Table Of ContentЗорян журналист
1
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
2 3
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
4 5
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
ЩЯЙАТ ДЯРСЛИЙИ
Бу китабын мязиййятляри щаггында данышмаздан яввял онун
мцяллифи барядя бир нечя сюз демяк истяйирям. Ялиня гялям ал -
маьа, йазмаьа, кимя ися юйцд-нясищят вермяйя щамынын
щцгуги ъящятдян ихтийары вар. Анъаг мяняви ъящятдян йалныз о
шяхсин беля ишляря эиришмяйя щаггы чатар ки, юзц башгаларына
тялгин етмяк истядийи няъиб кейфиййятлярин дашыйыъысы олсун. Фикри,
сюзц вя ямяли бир-бириня уйьун эялсин, мцдриклийи, аьыллы вя ка -
маллы олмасы, яхлагынын вя гялбинин тямизлийи етибариля йцк сякдя
дурсун. “Майаклар”, “Йазым-йазмайым”, “Чинарлы”, “Щямин
адам”, “Дярд”, “Телепат” вя с. ясярлярин, щямчинин айры-айры
иллярин актуал мясяляляриня щяср едилмиш йцзлярля щекайя, очерк,
фелйетон вя публисист мягалялярин мцяллифи Яли Илдырымоьлу мящз
бу ъцр - гялям ишлятмяйя мяняви щагг газанмыш шяхсиййятляр -
дян дир. О, щяйатда раст эялдийи, йахуд эюрцб-ешидиб тясирляндийи
чохлу щадися вя ящвалатлар ичярисиндя лазым оланы тез вя дцзэцн
сечмяйи, дярк етдийини йадда сахлайыб истянилян вахт тяхяййц лцн -
дя ъанландырмаьы, диля эятирмяйи, тящлилдян кечириб цмуми ляш -
дирмяйи, кянар тясирляря уймадан щягигяти олдуьу кими сюйля -
мяйи, фикрини садя, образлы, дузлу дилля цряйяйатан шякилдя тяг -
дим етмяйи баъаран гцдрятли журналист вя эюзял бир сяняткардыр.
Яли Илдырымоьлу юзцнцн ядябиййата эятирдийи мцсбят образ -
ларын - ряфтар вя давранышда тямкинини сахлайан, ялям, кядяр вя
аьыр эцнлярдя щеч вахт сарсылмайан, байаьы шющрятя алудя олма -
6 7
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
йан, ядалят уьрунда мцбаризя апармагдан йорулмайан, се вимли гялямя алынмыш мцхтялиф амаллы инсанлар тяърцбяли насир гяля -
ядяби гящряманларынын реал прототипи, ъанлы нцмунясидир. минин лянэяриндя бцтцн ялванлыьы иля ъанланырлар. Дцнйайа
Он беш йашындан ямяк фяалиййятиня башлайыб, узун мцддят цмум бяшяри вя мцтярягги милли яхлаг нормалары мювгейиндян
республиканын ян нцфузлу гязетинин хцсуси мцхбири олан Яли бахан йазычы гялямя алдыьы щадисяляря вя йаратдыьы образлара да
Илдырымоьлу илляр кечдикъя йарадыъы шякилдя дцшцня-дцшцня, ша - мящз щямин нормалар чярчивясиндя йанашыр. Бу инсанлар ня
щиди олдугларыны, башына эялянляри йаддашына щякк едя-едя еля бир дяряъядя типикдирлярся, йашадыглары заманын ящвал-рущиййясини
