kutül amare zaferi ı. dünya savaşı'nda ırak cephesi

826 Pages·2017·28.77 MB·Turkish

ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU
ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ YAYINLARI
Kûtü’l-Amâre Zaferi
’nin
100. Yılı Münasebetiyle
I. Dünya Savaşı’nda
Irak Cephesi
Uluslararası Sempozyumu
28-29 Nisan 2016 Mardin
BİLDİRİLER
Yayına Hazırlayan
Orhan NEÇARE
ANKARA - Aralık 2016
5846 sayılı kanuna göre bu eserin bütün yayın, tercüme ve iktibas hakları
Atatürk Aratırma Merkezi’ne aittir.
Kûtü’l Amâre Zaferi’nin 100. yılı Münasebetiyle I. Dünya Savaşı’nda Irak
Cephesi Uluslararası Sempozyumu (2016 : Mardin)
Kûtü’l Amâre Zaferi’nin 100. yılı münasebetiyle I. Dünya Savaşı’nda
Irak Cephesi Uluslararası Sempozyumu : Bildiriler ; Mardin, 28-29 Nisan
2016 / yay. haz. : Orhan Neçare.- Ankara : AKDTYK atatürk Araştırma
Merkezi, 2016.
XXXIV , 789 s. : res. ; fotoğ. ; hrt. ; tbl. ; 24cm.- (Atatürk Kültür. Dil ve
Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi yayını)
ISBN : 978-975-16-3290-6
1. BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI, 1914-1918 - TÜRKİYE - KONGRELER, VB.
2. TÜRKİYE - TARİHİ - 1914 - 1918 - KONGRELER, VB.
3. TÜRKİYE - ASKERİ TARİH - 20. YÜZYIL KONGRELER VB.
I. Neçare, Orhan, yay. haz. II. E.a. ; I. Dünya Savaşı’nda... III. E.a. ; Irak
Cephesi... IV. Seri
956.101543
İNCELEYENLER : Prof Dr. Kemal ARI
Doç. Dr. İsmail EYYÜPOĞLU
YAYINA HAZILAYAN : Orhan NEÇARE
KİTAP SATIŞ :
ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ
Mağaza : Bayındır 1 Sok. Nu: 24/6 Kızılay/ANKARA
Kurum : Ziyabey Cad. Nu: 19 Balgat-Çankaya/ANKARA
Tel: [phone]
Belgegeçer: 009 (0312) 285 65 73
e-posta : [email protected]
web : http://www.atam.gov.tr
e-mağaza : e-magaza.atam.gov.tr
ISBN : 978-975-16-3290-6
İLESAM : 17.06.Y.0150-498
BASKI SAYISI : 1000
BASKI : Sarıyıldız Ofset Ltd. Şti. (0 312) 395 99 95
İÇİNDEKİLER
SUNUŞ ...................................................................................................... VII
AÇILIŞ KONUŞMALARI
Prof. Dr. Mehmet Ali BEYHAN ................................................................ IX
(Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı)
Lokman ÇAĞIRICI ................................................................................... XVII
(Bağcılar Belediyesi Başkanı)
Ahmet AĞIRAKÇA ................................................................................... XXI
(Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörü)
Prof. Dr. Derya ÖRS .................................................................................. XXIX
(Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı)
SEMPOZYUM KURULLARI ................................................................XXXIII
BİLDİRİRLER
Abdelwahab Shaker ................................................................................... 1
The Coverage of Mesopotamian Campaign in the Egyptian Newspapers: Al-
Ahram as an Example
Abdulkadir İNALTEKİN ......................................................................... 11
Almanya Arşiv Belgelerine Göre Irak Cephesi’nde Savaşan Kafkas Kökenli
Müslüman Askerler
Ahmet ÖZCAN ........................................................................................... 39
Unutulan Cephede Unutulmayan Hatıralar: Irak ve Kutü’l-Amâre Hatıraları
Üzerine Bir Deneme
Aysel FEDAİ ............................................................................................... 59
Irak Cephesi’nde Türk Ordusu’nun İaşe ve İkmal Faaliyetleri
IV İÇİNDEKİLER
