Küresel Rekabette Etkin Devlet

196 Pages·2003·71.525 MB·Turkish

by  Ömer Demir

KÜRESEL
REKABETTE
ETKİN
DEVLET
TÜRKİYE İÇİN
ETKİN BİR DEVLET#
OLUŞTURMA İMKANI

/ f e f e f c p - -
KÜRESEL
REKABETTE
ETKİN
DEVLET
TÜRKİYE İÇN
ETKİN BİR DEVLET
OLUŞTURMA İMKANI
ÖMER DEMİR
*<»• şubac ,
/ nobel %
YAYIN DAGITIU
e m
Nobel Yayın No: 464 KÜRESEL REKABETTE
Güncel Dizisi: 20 u ETKİN DEVLET
* 1. Baskı, 2003
C
Doç.Dr. ÖMER DEMİR
>> v
fC
>» ISBN: 975-591-443-9
O)
s
-O
Bütün haklan O GENEL YAYIN DANIŞMANI
NOBEL YAYIN DAĞITIM LTD. ŞTİ’ne Prof.Dr. Hasan BACANLI
c
aittir. Yayıncının yazılı izni
olmaksızın, kitabın tümünün veya ©
bir kısmının elektronik, mekanik
ya da fotokopi yoluyla basımı, <L>
yayımı, çoğaltılması ve dağıtımı
yapılamaz O
c
£
o
Ömer Demir: 1963 yılında doğdu. SAYFA TASARIMI___züleyha korkmaz
u
1988'de ODTÜ'den Lisans, 1990 da da yüksek KAPAK TASARIMI__mehtap bayraktar
lisans derecesi aldı. 1996 da da Doçent oldu, ilk
kitabı Bilim Felsefesidir (İstanbul: Ağaç
Yayıncılık, 1992, ilaveli üçüncü Baskı Ankara: Vadi
Yayınları 2000). Bunu diğer telif, derleme ve
tercüme kitapları izledi: Sosyal Bilimler Sözlüğü,
(İstanbul: Ağaç Yayıncılık, 1992, ilaveli Beşinci
Baskı, Ankara: Vadi Yayınlan 2002, Mustafa Acar
ile beraber); Sosyal Bilim Düşüncesi ve Felsefe,
(Peter V/inch'den çeviri, Ankara: Vadi Yayınları,
1994) ; İktisat ve Yöntem, (İstanbul: iz yayıncılık,
BASKI-CİLT_ .nobel basımevi
1995) ; Kurumcu İktisat, (Ankara: Vadi Yayınları,
1996); İktisatta Yöntem Tartışmaları, (Ankara: Gersan Sanayi Sitesi
Vadi Yayınları, 1996); İslam, Sivil Toplum ve 654.sok.no.25
Piyasa Ekonomisi, (derleme, Ankara: Liberte Ergazi/Ankara
Yayınları, 1999); Devlet, Piyasa ve Rekabet: 0312 2569740
0312 2569762
İktisatta Seçme Yazılar,(derleme, Sakarya:
Değişim Kitabevi Yayınları. 2000) ve Küreselleşme
Sürecinde Türkiye Ekonomisi: Serbest Piyasa
Devriminin Serüveni, (Metin Toprak vd. beraber
Ankara Siyasal yayınevi, 2001).
[email protected]
TAYIN 0 DAĞITIM
GENEL D A Ğ I T I M
Adakale Sokak No: 16/2 Kızılayy
Molla Fenari Sokak No: 3 8 Cağaioğlu
Tel: [phone] - Fax: [phone] Tel: [phone] - Fax: [phone]
İ S T A N B U L ANKARA
SUNUŞ
Bu eserin yazılma fikri, “etkin devlet” konulu bir yarışma ilanı
ile belirginleşti. Yarışmanın zaman kısıtı, dağınık bilgilerin kısa
sürede derlenmesinde olumlu bir motivasyon sağladı. Bu vesile ile
uzun süreden beri üzerinde düşünülegelen konuları, piyasa ve devlet
etkinliği ilişkisi bağlamında bir araya getirme imkanı doğdu. Eserin
temel tezi, etkin piyasa ile etkin devletin birbirine rağmen
oluşamayacağıdır. Çünkü, her ikisinin etkinlik düzeyi, özel ve
kamusal beşeri sermaye birikimi taralından belirlenmektedir. Çok
ana hatlarıyla ifade etmek gerekirse buradaki, özel beşeri sermaye,
bireylerin piyasada üretime katılabilmesi için gerekli, bilgi, yetenek,
deneyim ve piyasa davranış kodu donanımlarını; kamusal beşeri
sermaye de, bireylerin tek başına değil, birlikte iş görmek için gerekli
kurallara uyma, birlikte yaşamayı daha etkin hale getirecek
anlayışları benimseme ve bunların bir gereği olarak üzerlerine düşen
sorumlulukları yerine getirme potansiyellerini ifade etmektedir. Bu
bağlamda denebilir ki, sahip olduğu kamusal beşeri sermaye düzeyi,
etkin bir devlet kurmaya imkan sağlamayan bir toplumun özel beşeri
sermayesini artırarak etkin bir piyasa sistemi tesis etmesi mümkün
değildir. Çünkü, etkin işleyen bir piyasa sisteminin bizzat kendisi,
oluşturulması, korunması ve devamlılığının sağlanması belirli bir
kamusal beşeri sermaye gerektiren bir kamusal mal niteliği
taşımaktadır.
Eserde ayrıca, etkin devlet ile etkin piyasa arasındaki bu
çevrimsel ilişkinin, küresel rekabet sürecinde çok daha belirgin bir
biçimde ortaya çıktığı savunulmaktadır. Ancak eser, bir yandan da,
küresel rekabetin ekonomik etkinliği temel kriter haline
getirmesinin bir etkinlik determinizmine yol açma riskine de işaret
etmektedir.
Kuşkusuz eserde Türkiye’de etkin devletin tesisi için
geliştirilen önerilerin her birinin detaylandırılması için yeni
çalışmaların yapılması gerekir. Bu bağlamdaki görüş ve öneriler,
daha çok sorunu ortaya koymak ve çözüm ararken yol gösterici
olabilecek temel ilkeleri belirginleştirmek amacına yöneliktir.
Kitabın yazılması sırasında, böyle bir kitaba konu olacağını
bilmeden, görüşlerini benimle paylaşan Metin Toprak’ın önemli
katkıları olmuştur. Ayrıca ortaya çıkan metinlerin tashihi sırasındaki
görüş ve önerileriyle, Mehmet Aktaş ve Fuat Özdinç’in katkıları da
teşekküre değer niteliktedir.
Ömer DEMİR
Ankara 2003
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ................................... ...1
BİRİNCİ BÖLÜM
EKONOMİ VE SİYASETTE KÜRESEL DEĞİŞİM...............................7
Küresel Ekonomîk Değİşİmîn Anlami......................................................7
DEĞİŞİMİN İÇSEL VE DIŞSAL DİNAMİKLERİ....................................................10
Küresel İşbîrlîğİ, Egemenlîk ve Bağimlilik......................................13
Antİ-Küreselcîlİğİn Ortaya Çikiş Nedenlerİ..................................18
Küreselleşmeye Karşi Etkîlİ Dîrenç Gösterebîlme
STRATEJİLERİ...........................................................................................................22
İKİNCİ BÖLÜM
DEVLET VE EKONOMİ..............................................................................27
Devlet Kurumunun İktîsadî Varlik Gerekçelerİ ........................27
Birlikte Yaşamayı Mümkün ve Sürekli Kılma............................................29
Ortak İşleri Piyasadan Daha Düşük Maliyetle Yerine Getirme..............37
Piyasalaştınlamayan Mal ve Hizmetleri Üretme.......................................39
Devlet ve Pîyasa...............................................................................................41
Devlet Piyasa Sarmalı......................................................................................41
Servet ve Sermaye İlişkisi...............................................................................43
Maddi Sermaye ile Beşeri Sermaye İlişkisi.................................................45
Kamusal Beşeri Sermaye / Özel Beşeri Sermaye İlişkisi.........................46
PİYASA VE DEMOKRASİ........................................................................................52
Piyasa Ekonomik Etkinliği Demokrasi Siyasal Meşruiyeti Sağlar.......55
Demokratik Kültür Piyasanın İşlem Maliyetlerini Düşürür.....................58
Piyasa Ekonomisi Demokratik Kültürü Geliştirir......................................59
Hem Piyasa Hem de Demokrasi Ayrımcılığın Azalmasını Sağlar........60
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TOPLUMSAL SİSTEMLERİN BAŞARI KRİTERLERİ....................65
Yeni Olanin Dayanilmaz Çekîcİlîğİ.......................................................65
YENİ EKONOMİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ......................................................68
Ürün ve Üretim Organizasyonunun Niteliğindeki Değişimler................69
Enformasyon Devrimi......................................................................................71
Finans Devrimi..................................................................................................72
Dijital Ekonomi ve Elektronik Ticaret..........................................................74