мягама чатды ки, артыг онун эюрдцкляри, билдикляри гязет мяга - ня гядяр дольун якс етдирирлярся, бир о гядяр фярдидирляр. Сон
ляляриня сыьмады. Яли мцяллимин гялбини ращат бурахмайан ща - дяряъя эцълц характеря малик бу адамлар яслиндя дюврцн рямзи -
дися вя ящвалатлар щекайя, повест вя роман мювзуларына чев - дирляр. Йазычы юз гящряманларына о гядяр бядии щяссаслыгла
рилди; таныш инсанларын сяъиййяви хцсусиййятляри ясасында, харак - йанашыр ки, тябии ъизэилярля сяъиййяви ъящятлярин (йарадыъы штрихля -
терляр, юлмяз бядии образлар йаранды... Заман ютдцкъя сяриштяли рин) говушуьунда камил галерейа йараныр. Гящряманлара йазычы
журналист, ъясарятли мцхбир Яли Илдырымоьлу даща да пцхтяляшиб мцнасибяти тенденсийадан да (йазычынын шяхси гайясиндян дя)
журналист-йазычы, насир Яли Илдырымоьлуна чеврилди. Онун гяля мин - хали дейил. Амма бу тенденсийа бядии щюкмя, гяти ямря, йяни
дян чыхан мцхтялиф жанрлы ясярляр ися охуъулар цчцн щяйат дярслийи диктата чеврилмир. Яксиня, бядии ниййятин вя йазычы мювгейинин
ролуну ойнамаьа башлады. Беля ясярлярдян бири дя ири щяъмли даща да габардылмасына кюмяк едир. Хцсусян дя бу гайя
“Зорян журналист” романыдыр. Яли мцяллимин юмрцня щопмуш эер - йазычынын щяйатын алт гатларына нцфузуну, сярф-нязярини вя образ
чякликлярин тяъяссцмц олан бу романы онун мцбаризялярля долу сечиминдя щяссаслыьыны шяртляндирир. Бцтцн бунларын нятиъясиндя
щяйатынын ясас контурларыны ъызан автобиографик сяпкили ясяр дя ися бядии атрибут кими Яли Илдырымоьлуна мяхсус цслуб вя форма
адландырмаг олар. Бир дя ахы автобиографик сяпкидя олмайан ясяр ахтарышлары юзцнц бцрузя верир. Йазычы юз гящряманларынын щяр
вармы? Щансы дяйярли бядии ясярдя мцяллиф юмрцнцн мцяййян бирини юзцнямяхсус щярякятлярдя, инкишафда, мцбаризядя вя
анларыны, мягамларыны якс етдирмир? “Зорян журналист” романынын яхлаги бичимдя тягдим едир. Бу артыг щяйат щягигятляри иля
сятирляри арасындан да Яли Илдырымоьлунун язямятли, дюзцлмяз, йазычынын дахили аляминин гайнайыб говушмасындан иряли эялян
йенилмяз, мцбариз журналист-йазычы образы ачыг-айдын сезилир. нятиъядир. Башга сюзля, образлар, тясвир олунан щяйат щягигятляри
Романын мязмуну иля йахындан таныш олмаьы, ясярдяки ибрят реалдыр, тябиидир. Лакин йазычы дцнйасынын дахили ишыьы иля даща да
эютцрцлмяли шейлярдян бящрялянмяйи вя йа нифрят едиляси нурланмыш реаллыгдыр. Яли Илдырымоьлунун юзцнямяхсус бядии
шейлярдян узаг олмаьы охуъуларын юз ющдясиня бурахараг цмуми монополийасында олан йарадыъылыг дцнйасы, бах будур.
