KUZEYDOĞU AKDENİZ

97 Pages·2007·0.84 MB·Turkish

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

DOKTORA TEZİ

Önder DUYSAK

KARATAŞ AÇIKLARI (KUZEYDOĞU AKDENİZ) KAFADAN
BACAKLILARININ (MOLLUSCA: CEPHALOPODA) BAZI BİYOLOJİK
ÖZELLİKLERİ

SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI

ADANA, 2007
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

KARATAŞ AÇIKLARI (KUZEYDOĞU AKDENİZ) KAFADAN
BACAKLILARININ (MOLLUSCA: CEPHALOPODA) BAZI BİYOLOJİK
ÖZELLİKLERİ

Önder DUYSAK

DOKTORA TEZİ

SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI

Bu tez 26/10/2007 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği İle Kabul
Edilmiştir.

İmza............…………… İmza............................ İmza.................………
Yrd.Doç. Dr. Canan TÜRELİ Prof. Dr. Dursun AVŞAR Prof. Dr. Nuri BAŞUSTA
DANIŞMAN ÜYE ÜYE

İmza............…………… İmza..............................
Yrd. Doç. Dr. Ünal ERDEM Yrd. Doç. Dr. Cem ÇEVİK
ÜYE ÜYE

Bu tez Enstitümüz Su Ürünleri Anabilim Dalı’nda hazırlanmıştır.
Kod No:

Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ
Enstitü Müdürü
İmza ve Mühür

Bu Çalışma Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir.
Proje No: SU2004D3

Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların
kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.
ÖZ

DOKTORA TEZİ

KARATAŞ AÇIKLARI (KUZEYDOĞU AKDENİZ) KAFADAN
BACAKLILARININ (MOLLUSCA: CEPHALOPODA) BAZI BİYOLOJİK
ÖZELLİKLERİ

Önder DUYSAK

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI

Danışman : Yrd. Doç. Dr. Canan TÜRELİ
Yıl: 2007, Sayfa: 87
Jüri : Prof. Dr. Dursun AVŞAR
Prof. Dr. Nuri BAŞUSTA
Yrd. Doç. Dr. Ünal ERDEM
Yrd. Doç. Dr. Cem ÇEVİK

Bu çalışma ile Karataş açıklarında (Doğu Akdeniz) dağılım gösteren Cephalopoda (Kafadan
bacaklılar) türleri ve bunların biyolojik özellikleri belirlenmiştir.
Mart 2004-Mayıs 2005 tarihleri arasında aylık Akdeniz tipi dip trolü ile ticari avcılık
sahasında örneklemeler yapılmış ve 8 türe ait 1101 kafadan bacaklı bireyi incelenmiştir. Sonuçta
Sepiidae familyasına ait Sepia officinalis ve Sepia elegans; Loliginidae familyasına ait Loligo vulgaris
ve Illex coindetii; Octopodidae familyasına ait Eledone moschata, Eledone cirrhosa; Octopus vulgaris
ve Octopus macropus türleri olmak üzere yaygın balıkçılık alanında toplam 8 tür bulunmuştur.
Yakalanan türlerde hesaplanan ortalama manto boyları S. officinalis’de 10,74±0,10; S.
elegans’da 4,20; L. vulgaris’de 15,3±0,42; I. coindetii’de 10,93±0,28; E. moschata’da 8,08 ± 0,13; E.
cirrhosa’da 13,50; O. vulgaris’de 10,25±0,46 ve O. macropus’da 12,71±0,64 cm olarak bulunmuştur.
Çalışma süresince toplam avın %58,6’sını S. officinalis, %0,1’ini S. elegans, %9,8’ini L.
vulgaris, %9’unu I. coindetii, % 13,6’sını E. moschata, %0,1’ini E. cirrhosa, %6,3’ünü O. vulgaris,
%2,5’ini ise O. macropus bireyleri oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Karataş Açıkları, Kafadan bacaklı, Manto boyu, Kabuk boyu, Gaga Uzunluğu.