Bahattin DEMİRTAŞ - Mustafa ALPASLAN ......................................... 79
Askerî Raporlar ve Hatıratlara Göre Irak Cephesi
Barış METİN .............................................................................................. 97
Türk Basınına Göre Birinci Dünya Savaşı’nda Kutü’l-Amâre Zaferi
Enes DEMİR............................................................................................... 127
Kutü’l-Amâre’de Esir Alınan İngiliz Birlikleri ve Esirlerin Durumları
Erkan DİNÇ - Fadime TOSİK DİNÇ - Servet Suna ÜZTEMUR ........ 153
Birinci Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi ve Kutü’l-Amâre Zaferi’nin Ortaokul,
Lise ve Üniversite Düzeyinde OKutülan Ders Kitaplarına Yansımaları
F. Rezzan ÜNALP ...................................................................................... 179
1916 Kutü’l-Amâre Zaferi: Komutanlar ve Harekâtın Sonuçları
Figen ATABEY ........................................................................................... 203
Kutü’l-Amâre Kuşatması’na Giden Yolda Osmanlı’nın Selman-ı Pak Zaferi
Halil ÖZŞAVLI ........................................................................................... 229
Almanların Irak’tan Götürdükleri Tarihî Eserlere İlişkin Bazı İngiliz Arşiv
Belgeleri
Hamit PEHLİVANLI ................................................................................. 239
Kȃzım Karabekir Irak Cephesi’nde
Hüsnü TEKEŞİN ....................................................................................... 265
Süleyman Askerî Bey’in İntiharı Olayı
İmbat MUĞLU ........................................................................................... 295
Birinci Dünya Savaşı Döneminde İngilizlerin Kürtlere Yönelik Politikaları
Ismail Taha al-Jaberi ................................................................................. 307
The role of the Muslims scholars towards the British occupation of (1914-
1918), Hibah Al Din Al-Shahristani and Mohammed Mahdi Al-Khailsi as an
example (documentary research)
Kemal ARI ......................................................................................……… 321
Kutü’l-Amâre Kuşatmasında İngiliz Ordusu’nda İaşe Sıkıntısı ve Alınan
Önlemler
İÇİNDEKİLER V
Kemal ÖZDEN ........................................................................................... 337
Hans Von Kiesling’in Gözünden Birinci Dünya Savaşı Sırasında Kutü’l-Amâre
ve İran Operasyonları
Levent ÜNAL ............................................................................................. 365
Plan ve Krokilerle Kutü’l-Amâre Zaferi
Maher Jabbar Mohammed Ali al-Khaleeli .............................................. 403
Mohammad Fadhel Al-Daghestani and his leadership of the Arab Volunteer
Army in Kut Al Amara 1915-1916
Mahmoud A.M. Al-Qaysi .......................................................................... 415
Kut Al-Amara Battle in Early Iraqi Historiography a Historical Survey
Masoumeh DAEİ - Hasan HAZRETİ ...................................................... 423
20. Yüzyılın Başlarında İran- Osmanlı Ticaretinde Basra - Mihmere
Rekabeti ve İngiltere
Mehmet Emin DİNÇ .................................................................................. 439
Halil Kut Paşa ve Kut Zaferi
Nadheer Jabbar Hussein ........................................................................... 475
The Impact of Ottoman –Iraqi Advisory Opinion (FATWA) on Indian Soldiers
in British Army During First World War / 1914
Necati Fahri TAŞ ........................................................................................ 483