шякилдя дейяк ки “Зорян журналист”, ейни заманда йахын кечмишин Йазычынын гящряманлары демяк олар ки, бцтцн иътимаи тябя -
иътимаи коллизийалары - тоггушмалары ичярисиндя чабалайан инсан - гяляри вя ъямиййятин айры-айры рцтбялярини якс етдирян мцхтялиф
ларын мцбаризя тарихидир. Романда епик вцсят вя бядии тямкинля сосиал мязмунлу инсанлардыр. Онларын бир групу йенилик уьрунда
8 9
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
вурушан эянълярдир, зийалылардыр; бир групу ял-айаьа долашан, шях - гязетиндя журналистлийи, редакторлуьу, ян нящайят республиканын
си щейсиййятинин, иззяти-няфсинин гулуна чеврилмиш антиподлардыр; мяркязи гязетляриндян биринин хцсуси мцхбири кими фяалиййяти дя
яксяриййяти ися халг эцъцнц, ирадясини вя мцдриклийини юз сима - бу сцжет мцхтялифлийиндя щадисялярин эярэин вя рянэарянэ аха -
сында йашадан садя, зящмяткеш адамлардыр. Бу сосиал зянэинлик рында ашкарланыр. Щяля ушаглыгдан дирибаш, мцбариз, щагсызлыгла
характер зянэинлийиня, образлы десяк полифоник бядии субстан - барышмайан Назим бюйцдцкъя юзц иля бирэя дахилиндяки мяняви
сийайа эятириб чыхарыр. Бядии тящлил вя тяркибин ишыьында щяр шейин дяйярляри дя пцхтяляшдирди. Атасы Аллащверян кишийя, гоъа няняси
юзц кими эюрцндцйц бу бядии дцнйа охуъуну щяйатын механики Фатмайа олан ещтирам, щюрмят вя мящяббят “Аллащ сянин сала -
пройексийасы кими дейил, ъанлы, реал мянзяряси кими ъялб едир. мыны да кяссин, кяламыны да” - дейя атасынын йаманладыьы оьру
Бящс етдийи дюврцн йахшы вя пис ъящятляринин, хейир вя шяр гатырчы кимиляря нифрят эяляъякдя цнсиййятдя, мцнасибятдя ол -
адланан мяняви гцввяляринин мцбаризясиндян йаранан “Зорян дуьу мцхтялиф адамлара йанашма тярзини формалашдырыр.
журналист” ясяри яняняви, классик, сакит, тямкинли вя лянэярли бядии Назим Илщам дяйаняти, мярдлийи, мцбаризлийи, щяр бир вязий -
цслубда гялямя алыныб. Бу цслуб мяъра сын дан чыхмадан баш алыб йятдя юзцня, мянлийиня, шяхсиййятиня сядагяти иля бцтюв бир
эедян бюйцк бир чайы хатырладыр. Дина мика, эярэин вя щяйяъанлы харак тер кими йадда галыр. О, Бакыйа али тящсил далынъа эедир. Не -
мянтиг бу епик-психоложи ясярдя даща дяриндядир. Щадисялярин ъя дейярляр, оху даша дяйся дя рущдан дцшмцр, хябярсиз-ятярсиз
мащиййятиндя, гящряманларын щисс вя идрак имканларында, щятта Гарабаь Институтуна цз тутур. Ади бир тясадцф - ректорун Аллащ -
садя, образлы, башдан-айаьа халг мяъазлары иля майаланмыш бядии верян кишини (Назимин атасыны) танымасы - онун талейиндя рол
дилин дахилиндя эюрцнмяйян гатларында, фящмля гавранылан якс- ойнайыр. Буна тясадцф дя демяк олмаз. Яслиндя бу, Аллащверян
сядасындадыр. Классик цслуб вя тящкийя, йазычы ниййятинин ачыг - кишинин бир тикя щалал чюряйинин овсаната дцшмясидир.
лан масы, бядии ниййятин ашкарланмасы наминя щадисялярин баш “Зорян журналист” романында щадисялярин башлыъа дцйцн нюг -
гящряманын образына мцнъяр едилмяси гаршыйа гойулан мягся - тяси, сосиал зиддиййятляр вя парадокслар ясасян Назим Илщамын
дин щяйата кечирилмясиня бюйцк кюмяк эюстярир. Баш гящряман - район гязети редаксийасында мясул катиб кими ишя башламасы иля
район гязетинин редактору Назим Илщамын дольун образы щади - цзя чыхыр. Бундан яввялки щадисяляр кичик бир даь кяндиндя
сяляря мящз онун бахышы ишыьында йанашылмасы классик нясрин им - зящмяткеш бир аилянин тясвири, евин аьзыдуалы, оруълу-намазлы мю -
канлары йюнцмцндян мягбулдур вя романын уьуруну шяртлян - мин аьсаггаллары, аьбирчякляри, кяндин идиллик мянзяряси, бцтцн
дирян мязиййятлярдян - бядии дяйярлярдяндир. бу щадисяляр гойнунда бой атыб формалашан, тямизлик вя сафлыг
Романда ъяряйан едян щадисяляр эениш, сцжет хятти мцряккяб мяктяби кечян бир эянъин эяляъяйи цчцн илкин зяманятляр иди.
