Mga Naninirahan sa Palestino bago Dumating ang mga Israelita, 44:2 ................................................. 359
Ang mga Mapagbiyayang Pagkilos ni YHWH sa Israel, 44:26 ............................................................. 365
Mga Sungay na Ginamit ng Israel, 47:5 ................................................................................................ 383
Paghahandog sa Mesopotamia at Israel at Kanilang Kahalagahan, 50:5 ............................................... 404
Espiritu sa Bibliya, 51:10 ...................................................................................................................... 425
Katiyakan, 51:11b .................................................................................................................................. 426
Persona ng Espiritu, 51:11 ..................................................................................................................... 428
Ang Trinidad, 51:11 .............................................................................................................................. 429
Pantaong Pananalita, 52:2 ...................................................................................................................... 434
Ang Pangkasunduang Kinakailangan ni YHWH para sa Israel, 60:1-3 ................................................. 473
Mabisang Panalangin, 64:1. ................................................................................................................. 493
Panalanging Namamagitan, 64:1 ........................................................................................................... 494
Panalangin, Walang Limitasyon Subalit Limitado, 64:1 ........................................................................ 496
Mga Salita para sa Kapatawaran, 65:3 ................................................................................................... 503
Iluminasyon (Pagbibigay Liwanag), 66:5 .............................................................................................. 511
Kanlungan, 71:1 ..................................................................................................................................... 549
Mapahiya, 71:1 ...................................................................................................................................... 549
Ang Demonyo sa Lumang Tipan, 72:9 .................................................................................................. 560
Propesiya sa OT, 74:9 ............................................................................................................................ 578
Moria, Salem, Jebus, Herusalem, Sion, 76:2 ......................................................................................... 590
Ang Nalalabi, Tatlong Kaunawaan, 76:10 ............................................................................................. 592
Banal, 77:13 ........................................................................................................................................... 600
Mga Tubig, 77:16 .................................................................................................................................. 600
Mga Kagawian sa Paglilibing, 79:2 ....................................................................................................... 618
Mga Kalendaryo ng Ancient Near East, 81:3 ........................................................................................ 630
Mga Pista ng Israel, 81:3 ....................................................................................................................... 630
Edom at Israel, 83:6 ............................................................................................................................... 641
Sanlibo (eleph), 90:4 .............................................................................................................................. 689
Mga Termino para sa Ikalawang Pagdating, 96:13 ................................................................................ 723
Arko ng Kasunduan, 99:1 ...................................................................................................................... 737
Darating sa mga Ulap, 99:7 ................................................................................................................... 739
Inspirasyon, 99:7 ................................................................................................................................... 739
Iluminasyon, 99:7 .................................................................................................................................. 739
Mabisang Panalangin, 99:8 .................................................................................................................... 740
Panalanging Namamagitan, 99:8 ........................................................................................................... 740
Panalangin, Di-limitado ngunit Limitado, 99:8 ..................................................................................... 740
Personal na Kasamaan, 101:3 ................................................................................................................ 748
Araw, 102:2 ........................................................................................................................................... 752
Kalangitan, 102:19 ................................................................................................................................ 754
Kalangitan at ang Ikatlong Langit, 102:19 ............................................................................................ 754
Pagpapagaling, 103:3 ............................................................................................................................. 759
Pananaw ni Pablo sa Kautusan ni Moises, 103:7 ................................................................................... 761
Inspirasyon, 103:7 ................................................................................................................................. 761
Iluminasyon, 103:7 ................................................................................................................................ 761
Ang Panulukang Bato, 104:5 ................................................................................................................. 770
Ang Kinaroroonan ng Bundok Sinai, 106:19 ........................................................................................ 796
Molech, 106:36 ...................................................................................................................................... 801
Mga Anghel at Mga Demonyo, 106:37 ................................................................................................. 801
MAIKLING MGA PALIWANAG SA MGA TEKNIKAL NA MGA PINAGKUKUNANG
GINAMIT SA KALIPUNAN NG KOMETARYO SA LUMANG TIPAN
A. Pang-Leksiko
Mayroong maraming napakahusay na mga leksiko na magagamit para sa sinaunang Hebreo.
A. Hebrew and English Lexicon of the Old Testament nina Francis Brown, S. R. Driver, at
Charles
A. Briggs. Ito ay nakabatay sa Alemang Leksikon ni William Gesenius. Ito ay kilala sa daglat
na BDB.
B. The Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament nina Ludwig Koehler at Walter
Baumgartner, na isinalin ni M. E. J. Richardson. Ito ay kilala sa daglat na KB.
C. A Concise Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament ni William L. Holladay at
nakabatay sa na taas na Alemang Leksikon.
D. Isang bagong tomo ng teolohikong pag-aaral ng salita ang pinamagatang The New
International Dictionary of Old Testament Theology and Exegesis, na pinapatnugot ni
Willem A. Van Gemeren. Ito ay kilala sa daglat na NIDOTTE.
Kung mayroong napakahalagang pagkakaibang leksiko, ipinapa ang maraming salin sa
Ingles (NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB) mula kapwa “salita-para sa-salita” at “dinamikong
katumbas” na mga salin (cf. Gordon Fee & Douglas Stuart, How to Read the Bible For All Its
Worth, pp. 28-44).
B. Pang-gramatika
Ang pang-gramatikong pagkakakilanlan ay kadalasang nakabatay sa Analytical Key to the Old
Testament ni John Joseph Owen sa apat na bahagi (tomo). Ito ay pinagtutuos sa Analytical
Hebrew and Chaldee Lexicon of the Old Testament ni Benjamin Davidson.
Isa pang pantulong na pinagkukunan para sa pang-grammatiko and sintaktikong mga
katangian na madalas na ginagamit sa mga tomo ng OT na “Maaari Mong Maunawaan ang
Bibliya” na kalipunan ay “The Helps for Translators Series” mula sa United Bible Societies. Sila
ay pinamagatang “A Handbook on .”
C. Pang-teksto
Ako ay nakakatiyak sa inspirasyon ng pangkatinig na tekstong Hebreo (hindi ang
Masoretikong mga punto ang mga punang pang-patinig). Gaya ng sa lahag na sinipi sa kamay,
ang mga sinaunang teksto, mayroong ilang mga talatang may katanungan. Ito ay madalas na
dahilan ng mga sumusunod:
A. hapax legomenon (mga salitang minsan lamang ginamit sa Hebreong OT)
B. mga terminong pangkataga (mga salita at mga parirala na mga literal na kahulugan ay hindi
magagamit)
C. mga walang katiyakan sa kasaysayan (ang ating kakulangan sa kaalaman patungkol sa
sinaunang mundo)
D. ang maraming semitikong pangsemantikong larangan ng mga limitadong talasalitaan ng
Hebreo
E. mga suliranin na mauugnay sa mga nahuling mga sinaunang tekstong Hebreo na sinusulat
kamay ng mga manunulat
F. mga manunulat na Hebreo na sinanay sa Ehipto na nakaramdam ng kalayaan sa pagbabago
ng mga teksto na kanilang sinipi upang maging lubusan at nauunawaan sa kanilang panahon
(NIDOTTE, pp. 52-54).
i
Description:Ang ginamit na tekstong Hebreo ay Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) mula sa German Bible. Society . Ang huling dalawang mga tangkay na ito.