Kutü’l-Amâre Zaferi’nin Siyasi Sonuçları
Necmettin ALKAN ..................................................................................... 499
Alman Askerî Kaynaklarına Göre Kutü’l-Amâre
Osman AKANDERE .................................................................................. 521
Kutü’l-Amâre Zaferi’nin Türk ve Müttefik Devletler Kamuoyundaki
Yansımaları
Ömer ÇAKIR ............................................................................................. 541
Irak Cephesi’ndeki Savaşların Türk Edebiyatındaki Yansımaları
Ömer Osman UMAR ................................................................................. 559
İngiltere’nin Irak Politikası (1900-1918)
VI İÇİNDEKİLER
Rahmi ÇİÇEK ............................................................................................ 603
Dadaylı Halit Akmansü’nün Irak Cephesi, Musul’un İşgali ve VI. Ordunun
Lağvına Dair Hatıraları
Sebahattin ŞİMŞİR .................................................................................... 627
Hatıratlar ve Vesikalar Işığında Birinci Dünya Savaşı’na Rus Üniforması İle
Katılan Rusya Mahkumu Türklerin Asya Taburu Adı Altında Irak’ta İngilizlere
Karşı Mücadeleleri
Sibel CEYLAN YİĞİT ............................................................................... 643
Jeopolitik ve Jeostratejik Eksende İngiltere’nin Irak Politikası: Kutü’l-Amâre
Muharebesi
Suat AKGÜL .............................................................................................. 657
Felâhiye Muharebesi’nde Bir Şehit: Yzb. Mehmet Muzaffer
Şaban ORTAK ............................................................................................ 675
Kutü’l-Amâre Zaferi’nin Yurtiçi ve Yurtdışındaki Yansımaları
Usama Abdul Rahman Numan Al-Duri ................................................... 695
The Tragedies of the People of Kut-al-Amarah during the Siege Period (1915-
1916)
Yusuf AYDIN .............................................................................................. 707
Birinci Dünya Savaşı’nda Irak’ta Türk-Alman Faaliyetleri ve Cihad-ı Ekber
Yüksel KAŞTAN ........................................................................................ 733
Alman Kaynaklarında Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi
SUNUŞ
Bilindiği üzere Osmanlı ordusunun Harb-i Umumi (I. Dünya Savaşı)’de mü-
cadele ettiği cephelerden biri olan Irak Cephesi’nde, İngiltere ile Osmanlı Devleti
arasında başta Selman-ı Pak ve Kutü’l-Amâre olmak üzere pek çok muharebe vuku
bulmuştur. İngilizler, Osmanlı ordusu tarafından önce Selman-ı Pak’ta yenilgiye
uğratılmış ve bunu müteakiben de Kasım 1915’te Kutü’l-Amâre’de kuşatılmıştır.
Uzun süren bir kuşatmanın sonunda 29 Nisan 1916’da Charles Townshend’in
komutasındaki İngiliz tümeni komuta kademesi ile birlikte esir alınmıştır. Kutü’l-
Amâre Zaferi veya kısa adıyla Kut Zaferi hem yerli, hem de yabancı basında ge-
niş şekilde yer almıştır. Bu zafer Osmanlı için büyük bir moral kaynağı oluştur-
muş birçok yerde kutlamalar yapılmıştır. Ayrıca Kut Zaferi, Osmanlı Devleti’nin
müttefiki olan Almanya ve Avusturya’nın başkentleri Berlin ve Viyana’da sevinç
gösterilerine neden olmuş ve şehirler bayraklarla donatılmıştır. Peşte, Sofya gibi
diğer müttefiklerin başkentlerinde de kutlamalar gerçekleştirilmiştir. İngilizler
bu cepheyi açarken mutlak zafer kazanacaklarını düşünüyorlardı. Ancak sonuç
bekledikleri gibi olmadı. Kutü’l-Amâre’deki bu mağlubiyeti, İngiltere’nin büyük
itibar kaybetmesine sebep olmuştur.