олса да гейд етдийимиз кими щяр шей сон анда мянтиги теллярля баш Назимин щяйатында мцщцм рол ойнайан вя охуъунун йад -
гящрямана баьланыр. Назим Илщамын кянддя кечмиш ушаглыг дашында галан ясас образлардан бири Камал Гафарзадядир. О, щям
илляри дя, тялябялик дюврц, кянд мяктябиндя мцяллимлийи, район инсан, щям дя рящбяр кими обйективлийи, алиъянаблыьы, гайьыкеш -
10 11
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
лийи иля сечилир. Гафарзадянин Назим Илщама щяля кянд мяктя - диэяр тяряфдя Аллащверян киши, Фатма арвад, Сяриййя, Язизаьа
биндяки илк эюрцшцндян сонра мещри-мящяббяти, бу эянъя эюс - Айдынбяйов, Тамам, Бясиря, Рязиййя, Мянзяр, Тящмираз
тяр дийи ата гайьысы щеч дя романтик йазычы тяхяййцлцнцн мящсулу Тащиров, Немят Ряъябли вя башгалары. Илк бахышдан щяр бири айры-
дейил, щяйатын реал мянтигидир. Дцнйа йахшы адамлардан хали де - айрылыгда юз юмрцнц йашайан бу адамлар, мцхтялиф мянявиййатын
йил. Узаг вя йахын кечмишимиздя беля диггятъил, гайьыкеш рящ - вя сосиал яхлагын дашыйыъылары кими, дахили бир мцбаризя йолун -
бяр лярля аз растлашмамышыг. Назимин комсомол ишиндян имтина дадырлар. Бир-бирини инкар етмяк яслиндя ъямиййят катарсизминин
етмясиндян инъикли олса да, инадындан дюнмяйян райком катиби бцнюврясидир. Щяр шей бу инкардан башлайыр. Сосиал бялалары вя
ахыр ки, онун редаксийада мясул катиб вязифясиня иряли чякил - ъямиййяти гурд кими дидян яхлагсызлыглары, мянявиййатсызлыглары
мясиня наил олур. Беляликля дя, Назимин бир инсан, журналист вя ашкарлайан мящз бу йазычы фящми романда ян ялверишли бядии
иътимаи хадим кими формалашмасынын бцнювряси гойулур. васитя кими тязащцр едир.
Мялум олдуьу кими ядябиййат бяшяри мцгяддяслийин апос - “Зорян журналист”ин сосиал мцндяриъясини сярф-нязяр етсяк,
толу, даими мцдафиячиси вя щимайячисидир; реал щяйатын бядии ини - бядии ахтарышларын мяркязиня ядалят ахтарышы постулатыны гойа
касыдыр, обйектив эерчяклийин, инсан талеляринин идрак васитясидир. билярик. Бцтцн щисси, мянтиги мягамлар, бядии форма вя екс -
Бцтцн бу цмуми модуллар, формулалар щяр бир йазычы гяляминдя периментляр, ъанлы сящняляр вя диалоглар бу бяшяри мягсядя хид -
фярди ъизэилярля, юзцнямяхсус бойаларла, цслуб вя формаларла мят едир. Биз мцяллифин юзц кими Назим Илщамы да щямишя яда -
ашкарланыр. Еля ядяби нцмуняляр вар ки, щадисяляр характери лят сизлийя гаршы мцбаризядя эюрцрцк. Редаксийада ишя башлайан
доьурур, йяни йазычы юз гящряманына щадисялярин фонунда йана - эцндян о, юз гялямиля щагг-ядалятин щимайячисиня чеврилир,
шыр вя онун образына бу щадисялярдян штрихляр ялавя едир; башга нечя-нечя щаглыны щагсыздан горуйур, сон анда юзцнцн позул -
сюзля, гящряманлар щадисялярин ачылмасына хидмят едир. Щаг - муш щцгугларынын мцдафиясиня галхыр.
гында данышдыьымыз романда ися щадисяляря гящряманларын Симасыны, ляйагят вя мянявиййатыны итирмиш, щийляэяр тябияти,
призмасындан йанашылыр. Гящряман даща юндядир, илкиндир вя баш икицзлц характери вя рийакар щярякятляриля дюзцлмязлик шяраити
верян щяр бир щадися гящряманын ъизэиляринин тамамланмасына йаратмыш район башчысы Надир Нясруллайев мцхтялиф фитня-фясадла
хидмят едир. Бир йазычы кими Яли Илдырымоьлу цчцн юнъя образ вар, иътимаиййятя чахнашма салыр, адамлары бир-бириня вурур, вязифя
гящряман вар, сонра щадися. Реаллыьа бу йанашма методу она юмрцнц узатмагдан ютрц дяридян-габыгдан чыхыр. Ляйагятли
бир-бириндян биткин, характеръя зянэин вя мязмунлу образлар адамлары лякялямяк вя сырадан чыхармаг цчцн бющтан вя ифти -
йаратмагда кюмяк едир. Онлары сосиал мязмунуна эюря груплаш - ралардан чякинмир, йери эялдикдя шантажа ял атыр. Районун сечилиб-
дырмаг да олар: бир тяряфдя партийа, совет вя тясяррцфат ишиндя сайылан зийалысы, гязетин редактору Назим Илщам онун цчцн даими
чалышан рящбярляр - Гафарзадя, Ъавадов, Нясруллайев, Гейсяр - горху мянбяйидир, потенсиал рягибдир. Одур ки, эянъ редактору да
задя, Саламов, Вякилов, Сямядзадя, Исмайылзадя вя башгалары, зящярли торуна салмаг цчцн районда щеч кими саймайан
12 13
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
щарынламыш колхоз сядри Ейбалы Саламовла ону цз-цзя гойур. сящня иля башлайыр. Бцтцн тязйигляря, тягибляря горху вя щя дя -
Саламовун фяалиййяти барядя фелйетонун дяръи гаранлыг сямада ляря бахмайараг Назим Илщам бу мясяляйя дяриндян нцфуз едиб
чахан шимшяк тясири баьышлайыр. Ади район гязети сящифясиндян нащаг йеря газаматда язаб чякян бир дястя адамын талейиня ишыг
башланан конфликт республика рящбярлийиня гядяр эедиб чыхыр вя салыр. Бурада да ядалятин гялябяси охуъу цчцн эюзлянилмяз ол -
йазычы инъя бир бядии усталыгла бу ядалят ахтарышы йолларында юз мур. Бядии деталлар, щадисяляря йанашма тярзи, обйектив реал лыьын
гящряманларыны да тягдим етмяйя башлайыр. Охуъу, Вякиловун фундаментал тягдими, журналистин цзляшдийи манеялярин вя ондан
кос мополитизмини, Мяркязи Комитя катиби Дадашзадянин рийа - чыхыш йолларынын инандырыъы тясвири охуъуда шцбщя йери гой мур.
кар лыьыны, Гейсярзадя вя Надир Нясруллайев кими принсипсиз пар - Зийад Кяримлинин вя эенерал Нифаг Заманович кими ийрянъ
ти йа ишчиляринин ийрянълийини, еляъя дя Язизаьа Айдынбяйовун, адам ларын сон анда юз яхлагсызлыгларынын гурбаны олмасы да сосиал
Бясирянин вя башга садя инсанларын мяняви уъалыьыны мящз бу ядалятин тянтяняси кими сяслянир.
айнада ачыг-айдын шякилдя эюрцр. Конфликт эярэинляшдикъя кул - Мцяллиф ядалят щиссини тялгин етмякля охуъуйа беля бир бяшяри
минасийайа йахынлашыр. Сцлейман Ъавадовун симасында йазычы идеалы ашылайыр: ядалят щяйатын юзцндядир, намуслу инсанларын
ядалятин йени бир щимайячисини тягдим едир. Онун сафлыьы, тямиз - гялбиндя, мянявиййатында, ямялиндядир; онун гялябяси уьрунда
лийи, обйективлийи охуъу цчцн щеч дя эюзлянилмяз олмур. Чцнки ву рушмаг эярякдир.