İhtiyaç ve Talep Yapısındaki Değişmeler...................................................75
Bireyler ve Toplumlararası Etkileşim..........................................................76
Küresel maliyetler........................................................................................77
Tüm Toplumları Etkileyen Küresel Tehditler............................................77
Küresel Kirlenme..............................................................................................82
Küresel Kıtlık ve Açlık...................................................................................84
Küresel Göç.......................................................................................................85
Toplumsal Sİstemlerİn Başari Krîterlerİ........................................86
Kişi Başına Düşen Milli Gelir.......................................................................87
Ekonomik büyüme.........................................................................................88
İşsizlik Oranı....................................................................................................92
Ekonomik Özgürlük Düzeyi..........................................................................93
Sürdürülebilir Kalkınma.................................................................................94
• Gelir Dağılımı...................................................................................................94
Ekonominin Dışa Açıklık Derecesi..............................................................95
Yeni Teknoloji Yaratma Kapasitesi ve Rekabet Düzeyi..........................96
Beşeri Kalkınma Düzeyi.................................................................................98
Fiyat İstikrarı....................................................................................................99
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ETKİN DEVLETİN TEMEL ÖZELLİKLERİ....................................101
Ortak Kimliğin Saygın Temsili....................................................................102
Sınırlı Egemenlik Kullanımı.........................................................................109
Dışa Karşı Yüksek İtibar Sağlama..............................................................110
Çok Yönlü Güvenliği Temin Etme.............................................................111
Güveni Oluşturup Kurumlaştırabilme.........................................................112
Toplumsal Taleplere Hızlı Cevap Verebilme...........................................114
Kurumlar Arasında İyi Eşgüdüm Kurabilme............................................115
Ekonomik Özgürlükleri En Geniş Biçimiyle Tesis Edebilme...............116
Etkin Bir Bölüşüm Sağlayabilme...............................................................118
Ülke Parasının Değerini Koruyabilme.......................................................121
Siyasal İstikrarı Sağlayabilme.....................................................................124
Mevzuattaki Değişimleri Önceden Öngörülebilir Biçimde
Yapabilme........................................................................................................125
Nesillerarası Yükümlülükleri Gözetme.....................................................126
Tercih Çarpıtmasını Asgariye İndirebilme................................................128
BEŞİNCİ BÖLÜM
TÜRKİYE İÇİN ETKİN BİR DEVLET OLUŞTURULABİLME
İMKANI...........................................................................................................133
DEVLETİN ETKİN OLUP OLMADIĞINA NİHAİ KARARI
KİMLER VERİR?...................................................................................................133
K urum lar ve aktö rlerîn sorum luluğu.................................135
D evlette Y enîden yapila n m a ..................................................137
Siyasal Sistemde Yeniden Yapılanma........................................................137
Yönetim Sisteminde Yeniden Yapılanma..................................................143
......................................................
Bürokrasinin Etkinleştirilmesi 144
Bürokratik Etkinsizliğin Nedenleri..............................................................145
..............................................
Etkin Bürokrasi İçin Temel Strateji 148
E-Devlet............................................................................................................151
Yönetimin Yerelleşmesi................................................................................154
Güçlü Savunma ve Güvenlik........................................................................155
Etkin Bir Hukuk Sistemi................................................................................156
Etkin Ekonomi Yönetimi...............................................................................160
Etkin Sağlık Sistemi.......................................................................................164
Çağdaş Bir Eğitim Sistemi............................................................................166
SONUÇ............................................................................................................175
Kaynakça......................................................................................................179