I
ABSTRACT

PhD THESIS

SOME BIOLOGICAL ASPECTS OF CEPHALOPODS (MOLLUSCA:
CEPHALOPODA) OFF THE COASTAL AREA OF KARATAŞ
(NORTHEASTERN MEDITERRANEAN)

Önder DUYSAK

DEPARTMENT OF AQUACULTURE SCIENCE
INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES
CUKUROVA UNIVERSITY

Supervisor : Assist. Prof. Dr. Canan TÜRELİ
Year: 2007, Pages : 87
Jury : Prof. Dr. Dursun AVŞAR
Prof. Dr. Nuri BAŞUSTA
Assist. Prof. Dr. Ünal ERDEM
Assist. Prof. Dr. Cem ÇEVİK

In this study, Cephalopoda (Malacostraca) species, distrubuted throughout off the Karataş
coastal area, and their bio-ecological charasteristics were defined.
Bettween March 2004 and May 2005, samples were collectedthroughout the commercial
fishing grounds with Mediterranean type deep trawl monthly and a count of 1101 cephalopods of 8
species were examined. At the totaly 8 species belonging to the member of Sepiidae family (Sepia
officinalis, Sepia elegans), Loliginidae family (Loligo vulgaris, I. coindetii), Octopodidae family
(Eledone moschata, Eledone cirrhosa, Octopus vulgaris, Octopus macropus) were ound at the
common fishing grounds.
Mean value of Mantle lengths of the captured species were found to be 10,74±0,10 for S.
officinalis, 4,20 for S. elegans, 15,3±0,42 for L. vulgaris, 10,93±0,28 for I. coindetii, 8,08±0,13 for
E.moschata, 13,50 for E. cirrhosa, 10,25±0,46 for O. vulgaris, 12,71± 0,64 cm for O. macropus.
Throughout the research period, percentage value of the total catch were calculated to be
58.6% for S. officinalis, 0.1% for S. elegans, 9.8% for L. vulgaris, 9% for I. coindetii, 13.6% for E.
moschata, 0.1% for E. cirrhaosa, 6.3% for O. vulgaris and 2.5% for O. macropus.

Key Words: Karataş, Cephalopoda, Mantle length, Cuttlebone, Beak length.

I I
TEŞEKKÜR

Tez çalışmam süresince çalışmalarımda bana her türlü yardımı sağlayan
danışmanım Yrd. Doç. Dr. Canan TÜRELİ’ye, tez izleme komitesinde yer alan Prof.
Dr. Dursun AVŞAR, Prof. Dr. Nuri BAŞUSTA ve Yrd. Doç. Dr. Ünal ERDEM’e tez
süresince göstermiş oldukları katkılarından dolayı teşekkürlerimi sunarım.
Verilerin işlenmesinde emeği geçen Su Ürünleri Fakültesi öğrencilerine,
İstatistik çalışmalarında desteğini ve sabrını esirgemeyen değerli arkadaşlarım
Dr. Levent SANGÜN ve Dr. Gökhan GÖKÇE’ye, tüm eğitimim boyunca maddi ve
manevi desteğini esirgemeyen annem Sevim DUYSAK ve babam Mehmet
DUYSAK, kardeşlerim Soner DUYSAK ve Taner DUYSAK, eşim Deniz DUYSAK
ve oğlum Demir DUYSAK’a en derin şükranlarımı sunarım.