Ъавадовун шяхсиййяти, характер яламятляри йазычы тяряфиндян Йухарыда дедийимиз кими ясярин бядии архитектоникасы елядир
ъанлы щяйати епизодларла, сющбят вя диалогларла охуъуйа романын ки, щадисяляр даща чох баш гящряман Назим Илщамын образынын
илк сятирляриндян тялгин едилир. дольунлашмасына хидмят едир. Мясялян, Назимин кянд адамлары
Мяркязи Комитядя райкомун бцро гярарынын ляьв едилмясиля иля (Хыдыралы, Гараш вя Мянзярля) район мяркязиня эедиб гайыт -
Назим Илщама бяраят верилдикдян сонра роман йени инкишаф мяр - масы, йолда гачаьа раст эялмяляри, гачаьын мярдлийи, Назимин
щялясиня кечир. Назим Илщам артыг мяркязи гязетин хцсуси мцх - Рязиййя иля платоник мящяббят сящняляри. Сцлейман Ъавадовун
бири кими бюйцк бир вилайятдя фяалиййятя башламышдыр. Инди о юзц Назими евиня дявят етмяси, щяйат йолдашы, Рязиййянин баъысы
ядалятин кешийиндядир. Щаггы позулмуш вятяндашларын мцдафия - Мяргуфя иля танышлыьы, Рязиййя иля бурада эюрцшя билмяк ещтималы
син дядир. Ядиб бир сатирик щекайядя Вилайят Партийа Комитясинин вя с. - бцтцн бунлар охуъуда мятлябдянкянар щиссяляр (ади бир
биринъи катиби Ширхан Исмайылзадянин портретини ян инъя штрихлярля сцжет) тясири баьышлайа биляр. Лакин яслиндя чох мющкям сцжет
ишляйяряк онун маскасыны йыртыр. Бундан горху гарышыг бир нифрят хятти олан романы бу щиссялярсиз тясяввцр етмяк мцмкцн дейил.
щисси кечирян Ширхан Исмайылзадя Назим Илщама зярбя вурмаг Чцнки бунларсыз Назим образы йарымчыг галарды, там олмазды. Илк
цчцн фцрсят ахтарыр. Мцнасибятлярин ъидди тоггуш ма щяддиня бахышда ясярин сцжет хяттиля о гядяр дя сых баьлы эюрцнмяйян
чатмасы артыг карамел фабрикинин директору, халг депутаты, ямяк щямин деталлар Назим Илщамда ъямляшян мярдлийин, мцбариз -
гящряманы Зийад Кяримлинин Тящмираз Тащиров цчцн гурдуьу
14 15
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
лийин, дюнмязлийин, алиъянаблыьын мярщялялярини эцзэц кими якс да юз бичиминдя бой эюстярир. “Даьдан ашмыш эцн кимийям”,
етдирир вя буна эюря дя тябиидир вя йериндядир. “Еля бил ушаг цзц ялляйир”, “Йас дцшяндя щяря юз дярдиня аь ла -
Журналистика сащясиня эюзлянилмяз тясадцф цзцндян дцшмцш йыр”, “Йуха гулаьы сулама”, “Ярим яр олсун, кол диби евим” вя с.
инадкар бир эянъин мяняви ахтарышларына щяср олунмуш “Зорян Роман башдан-баша беля образлы, мянтигли ифадялярля долудур.