Elinizdeki bu kitap; günümüzde çok fazla bilinmeyen Kûtü’l-Amâre
Zaferi’ni 100. yılında anmak, I. Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi üzerine üretilen
yeni bilgileri bilim dünyasına ve kamuoyuna sunmak amacıyla Atatürk Kültür,
Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Mardin
Artuklu Üniversitesi Rektörlüğü ve Bağcılar Belediyesi Başkanlığı işbirliğin-
de 28 – 29 Nisan 2016 tarihleri arasında Mardin’de düzenlenmiş olan “Kutü’l-
Amâre Zaferi’nin 100. Yılı Münasebetiyle I. Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi
Uluslararası Sempozyumu”nda sunulan ve hakem değerlendirmesi sonucu kitapta
yayımlanması uygun bulunan bildirilerden oluşmaktadır. Sempozyuma Almanya,
Azerbaycan, Irak, İran, Mısır ve Türkiye’den bilim insanları katılmıştır.
VIII SUNUŞ
Tarih, kültür ve gönül coğrafyamızın bir parçası olan bu bölge, Harb-i Umumi
(I. Dünya Savaşı) sürecinde olduğu gibi 100 yıl sonra da büyük çatışmalara sahne
olmakta ve siyasi coğrafya yeniden şekillendirilmeye çalışılmaktadır. Ümit edil-
mektedir ki bu kitap, I. Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi ve Kutü’l-Amâre Zaferi
gibi önemli bir konuda bilim dünyasına, konuya merak duyan kişilere akademik
olarak katkı sunacaktır.
Atatürk Araştırma Merkezi
KUTÜ’L-AMÂRE ZAFERİ’NİN 100. YILI
MÜNASEBETİYLE I. DÜNYA SAVAŞI’NDA IRAK
CEPHESİ ULUSLARARASI SEMPOZYUMU
AÇILIŞ KONUŞMASI
MEHMET ALİ BEYHAN*
Sayın Valim, Sayın Yüksek Kurum Başkanım, Sayın Rektörüm, İstanbul-
Bağcılar Belediyemizin çok değerli başkanı, değerli basın mensupları, saygıdeğer
meslektaşlarım, muhterem hanımefendiler, beyefendiler, sevgili öğrenciler:
Yarın 29 Nisan 2016, Kutü’l-Amâre Zaferi’nin 100. yıl dönümü. Be vesile
ile burada, Artuklu Üniversitesi çatısı altındayız. İki gün boyunca Birinci Dünya
Savaşı’nda Irak Cephesi, Kutü’l-Amâre Zaferi konuşulacak; bildiriler sunulacak,
yeni bilgiler, belgeler tartışmaya açılacak. Üzerinde fazla araştırma ve yayın bulun-
mayan Irak Cephesi, münhasıran Kutü’l-Amâre Zaferi ile ilgili bilgiler derlenmiş
olacaktır. Kutü’l-Amâre Zaferi’nin 100. yılı münasebetiyle düzenlediğimiz “Irak
Cephesi Sempozyumu’na hoş geldiniz. Sizleri saygı ve sevgi ile selamlıyorum.
2016 yılının ilmî etkinlik takviminin görüşüldüğü Atatürk Araştırma
Merkezi’nin 31 Mayıs 2015 tarihli bilim kurulu toplantısında, bu zaferin 100. yılı
münasebetiyle, I. Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi adı altında uluslararası bir sem-
pozyum için karar alınmıştı. Bu toplantıda ayrıca sempozyumun, Irak’ta; Bağdat
veya Basra’da yapılıp yapılamayacağı da tartışılmıştı. Ancak Irak’taki mevcut du-
rumun, böyle bir toplantının yapılmasına elverişli olmadığı kanaati ağır basmış
ve toplantının bölgeye en yakın vilayetlerimizden birinde yapılması düşünülmüş-
tü. Bölgeye en yakın illerimizden biri de elbette Mardin idi. Değerli rektörü-
müz ev sahipliğini memnuniyetle karşıladı ve sempozyumun Mardin’de Artuklu
Üniversitesi ile ortaklaşa yapılması kararlaştırılmış oldu. Sonraki süreçte İstanbul-
Bağcılar Belediye Başkanlığı, bu sempozyumda paydaş olma talebini beyan edince
bu talep, Başkanlığımızca uygun görüldü.
* Prof. Dr.,
Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı.