küreselleşme sürecinde gelişmekte olan ülkelerde uluslararası sermaye hareketleri ve ...

229 Pages·2008·1.58 MB·Turkish

T.C
SELÇUKLU ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
İKTİSAT ANA BİLİM DALI

KÜRESELLEŞME SÜRECİNDE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE
ULUSLARARASI SERMAYE HAREKETLERİ VE
MAKROEKONOMİK ETKİLERİ: 2001–2006 TÜRKİYE ÖRNEĞİ

DOKTORA
TEZ

DANIŞMAN
Doç. Dr. Ahmet AY

HAZIRLAYAN
Fatih MANGIR
034126001007

Konya, 2008

ÖZET
1980 sonrası dönem gelişmekte olan ülkeler için dışa açık ekonomik
politikaların uygulandığı ve büyümelerinin sürdürülmesi için uluslararası sermaye
hareketlerinin önem kazandığı bir süreçtir. 1970’lerin sonunda yaşanan ekonomik,
sosyal ve siyasal olumsuzluklar ve gelişmeler sonrası Türkiye’de ithal ikameci
sanayileşme stratejisi terk edilmiştir. Türkiye ekonomisinin dış dünya ile
liberalizasyonu 24 Ocak 1980’de uygulanan ekonomik reformla başlamıştır. 1989
yılında ise uluslararası sermaye hareketleri serbest bırakılmıştır.
Ekonominin finansal kanallarını dış dünyaya entegre edebilmek ve düşük
tasarruf sorununu çözebilmek adına ülkeye çekilen uluslararası sermaye, mali
sektörü rahatlatmış ancak ülke ekonomisi dünyada meydana gelen gelişmelere
oldukça duyarlı hale getirmiştir.
Türkiye ekonomisinde uluslararası sermaye bolluğu içersinde
yatırımcılar yüksek faiz düşük kur uygulamasından dolayı yüksek karlar elde
etmişlerdir.
Türkiye ekonomisi bu yapıdan etkilenerek 1990’lı yıllardan sonra
finansal krizlerle karşı karşıya kalmıştır. 2001 sonrası uygulanan istikrar programı
ile enflasyon ve bütçe dengelerindeki olumlu gelişmeler ve serbest kur
politikaları bu kırılgan yapıyı nispeten azaltmış, sürdürülen istikrarlı büyüme
sonrası uluslararası sermaye girişleri hız kazanmıştır.
Bu çalışma da, uluslararası finansal liberalizasyon kapsamında
gelişmekte olan ülkelerdeki liberalisazyon süreci ve uluslararası sermaye
hareketlerinin makro ekonomik etkileri analiz edildikten sonra, Türkiye’de 2001–
2006 yılları arasında uluslararası sermaye hareketlerinin makro ekonomik etkileri
çoklu regresyon ve VAR ayrıştırması ile test edilmiştir.

i

ABSTRACT
Open macro economic policies have been performed in developing
countries and international capital flows have gained importance for sustainable
growth of developing countries since 1980’years. Import-substitution policy has
been abandoned due to the economical, social and political problems experienced
at the end of 1970’ years. Economic integration of Turkish economies with the
rest of the world has been launched by implying economic reforms on 24 January
1980. International capital flows have been liberalized in 1989. International
capital flows attracted into Turkish economy to integrate financial channels into
the rest of the world and to resolve low-saving problems have led to relieve
financial sector but make Turkish economy vulnerable to the changes in the
world.
Investors have gained high profit due to application of high interest rate
and low exchange rate in abundance of international capital flows in Turkish
economy. Turkish economy has been affected by this kind of economic structure
and experienced crisis after 1990 years. Positive inflation and budget indicators
due to 2001 Program for Transition to a Strong Economy and free floating
exchange rate policies make this unstable structure relatively less vulnerable. And
sustainable growth rates led to rapid capital flows.
In this study, liberalization processes in developing countries and
macroeconomic effects of international capital flows have been analyzed in the
framework of financial liberalization theory and then macroeconomic effects of
international capital flows have been tested by using multiple regressions and
VAR decomposition.

ii

İÇİNDEKİLER
ÖZET................................................................................................i
ABSTRACT.....................................................................................ii
İÇİNDEKİLER................................................................................iii
TABLOLAR LİSTESİ....................................................................vii
GRAFİKLER LİSTESİ .................................................................xi
ŞEKİLLER LİSTESİ .....................................................................xiii
GİRİŞ................................................................................................1