журналист” ясяриндя ики сосиал мягам - кянд щяйаты (юз идиллийасы Ялбяття “Зорян журналист” романынын мязиййятляри щаггында
иля), бир дя журналистика алями, журналист щяйаты (бцтцн дольунлуьу даща эениш шякилдя данышмаг олар. Чцнки щягигятян беля мязий -
иля) гялямя алынмышдыр. Бурада Аллащверян, Фатма гары, Тамам, йятляр чохдур. Анъаг бизим гянаятимизя эюря, еля бу дейилянляр -
Бясиря, Мянзяр, Язизаьа Айдынбяйов кими адамларла йанашы дян дя айдын олур ки, “Зорян журналист” щям епик вцсяти, щям
Надир Нясруллайевляр, Гейсярзадяляр, Ейбалы Саламовлар да вар - идейа сафлыьы, щям дя бядии дяйяри иля мцяллифин нювбяти ядяби
дыр. Журналист дцнйасы Хасполад Щясяноьлу, Шадяр Щаъызадя кими уьурудур вя мцасир нясримиздя юзцнямяхсус дяйярли йер
редакторларла бащям Моллазадя кими симасыз, рийакар редактор - тутмаьа лайигли ясярдир. Бюйцк бир дюврцн сосиал мянзярясини,
лардан, Салещ Гянизадя сайаьы ишбаз мцхбирлярдян дя хали характерлярин ещтираслы мцбаризясини юзцндя якс етдирян роман
дейилдир. чаьдаш наращат дцнйамызын овгаты цстцндя кюкляндийиндян айыг-
Романын дили хцсуси гейдя лайигдир. Мялум щягигятдир ки, дил сайыг охуъу щяйати амал вя идеал уьрунда мцъадиля йолларыны
фикрин габыьындан даща чох майасыдыр, мащиййятидир, чох бюйцк онун сятирляри арасында асанлыгла тапа биляъяк вя милли мяня -
идейа вя халг щикмяти хязинясидир. Яли Илдырымоьлунун бядии дили, виййатынын формалашмасында, рущунун ойанышында бу китабы мютя -
лексик хязиняси юз йцкцнц мящз ъанлы халг дилинин гайнагла - бяр мянбя кими севяъяк. Ясяр эярэин вя ибрятамиз щадисялярин,
рындан, ян инъя ифадя васитяляриндян тутмушдур. Халг рущундан биткин характерлярин, мараглы ящвалатларын фонунда охуъусуна
сцзц лцб эялян бу дил ядибин дяст-хяттиндя мцасир интеллектуал беля бир щягигяти ашыладыр ки, щягигятляр “эеъ эялир, анъаг эцъ
мянтиги-лингвистик штрихлярля даща да зянэинляшяряк йени бядии- эялир”. Еля ясярин мцщцм иътимаи, тарихи, ядяби-бядии вя тярби -
лексик факт кими мейдана чыхмышдыр. йяви педагожи дяйяри, щяйат дярслийи ролуну ойнамасы да юнъя бу
Романдакы образларын, характер пройексийасы мящз беля бир “эцъ эялмясиндя” вя йухарыда садаладыьымыз диэяр мязиййят -
ди лин ишыьында чякилмишдир. Щяр образын дили онун бирбаша дахили лярин дядир.
аляминдян, сосиал мяншяйиндян, ишиндян-пешясиндян сораг верир.
Ялищейдяр ЩЯШИМОВ
Бир сюзля, Яли Илдырымоьлу еъазкар бядии дилин кюмяйиля камил бир
педагожи елмляр доктору, профессор
ряссам кими унудулмаз образлар силсиляси йаратмаьа наил ол муш -
дур. Онун ясярляриндя партийа ишчисинин юз цслубу лингвистик тярзи,
жур налистин юз лексик имканлары, кянд адамларынын ися идиом вя
мя ъазларла долу данышыг тярзи вардыр. Мцяллифин дили бу полифо ни йа -
16 17
Яли Илдырымоьлу Зорян журналист
бюйцк гардашы Ямралынын арвады Фатманын бучаьаъан бир сюзц ики
олмамышды. Бир ахшам сцфря башына йыьышанда йашмаьыны ашаьы
салыб, Назими синясиня сыхараг:
Сахталыг щюкм едир гялбя, аьла, камала, - Аллащверян, - бу ушаьын охумасына нящс эятирмя, - деди. -
Бякарят тящгир олуб дцшцр дярдя, завала. Дцздцр, мадарды, эюзцмцзцн габаьында олса йахшыды! Анъаг
Гцдрят гцдрятсизлийя ясирдир, сяъдя гылыр, балыг дярйада бюйцйяр, ев бузовундан юкцз олмаз! Аллаща
Дцзлцк, мярдлик, доьрулуг бир ахмаглыг сайылыр. пянащ де, апар йола сал, эетсин, ушаьын щявясини эюзцндя гойма.
