Leerboek chirurgie

674 Pages·2012·125.93 MB·Dutch

by  J.D. Blankensteijn, I.H.M. Borel-Rinkes, Cornelis H. C. Dejong, E. Heineman,  I.B. Schipper

Leerboekchirurgie
Toegangtotdewebsite
AaniederexemplaarvanLeerboekchirurgieiseenuniekeinlogcodetoegekenddiegratisenonbeperkttoegang
geefttotdeonlineversievanditboek,weblinksenmeerdan50anatomischevideo’s.
Surfnaarextras.bsl.nl/leerboekchirurgie,loginmetjee-mailadresplusonderstaandeactiveringscodeen
maakjeeigeninlogaccountaan.
Activeringscode:
Technischeondersteuningnodig?
Heeftuproblemenmetinloggenofanderetechnischeproblemenmethetgebruikvandewebsite?
Neemdancontactopmet:[email protected].
Leerboek chirurgie
Onder redactie van:
prof. dr. H.G. Gooszen (hoofdredacteur)
prof. dr. J.D. Blankensteijn
prof. dr. I.H.M. Borel Rinkes
prof. dr. C.H.C. Dejong
prof. dr. D.J. Gouma
prof. dr. E. Heineman
prof. dr. J.F. Lange
prof. dr. I.B. Schipper
Houten2012
(cid:2)2012BohnStafleuvanLoghum,onderdeelvanSpringerMedia
Allerechtenvoorbehouden.Nietsuitdezeuitgavemagwordenverveelvoudigd,opgeslagenineengeautomatiseerdgegevensbestand,of
openbaargemaakt,inenigevormofopenigewijze,hetzijelektronisch,mechanisch,doorfotokopiee¨nofopnamen,hetzijopenige
anderemanier,zondervoorafgaandeschriftelijketoestemmingvandeuitgever.
Voorzoverhetmakenvankopiee¨nuitdezeuitgaveistoegestaanopgrondvanartikel16bAuteurswetjohetBesluitvan20juni1974,Stb.
351,zoalsgewijzigdbijhetBesluitvan23augustus1985,Stb.471enartikel17Auteurswet,dientmendedaarvoorwettelijkverschuldigde
vergoedingentevoldoenaandeStichtingReprorecht(Postbus3060,2130KBHoofddorp).Voorhetovernemenvan(een)gedeelte(n)uit
dezeuitgaveinbloemlezingen,readersenanderecompilatiewerken(artikel16Auteurswet)dientmenzichtotdeuitgevertewenden.
Samensteller(s)enuitgeverzijnzichvolledigbewustvanhuntaakeenbetrouwbareuitgaveteverzorgen.Nietteminkunnenzijgeen
aansprakelijkheidaanvaardenvoordrukfoutenenandereonjuisthedendieeventueelindezeuitgavevoorkomen.
ISBN9789031387342
NUR877
Ontwerpomslag:Bottenheft,Marijenkampen
Ontwerpbinnenwerk:TEFF(www.teff.nl)
Automatischeopmaak:PrePressMediaGroep,Zeist
Opdebijbehorendewebsitewordteenaantalvideo’sgetoondvanVideoAtlasofHumanAnatomyvanR.D.Aclandvan
WoltersKluwerHealth/LippincottWilliams&Wilkins.
Eerstedruk2002
Tweedegeheelherzienedruk2012
BohnStafleuvanLoghum
HetSpoor2
Postbus246
3990GAHouten
www.bsl.nl
Inhoud
Woordvooraf 13 3.4 Hoekaneenstollingsstoorniswordenvastgesteld
enbehandeld? 49
Redacteurenenauteurs 15 3.5 Medicamentendieingrijpeninhetstollings-
systeem 50
Video’suitAcland’sVideoAtlasofHuman Literatuur 53
Anatomy 17
4 Infectieenantibiotica 55
WebsitebijLeerboekchirurgie 19 4.1 Inleidingendefinities 55
4.2 Antibiotica,gevoeligheidsspectrumenbijwer-
a algemeen 21 kingen 57
4.3 Community-acquiredchirurgischeinfecties 59
1 Veiligheidenkwaliteitrondomoperaties 23 4.4 Infectiesinhetoperatiegebied 64
1.1 Inleiding 23 4.5 Nosocomialeinfecties 65
1.2 Veiligheidscultuur 24 4.6 Sepsismetonbekendeetiologie 67
1.3 Pati¨entveiligheidindechirurgie 24 4.7 Overigeinfecties 67
1.4 Humanfactors 25 Literatuur 69
1.5 Factorengeassocieerdmetfoutenen
incidenten 25 5 Wondgenezing 71
1.6 Systeemdenken 26 5.1 Inleiding 71
1.7 Richtlijnen,protocollenenindicatoren 27 5.2 Fasesindewondgenezing 71
1.8 Pati¨entveiligheidrondominvasieveproceduresin 5.3 Vertraagdewondgenezing 74
Nederland 27 5.4 Etiologie 76
1.9 Interventiesterverbeteringvanpati¨entvei- 5.5 Normalewondenenhunbehandeling 76
ligheid 29 5.6 Complicaties,wondinfectiesenchronische
Literatuur 33 wonden 82
5.7 Samenvattingenconclusies 83
2 Voeding 35 Literatuur 83
2.1 Inleiding 35
2.2 Waaromvoeden? 35 6 Perioperatievezorg 85
2.3 Klinischedepletie 36 6.1 Definitie 85
2.4 Vroegeherkenningenbehandelingvanziektege- 6.2 Fysiologischeenmetaboleaspectenvan
relateerdeondervoeding 37 chirurgie 85
2.5 Hoeveelvoedingheefteenpatie¨ntnodig? 37 6.3 Risicofactorenvoorhetontstaanvanpostopera-
2.6 Hetperioperatiefvoedingsbeleid 38 tievecomplicaties 86
2.7 Orale,enteraleofparenteralevoeding? 41 6.4 Optimalisatievandepreoperatieveconditie 88
2.8 Parenteralevoeding 43 6.5 Intraoperatievezorg 90
2.9 Immunomodulerendesubstanties 43 6.6 Postoperatievezorg 91
Literatuur 44 6.7 Postoperatievebehandeling 93
6.8 Frequentvoorkomendechirurgischecomplicaties 94
3 Hemostaseenstollingsstoornissen 45 Literatuur 97
3.1 Bloedstollingentrombose 45
3.2 Werkingvandebloedstolling 45 7 Oncologieenderolvandechirurg 99
3.3 Stollingsstoornissen 47 7.1 Inleidingendefinities 99
7.2 Incidentieenoverleving 99
6 Leerboekchirurgie
7.3 Etiologieenpathofysiologie 101 b abdominale chirurgie 157
7.4 Anamnese 104
7.5 Lichamelijkonderzoek 104 12 Acutebuikbijvolwassenen 159
7.6 Differenti¨elediagnostiek 105 12.1 Inleidingendefinities 159
7.7 Aanvullendediagnostiekenslechtnieuwsge- 12.2 Etiologieenincidentie 159
sprek 105 12.3 Anamnese 160
7.8 Behandeling 107 12.4 Lichamelijkonderzoek 163
7.9 Onderdelenvandechirurgischeoncologie 108 12.5 Laboratoriumonderzoek 164
7.10 Controleenrecidivering 110 12.6 Aanvullendonderzoek 166
7.11 Centralerolvandechirurg 110 12.7 Behandelingvanacutebuik 167
Literatuur 111 12.8 Meestfrequenteoorzakenvaneenacutebuik 168
12.9 Darmobstructie 171
8 Shock 113 12.10 ACNES 174
8.1 Definitie 113 Literatuur 175
8.2 Etiologie 113
8.3 Pathofysiologie 114 13 Acutebuikbijkinderen 177
8.4 (Hetero)anamnese 115 13.1 Inleiding 177
8.5 Lichamelijkonderzoek 115 13.2 Anamnese 177
8.6 Behandeling 117 13.3 Lichamelijkonderzoek 178
8.7 Complicatiesenprognose 122 13.4 Aanvullendediagnostiek 179
Literatuur 123 13.5 Differenti¨elediagnose 181
13.6 Ziektebeeldenbijneonaten 181
9 Chirurgiebijkinderen 125 13.7 Ziektebeeldenbijkinderennadeneonatale
9.1 Inleiding 125 periode 183
9.2 Herniainguinalis 125 Literatuur 189
9.3 Hydrok`ele 127
9.4 Herniaumbilicalis 127 14 Breuken 191
9.5 Niet-scrotaletestis 128 14.1 Hernia’s 191
9.6 Torsiotestis 130 14.2 Anatomievandebuikwand 193
9.7 Phimosis 131 14.3 Herniainguinalis(liesbreuk) 193
9.8 Pylorushypertrofie 133 14.4 Herniafemoralis(dijbreuk) 199
9.9 Perianaalabcesenfistel 134 14.5 Herniaumbilicalis(navelbreuk) 200
Literatuur 135 14.6 Herniaparaumbilicalis 200
14.7 Herniaepigastrica 200
10 Deouderechirurgischepatie¨nt 137 14.8 Herniacicatricalis(littekenbreuk) 200
10.1 Inleiding 137 14.9 Zeldzamehernia’s 202
10.2 Fysiologischeveranderingen 137 Literatuur 202
10.3 Oudofkwetsbaar? 138
10.4 Preoperatievescreeningenbesluitvorming 138 15 Oesofagus 205
10.5 Functiebehoud 140 15.1 Inleiding 205
10.6 Interventies 142 15.2 Chirurgischeanatomie 205
10.7 Alternatievenvoorchirurgie 142 15.3 Divertikels 206
10.8 Aanbeveling 143 15.4 Motiliteitsstoornissen 206
Literatuur 143 15.5 Liggingsafwijkingen 207
15.6 Gastro-oesofagealerefluxziekte(GORZ) 208
11 Minimaalinvasievetechnieken 145 15.7 Tumoren 211
11.1 Definitie 145 Literatuur 214
11.2 Incidentie 145
11.3 Ontwikkelingenindeendoscopische 16 Maagenduodenum 215
chirurgie 145 16.1 Definitie,functieenvascularisatie 215
11.4 Laparoscopischetechniek 146 16.2 Benigneaandoeningenvandemaagen
11.5 Hand-assistedlaparoscopicsurgery(HALS) 149 duodenum 215
11.6 Cardiopulmonalegevolgenvanlaparoscopische 16.3 Malignetumorenvandemaag 220
chirurgie 149 16.4 Palliatievebehandelingen 222
11.7 Laparoscopischeingrepen 149 16.5 Gastro-enteropancreatischeneuro-endocriene
Literatuur 156 tumoren(carcino¨ıd) 222
16.6 Gastro-intestinalestromaceltumoren 222
Inhoud 7
16.7 Lymfomen 223 23.6 Differenti¨elediagnose 306
Literatuur 225 23.7 Aanvullendonderzoek 306
23.8 Aanvullendbeeldvormendonderzoek 307
17 Bovenstetractusdigestivusbijkinderen 227 23.9 Aanvullendbeeldvormendonderzoekbij
17.1 Oesofagusatresie 227 kinderen 307
17.2 Gastro-oesofagealerefluxziekte 229 23.10 Behandeling 308
17.3 Duodenumatresie 231 23.11 Postoperatiefbeloopencomplicaties 310
17.4 Malrotatie 233 23.12 Tumorenvandeappendix 311
17.5 Dunnedarmatresie 235 Literatuur 311
Literatuur 237
24 Colonenrectum 313
18 Leverengalwegen 239 24.1 Inleiding 313
18.1 Inleiding 239 24.2 Diagnostiek 313
18.2 Levertumoren 240 24.3 Ontstekingsziekten 314
18.3 Galwegaandoeningen 246 24.4 Benigneenmalignetumoren 319
Literatuur 252 24.5 Volvulus 325
24.6 Motiliteitsstoornissenvandedarm 325
19 Pancreas 253 Literatuur 326
19.1 Inleiding 253
19.2 Acutepancreatitis 255 25 Anus 327
19.3 Chronischepancreatitis 260 25.1 Hetanalekanaal 327
19.4 Pancreastumoren 263 25.2 Hemorro¨ıden 327
Literatuur 267 25.3 Perianalefistel 329
25.4 Analefissuur 332
20 Aandoeningenvanlever,galwegenen 25.5 Anuscarcinoom 333
pancreasbijkinderen 269 Literatuur 334
20.1 Biliaireenanderecholestatischeaandoeningen 269
20.2 Leveraandoeningen 275 26 Onderstetractusdigestivusbijkinderen 335
20.3 Pancreasaandoeningen 278 26.1 Inleiding 335
Literatuur 282 26.2 Anomalie¨envandeductusomphaloente-
ricus 335
21 Milt 283 26.3 Duplicatuurvandedarm 335
21.1 Definitie 283 26.4 Invaginatie 336
21.2 Incidentieenetiologie 284 26.5 Meconiumileus 336
21.3 Anamnese 285 26.6 Necrotiserendeenterocolitis 337
21.4 Lichamelijkonderzoek 286 26.7 ZiektevanHirschsprung 339
21.5 Diagnostiek 286 26.8 Anusatresie 341
21.6 Behandeling 286 Literatuur 344
21.7 Complicatiesenprognose 287
Literatuur 288 27 Bariatrischeenmetabolechirurgie 345
27.1 Inleiding 345
22 Dunnedarm 291 27.2 Bariatrischechirurgie 346
22.1 Anatomie 291 27.3 Indicatievooroperatie 346
22.2 Intestinaleobstructie 291 27.4 Operaties 346
22.3 Tumorenvandedunnedarm 296 27.5 Endoscopischetechnieken 351
22.4 Bestralingsenteritis 298 27.6 Kosteneffectiviteit 351
22.5 ZiektevanCrohn 298 27.7 Welkeoperatievoorwelkepati¨ent? 352
22.6 Vaatafwijkingenindedunnedarm 301 27.8 Metabolechirurgie 352
22.7 DivertikelvanMeckel 302 27.9 Complicaties 352
Literatuur 303 27.10 Richtlijnmorbideobesitas 353
Literatuur 353
23 Appendix 305
23.1 Inleiding 305 c hoofd-hals endocrien 355
23.2 Anatomie 305
23.3 Incidentie 305 28 Parotisenoverigespeekselklieren 357
23.4 Etiologie 305 28.1 Definitie 357
23.5 Klinischesymptomen 305 28.2 Incidentie 357
8 Leerboekchirurgie
28.3 Etiologie 357 33.6 Musculeuzetorticollis 403
28.4 Anamnese 357 33.7 Halsklierzwelling 404
28.5 Lichamelijkonderzoek 358 33.8 Schildklieraandoeningen 405
28.6 Diagnostiek 358 Literatuur 409
28.7 Differenti¨elediagnose 359
28.8 Behandeling 359 d longchirurgie 411
28.9 Complicaties 360
Literatuur 362 34 Mediastinum 413
34.1 Inleiding 413
29 Schildklier 363 34.2 Anatomie 413
29.1 Incidentie 363 34.3 Symptomen 413
29.2 Geschiedenis 363 34.4 Initieelonderzoek 413
29.3 Embryologieenanatomie 363 34.5 Differenti¨elediagnose 414
29.4 Pathofysiologie 364 34.6 Beleid 414
29.5 Hyperthyreo¨ıdie 364 34.7 Thymomen 415
29.6 Euthyreotischstruma 365 34.8 Lymfomen 415
29.7 Schildkliernodienschildkliercarcinoom 366 34.9 Kiemceltumoren 415
Literatuur 372 34.10 Cysten 416
34.11 Neurogenetumoren 416
30 Bijschildklieren 373 34.12 Mediastinitis 416
30.1 Definitie 373 Literatuur 417
30.2 Incidentievanhyperparathyreo¨ıdie 373
30.3 Etiologievanhyperparathyreo¨ıdie 373 35 Longen 419
30.4 Anamnese 374 35.1 Inleiding 419
30.5 Lichamelijkonderzoek 374 35.2 Infecties 419
30.6 Diagnostiek 375 35.3 Degeneratieveafwijkingen 419
30.7 Aanvullendediagnostiek 375 35.4 Maligniteiten 420
30.8 Behandeling 376 Literatuur 427
30.9 Complicatiesenprognose 378
Literatuur 378 36 Thoraxchirurgiebijkinderen 429
36.1 Thoraxwand 429
31 Bijnier 379 36.2 Diafragma 430
31.1 Definitie 379 36.3 Aangeborenbronchopulmonaleafwijkingenmet
31.2 Incidentie 379 chirurgischeaspecten 432
31.3 Etiologie 379 36.4 Verworvenlongafwijkingen 433
31.4 Anamnese 380 36.5 Longtumoren 435
31.5 Lichamelijkonderzoek 380 36.6 Mediastinaletumoren 436
31.6 Differenti¨elediagnostiek 380 Literatuur 437
31.7 Aanvullendediagnostiek 381
31.8 Motivatiebehandeling 382 e vaten 439
31.9 Behandeling 382
31.10 Complicatiesenprognose 382 37 Thoracaleaorta 441
Literatuur 383 37.1 Inleiding 441
37.2 Aneurysmavandethoracaleaorta 441
32 Neuro-endocrienetumoren 385 37.3 Stenosevandethoracaleaorta 443
32.1 Definitie 385 37.4 Dissectievandethoracaleaorta 443
32.2 Carcino¨ıden 385 37.5 Traumatischeaortaruptuur 445
32.3 Eilandceltumorenvandepancreas 388 Literatuur 446
Literatuur 394
38 Abdominaleaorta 447
33 Zwellinginhoofd-halsgebiedbij 38.1 Definitie 447
kinderen 397 38.2 Verwijdendvaatlijden:hetaneurysmaaortae
33.1 Inleiding 397 abdominalis(AAA) 447
33.2 Branchiogeneafwijkingen 397 38.3 Vernauwendvaatlijdenvanhetaorto-iliacale
33.3 Medianehalscyste 400 traject 453
33.4 Medianehalsfistel 401 Literatuur 457
33.5 Lymfatischemalformaties 402
Inhoud 9
39 Periferearterie¨n 459 g tumoren 539
39.1 Definitie 459
39.2 Incidentieenprevalentie 460 45 Melanoomenanderehuidtumoren 541
39.3 Etiologie 460 45.1 Inleiding 541
39.4 Anamnese 461 45.2 Etiologie 541
39.5 Lichamelijkonderzoek 461 45.3 Benignehuidtumoren 541
39.6 Differenti¨elediagnostiekvanchronischobstructief 45.4 Premalignedermatosen 541
vaatlijden 462 45.5 Malignehuidtumoren 541
39.7 Aanvullendonderzoek 462 Literatuur 550
39.8 Behandeling 463
39.9 Prognose 466 46 Mamma 551
39.10 Mindervaakvoorkomendeziektebeelden 466 46.1 Definitieeninleiding 551
Literatuur 468 46.2 Incidentie 551
46.3 Etiologie 551
40 Carotis 471 46.4 Anamnese 552
40.1 Carotisstenose 471 46.5 Lichamelijkonderzoek 553
40.2 Niet-arteriosclerotischecarotisafwijkingen 477 46.6 Diagnostiek 553
Literatuur 479 46.7 Preventieenscreening 555
46.8 Behandeling 556
41 Splanchnischevaten 481 46.9 Controlenabehandeling 563
41.1 Definitie 481 Literatuur 565
41.2 Incidentie 481
41.3 Etiologie 482 47 Wekedelen-enbottumoren 567
41.4 Anamnese 483 47.1 Inleiding 567
41.5 Lichamelijkonderzoek 484 47.2 Wekedelentumoren 567
41.6 Diagnostiek 485 47.3 Bottumoren 573
41.7 Behandeling 488 47.4 Nieuweontwikkelingen 578
41.8 Complicatiesenprognose 490 47.5 Samenvatting 578
Literatuur 491 Literatuur 579
42 Veneussysteem 493 48 Tumorenbijkinderen 581
42.1 Anatomieenfysiologie 493 48.1 Inleiding 581
42.2 Varicesenchronischveneuzeinsuffici¨entie 495 48.2 Wilms-tumor(nefroblastoom) 581
42.3 Oppervlakkigeveneuzetrombose 504 48.3 Neuroblastoom 583
42.4 Diepeveneuzetrombose 505 48.4 Gonadaletumoren 584
42.5 Armvenentrombose 508 48.5 Rabdomyosarcoom 585
42.6 Congenitaleveneuzemalformaties 508 48.6 Overigesarcomen 586
Literatuur 509 48.7 Hepatoblastoom 587
Literatuur 588
f transplantatie 513
h trauma 589
43 Transplantatievannierenpancreas 515
43.1 Definities 515 49 Traumaopvang:ATLS1 591
43.2 Niertransplantatie 515 49.1 Inleiding 591
43.3 Pancreastransplantatie 522 49.2 AdvancedTraumaLifeSupport(ATLS1) 591
Literatuur 527 49.3 Initialassessmentenmanagement 593
Literatuur 599
44 Levertransplantatie 529
44.1 Inleiding 529 50 Damagecontrolchirurgie 601
44.2 Acuutleverfalen 530 50.1 Definitie 601
44.3 Chronischleverfalen 531 50.2 Incidentie 601
44.4 Indicatieencontra-indicatievoorlevertransplan- 50.3 Etiologie 601
tatie 533 50.4 Anamnese 602
44.5 Leverdonatieen-transplantatie 534 50.5 Lichamelijkonderzoek 602
44.6 Techniekvanlevertransplantatie 535 50.6 Aanvullendediagnostiek 602
44.7 Chirurgischecomplicatiesvanlevertransplan- 50.7 Behandeling 603
tatie 537 50.8 Complicatiesenprognose 604
Literatuur 537 Literatuur 605