II I
İÇİNDEKİLER SAYFA

ÖZ….............................................................................................................................I
ABSTRACT...............................................................................................................II
TEŞEKKÜR.............................................................................................................III
İÇİNDEKİLER........................................................................................................IV
ÇİZELGELER DİZİNİ….......................................................................................VI
ŞEKİLLER DİZİNİ………...................................................................................VII
1. GİRİŞ....................................................................................................................1
2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR...................................................................................5
3. MATERYAL VE METOD..................................................................................9
3.1. Materyal...........................................................................................................9
3.1. 1. Kafadan bacaklıların Genel Anatomisi ve Morfolojisi............................9
3.1. 1. 1. Sepia officinalis Linnaeus, 1758...........................................................11
3.1. 1. 2. Sepia elegans Blainville, 1827...............................................................12
3.1. 1. 3. Loligo vulgaris Lamarck, 1798............................................................13
3.1. 1. 4. Illex coindetii Verany, 1839.................................................................14
3.1. 1. 5. Eledone moschata (Lamarck, 1799).....................................................15
3.1. 1. 6. Eledone cirrhosa (Lamarck, 1798).......................................................16
3.1. 1. 7. Octopus vulgaris Cuvier, 1797..............................................................16
3.1. 1. 8. Octopus macropus Risso, 1826..............................................................17
3.2. Çalışma Alanı................................................................................................18
3.3. Materyal Temini ve Kullanılan Metodlar...................................................19
4. BULGULAR VE TARTIŞMA..........................................................................24
4.1. BULGULAR..................................................................................................24
4.1.1 Taksonomi...................................................................................................24
4.1.1.1. Türlerin Sistematiği................................................................................24
4.1.2. Türlere Ait Bulgular..................................................................................25
4.1.2.1. Sepia officinalis Linnaeus, 1758.............................................................25
4.1.2.2. Sepia elegans Blainville, 1827.................................................................36
4.1.2.3. Loligo vulgaris Lamarck, 1798..............................................................36
4.1.2.4. Illex coindetii Verany, 1839...................................................................41
IV
4.1.2.5. Eledone moschata (Lamarck, 1799).......................................................44
4.1.2.6. Eledone cirrhosa (Lamarck, 1798).........................................................47
4.1.2.7. Octopus vulgaris Cuvier, 1797................................................................48
4.1.2.8. Octopus macropus Risso, 1826................................................................54
4.2. TARTIŞMA...................................................................................................57
4.2.1. Taksonomik Bulgular................................................................................57
4.2.2. Türlere Ait Bulgular..................................................................................61
4.2.2. 1. Sepia officinalis Linnaeus, 1758............................................................61
4.2.2. 2. Sepia elegans Blainville, 1827................................................................63
4.2.2. 3. Loligo vulgaris Lamarck, 1798..............................................................64
4.2.2. 4. Illex coindetii (Verany, 1839)................................................................65
4.2.2. 5. Eledone moschata (Lamarck, 1799)......................................................66
4.2.2. 6. Eledone cirrhosa (Lamarck, 1798)........................................................67
4.2.2. 7. Octopus vulgaris Cuvier, 1797...............................................................68
4.2.2. 8. Octopus macropus Risso, 1826...............................................................69
5. SONUÇ VE ÖNERİLER...................................................................................70
KAYNAKLAR.........................................................................................................74
ÖZGEÇMİŞ..............................................................................................................87

V
ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA

Çizelge 4.1. S. officinalis’in Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm)................................27
Çizelge 4.2. S. officinalis’in Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)...............................28
Çizelge 4.3. Sübyelerin Manto Boyu ve Vücut Ağırlıkları İle Kabuk Çizgili Zonu ve
Alt-Üst Gaga Arasında Hesaplanan İlişki Denklemleri.....................................30
Çizelge 4.4. S. officinalis’e ait Manto Boyu Gruplarının Eşeylere Göre Dağılımı....36
Çizelge 4.5. L. vulgaris’in Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm)...................................37
Çizelge 4.6. L. vulgaris’in Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)..................................38
Çizelge 4.7. L. vulgaris’e Ait Manto Boyu Gruplarının Eşeye Göre Dağılımı.........41
Çizelge 4.8. I. coindetii’nin Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm).................................41
Çizelge 4.9. I. coindetii’nin Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)................................42
Çizelge 4.10. I. coindetii’ye Ait Manto Boyu Gruplarının Eşeylere Göre Dağılımı. 44
Çizelge 4.11. E. moschata’nın Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm)............................45
Çizelge 4.12. E. moschata’nın Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)............................46
Çizelge 4.13. E. moschata’ya Ait Manto Boyu Gruplarının Eşeylere Göre Dağılımı.
............................................................................................................................47
Çizelge 4.14. O. vulgaris’in Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm)................................48
Çizelge 4.15. O. vulgaris’in Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)...............................50
Çizelge 4.16. O. vulgaris’lerde Manto Boy Gruplarının Eşeylere Göre Dağılımı....54
Çizelge 4.17. O. macropus’un Aylık Manto Boyu Dağılımı (cm)............................54
Çizelge 4.18. O. macropus’un Aylık Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)............................55
Çizelge 4.19. O. macropus’a Ait Manto Boyu Gruplarının Eşeylere Göre Dağılımı.56