BİRİNCİ BÖLÜM
ULUSLARARASI FİNANSAL LİBERALİZASYON VE ULUSLARARASI
SERMAYE HAREKETLERİ TANIM VE TEORİ
1.1 Finansal Liberalisazyon Tanım Ve Kapsamı...............................4
1.1.1 İç finansal liberalisazyon...................................................10
1.1.2 Dış finansal liberalizasyon.................................................11
1.1.3.Uluslararası finans sisteminin tarihsel süreci
ve teorik yaklaşımlar..........................................................13
1.1.3.1 Finansal kriz literatürü..............................................17
1.1.3.1.1 Birinci nesil modeller( kanonik kriz modeli)...18
1.1.3.1.2. İkinci nesil modelleri......................................20
1.1.3.1.3. Üçüncü nesil modelleri...................................22
1.1.4 Sermaye kontrolleri............................................................23
1.1.4.1 Tobin vergisi uygulama ve etkinliği.........................27
iii
1.1.5 Uluslararası finansal liberalizasyonun
faydaları ve maliyetleri.....................................................37
1.1.5.1. Potansiyel faydalar...................................................39
1.1.5.1.1. Tüketimin ve gelir yakınsaması......................39
1.1.5.1.2. Ulusal yatırım ve büyüme..............................41
1.1.5.1.3. Makro ekonomik politika hedeflemeleri.........44
1.1.5.1.4 Bankacılık sistemi üzerine etkisi.....................46
1.1.5.2. Potansiyel maliyetler................................................48
1.1.5.2.1. Uluslararası sermaye hareketleri kırılganlığı .48
1.1.5.2.2. Sistematik riskler (asimetrik enformasyon,
ahlaki tehlike, buluşma etkisi).........................53
1.1.5.2.3. Yabancı banka riskleri....................................55
1.2 Uluslararası Sermaye Hareketleri Tanım ve Türleri....................57
1.2.1 Kaynaklarına göre sermaye hareketleri.............................58
1.2.1.1 Özel sermaye hareketleri.......................................59
1.2.1.2 Resmi sermaye hareketleri.....................................61
1.2.2 Fonksiyonlarına göre sermaye hareketleri.........................62
1.2.2.1 Doğrudan yabancı sermaye akımları.....................63
1.2.2.2 Portföy yatırımları..................................................69

BÖLÜM II
GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLAR ARASI SERMAYE
HAREKETLERİ VE MAKROEKONOMİK ETKİLERİ
2.1 Uluslararası Sermaye Hareketlerinin Makroekonomik Etkileri..72
2.1.1 Yatırımlar üzerine etkisi....................................................72
2.1.2. Rekabet gücü ve parasal göstergeler üzerine etkisi..........77
iv
2.1.3 Arz ve talep dengesi üzerine etkisi....................................80
2.1.4 Ödemeler dengesi üzerine etkisi........................................82
2.1. 5 Kamu politikası üzerine etkisi..........................................87
2.1.6 Fiyatlar üzerine etkisi.........................................................91
2.2. Gelişmekte Olan Ülkeler ve Finansal Krizler.............................93
2.2.1 Güneydoğu asya deneyimi.................................................95
2.2.1.1 Tayland Örneği......................................................96
2.2.1.2. Güney Kore Örneği...............................................98
2.2.1.3. Filipinler Örneği...................................................100
2.2.1.4. Malezya Örneği.....................................................102
2.2.1.5. Endonezya Örneği.................................................104
2.2.2 Latin amerika deneyimi.....................................................106
2.2.2.1 Meksika Örneği......................................................107
2.2.2.3 Brezilya Örneği......................................................109
2.2.2.2 Arjantin Örneği......................................................112

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ULUSLARASI SERMAYE HAREKETLERİ
VE MAKROEKONOMİK ETKİLERİ

3.1. Türkiye Ekonomisi Liberalizasyon Süreci.................................116
3.1.1. 1980–1994 Dönemi...........................................................116
3.1.2. 5 Nisan1994 Ekonomik programı.....................................119
3.1.3. 2000 ve 2001 Krizleri.......................................................122
v
3.1.4. Güçlü ekonomiye geçiş dönemi 2002–2006.....................129
3.2. Türkiye Ekonomisinde Uluslararası Sermaye Hareketleri.........132
3.2.1 Büyüme ve uluslararası sermaye ......................................137
3.2.2 Cari açık ve uluslararası sermaye......................................143
3.2.3 Reel faiz ve uluslararası sermaye.......................................147
3.2.4 Parasal göstergeler ve uluslararası sermaye.......................149
3.2.5 Bütçe dengesi ve uluslararası sermaye..............................152

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ULUSLARASI SERMAYE HAREKETLERİ
VE MAKROEKONOMİK ETKİLERİ ÜZERİNE AMPRİK UYGULAMA
4.1. Türkiye Ekonomisinin Uluslararası Sermaye
Piyasasına Entegrasyonun Testi.................................................154
4.1.1 Veri seti ve ekonometrik yöntem.......................................154
4.1.2 Türkiye için korumasız faiz paritesi testi...........................155
4.1.3 Türkiye ekonomisinde uluslar arası sermaye
hareketlerinin etkileri üzerine bir model...........................157
4.1.3.1 Uluslar arası sermaye hareketlerinin
özel tüketim talebine etkileri .................................158
4.1.3.2 Uluslar arası sermaye hareketlerinin özel
yatırıma etkileri ....................................................162
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME.................................................169
EK 1. EKONOMETRİK MODELE AİT TABLOLAR ..............172
KAYNAKÇA ...................................................................................177
vi