Фатма Назими ики оьлундан чох истяйирди. Чцнки Назим
Вилйам Шекспир
дцнйадан накам эетмиш анасынын цзцнц дя эюрмямишди. Ону
Фатма няня ялиндя-овъунда бюйцдцб, ярсяйя йетирмишди.
Аллащверян кишинин фикри щачаланмышды. Демисини сакит-сакит Аллащверян Фатманын сюзцнц чевирмяди. Ипчин наллатдыьы
тцстцлядиб, араны даьа дашыйырды, даьы арана. Ща эютцр-гой Гямяр аты сящяр тездян гашовлуйуб, тумарлады. Вя йер зымрыг
еляйирди, бир мятлябя эяля билмирди. Эащ дцшцнцрдц ки, Назим олдуьундан атын гуйруьуну сялигя иля дцйдц. Гапыдан чыханда
елмин далынъа эется йахшыды. Охуйуб бир тяряфя чыхар, сабащ беш евин аьбирчяйи онлара хейир-дуа вериб, архаларынъа бир парч су
кишинин бири олар. Няслимизя, няъабятимизя уъалыг эятиряр. Бир атды. Ата-оьул, бир дя ки, йелганадлы Гямяр ат дцшдцляр йолун
тяряфдян дя ейниня гаралты эялирди ки, эюзцмцн аьы-гарасы биръя аьына.
одур. Дцнйанын бу гарыш-гуруш вахты кянддян гыраьа чыхса, Аллащверян ялик айаьындан эюдяк сапы олан, тохунма
башына гязавц-гядяр эяляр. Мян дя ки, даьдан ашмыш эцн шаллаьыны щавада товладыгъа, Гямяр ат бойнуну эяриб, даьын
кимийям, бу эцн варам, сабащ йох. Йурду кор гоймаг олмаз. синясиндяки долайларда кяклик кими сякирди. Баш-баша верян
Бир тцстц чыхараным лазымды. чылпаг гайалар, якс тяряфдяки мешяляр, дярянин дибиндя щай-
Аллащверяни гайьы эютцрмцшдц. Назимдян башга да оьул щарайла баш алыб эедян даь чайы, Гямяр атын йорьа йериши ону
зцрйяти олмадыьындан, даь бойда киши онун цстцндя пайыз йарпаьы тябя эятирирди. Аллащверян ютян эцнлярини йада салыб, папаьынын
кими ясирди. Назимин фикри-зикри о иди ки, неъя олурса-олсун, али далыны галдырды. Вя пясдян бир-ики кялмя деди:
мяктябя эетсин. Евдякиляр дя онун сюзцнц дейирдиляр. Щамы
билирди ки, Назим щараъан десян зещинли ушагды. Биринъидян Араз гыраьында хырда адалар,
тутмуш онунъуйаъан “беш”ля охумушду. Она аттестат вериляндя Ондан су эютцряр мялякзадалар.
мяктябин директору щамынын ичиндя демишди ки, Назимин цстцндя Сизя фяда олум, имамзадалар,
эюз олса, ондан эяляъякдя бир шей чыхар. Евин аьбирчяйи, Мян юз мятлябими сиздян истярям.
намазындан, оруъундан галмайан Фатма няня дя бир дяфя бу ишя
гарышды. Аллащверянин ермяни-мцсялман давасында щялак олмуш Атын тяркиндя сакитъя отуран Назим ъынгырыны чякмядян, бу
нисэилли сюзляри алтдан-алтдан йыьышдырыб, синясиндяки дяфтяря
18 19
Description:Yol meşeden keçib açıqlığa çıxanda, ağ ve sarı tepelerin arasındakı bağlı-bağatlı rayon .. yorğun ve tükürperdici uğultu yayırdı. Yağış şiddetlenende.