V I
ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA

Şekil 3.1. Örneklerin Toplandığı Çalışma Alanı........................................................19
Şekil 3.2. Sepiidae (a), Loliginidae, Ommastrephidae (b) ve Octopodidae (c) Ailesine
Ait Bazı Diagnostik Ölçümler (TB-Total Boy, MB-Manto Boyu.)(Salman ve
ark., 1998a’dan değiştirilmiştir).........................................................................21
Şekil 3.3. S. officinalis’te İç Kabuk Ölçümlerinde Kullanılan Çizgili ve Çizgisiz
Zonlar.................................................................................................................22
Şekil 4.1. Erkek ve Dişi S. officinalis’te Aylara Göre Manto Boyu Dağılımı (cm)..29
Şekil 4.2. Erkek ve Dişi S. officinalis’in Aylara Göre Vücut Ağırlığı Dağılımı (g)..30
Şekil 4.3. S. officinalis’in Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi.............................................31
Şekil 4.4. Erkek S. officinalis’in Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi..................................31
Şekil 4.5. Dişi S. officinalis’in Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi.....................................32
Şekil 4.6. S. officinalis’e Ait Kabuk Çizgili Zon Uzunluğu İle Manto Boyu
Arasındaki İlişki.................................................................................................32
Şekil 4.7. S. officinalis’e Ait Kabuk Çizgili Zon Uzunluğu İle Vücut Ağırlığı İlişkisi
Grafiği................................................................................................................33
Şekil 4.8. S. officinalis’e Ait Üst Gaga Kanca Uzunluğu İle Manto Boyu Arasındaki
İlişki...................................................................................................................33
Şekil 4.9. S. officinalis’e Ait Üst Gaga Kanca Uzunluğu İle Vücut Ağırlığı İlişkisi.34
Şekil 4.10. S. officinalis’e Ait Alt Gaga Uzunluğu İle Manto Boyu İlişkisi.............34
Şekil 4.11. S. officinalis’e Ait Alt Gaga Kanca Uzunluğu İle Vücut Ağırlığı İlişkisi.
............................................................................................................................35
Şekil 4.12. S. officinalis’te Eşey Oranları..................................................................35
Şekil 4.13. L. vulgaris’lerin Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi.........................................39
Şekil 4.14. Erkek L. vulgaris’lerde Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi..............................39
Şekil 4.15. Dişi L. vulgaris’lerin Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi..................................40
Şekil 4.16. L. vulgaris’lerde Eşey Oranları................................................................40
Şekil 4.17. I. Coindetii’lerde Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi........................................43
Şekil 4. 18. I. Coindetii’lerde Eşey Oranları..............................................................43
Şekil 4. 19. E. moschata’da Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi..........................................46
V II
Şekil 4.20. E. moschata’da Eşey Oranları.................................................................47
Şekil 4.21. Erkek ve Dişi O. vulgaris’lerde Aylara Göre Ortalama Manto Boyu
Dağılımı (cm).....................................................................................................51
Şekil 4.22. Erkek ve Dişi O. vulgaris’lerde Aylara Göre Ortalama Vücut Ağırlığı
Dağılımı (g)........................................................................................................51
Şekil 4.23. O. vulgaris’lerde Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi........................................52
Şekil 4.24. Erkek O. vulgaris’lerde Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi..............................52
Şekil 4.25. Dişi O. vulgaris’lerde Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi.................................53
Şekil 4.26. O. vulgaris’lerde Eşey Oranları...............................................................53
Şekil 4.27. O. macropus’larda Manto Boyu-Ağırlık İlişkisi.....................................56
Şekil 4. 28. O. macropus’larda Eşey Oranları...........................................................56

VI II