kronik hastalığı olan ergenlerin hastalığı algılamaları ile anksiyete ve depresyon düzeyleri ...

68 Pages·2011·2.1 MB·Turkish

T.C.
DOKUZ EYLÜL ÜNĠVERSĠTESĠ
SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ

KRONİK HASTALIĞI OLAN ERGENLERİN
HASTALIĞI ALGILAMALARI İLE ANKSİYETE
VE DEPRESYON DÜZEYLERİ ARASINDAKİ
İLİŞKİ

Tülün Liman

Psikiyatri Hemşireliği Programı

Yüksek Lisans Tezi

ĠZMĠR- 2011

DEU.HSI.MSc-2008970111
T.C.
DOKUZ EYLÜL ÜNĠVERSĠTESĠ
SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ

KRONİK HASTALIĞI OLAN ERGENLERİN
HASTALIĞI ALGILAMALARI İLE ANKSİYETE
VE DEPRESYON DÜZEYLERİ ARASINDAKİ
İLİŞKİ

Psikiyatri Hemşireliği Programı

Yüksek Lisans Tezi

Tülün Liman

Danışman Öğretim Üyesi
Prof. Dr. Besti Üstün

DEU.HSI.MSc-2008970111

İÇİNDEKİLER

İÇİNDEKİLER.....................................................................................................................i
TABLO DİZİNİ ……………………………………………………………………………iii
ŞEKİL DİZİNİ......................................................................................................................iv
TEŞEKKÜR .......................................................................................................................v
ÖZET.....................................................................................................................................1
ABSTRACT..........................................................................................................................2

1. GİRİŞ VE AMAÇ
1.1. Problemin Tanımı ve Önemi...........................................................................................3
1.2. Araştırmanın amacı.......................................................................................................4

2. GENEL BİLGİLER
2.1. Kronik Hastalığı Olan Ergende Hastalık Algısı İle İlişkili Faktörler ve Hemşirelik
Müdahaleleri …………………………………………………………………………………5

2.1.2. Ergenlik Dönemi……………………………………………………………………….5
2.1.3. Kronik Hastalıkların Ergen Üzerindeki Ruhsal Etkileri……………………………….7
2.1.4. Kronik Hastalığı Olan Ergenlerde Hastalık Algısı ve Hemşirelik Müdahaleleri……..11

3. GEREÇ VE YÖNTEM
3.1. Araştırmanın tipi ………………………………………………………………………………………………………17
3.2. Araştırmanın yeri ve zamanı …………………………………………………………17
3.3Araştırmanın evreni ve örneklemi ……………………………………………………..17
3.4. Araştırmanın Değişkenleri…………………………………………………………….18
3.5. Veri toplama araçları………………………………………………………………….18
3.6. Araştırma Planı ………………………………………………………………………23
3.7. Verilerin değerlendirilmesi…………………………………………………………....23
3.8. Araştırmanın sınırlılıkları……………………………………………………………..23
3.10. Etik Kurul Onayı…………………………………………………………………….23

i
4. BULGULAR
4.1.Kronik Hastalığı Olan Ergenlerin Demografik Özelliklerine İlişkin Bulgular ……….24
4.2. Hastalık Algısı Alt Ölçekleri Arasındaki İlişkiye Ait Bulgular…………………........25
4.3. Depresyon ve Anksiyete Ölçek Puanlarına İlişkin Bulgular………………………...28
4.4.Hastalık Algısı Alt Ölçekleri İle Depresyon ve Anksiyete Puanları Arasındaki İlişkiye Ait
Bulgular……………………………………………………………………………………29

5. TARTIŞMA
5.1. Hastalık Algı Alt Ölçeklerine İlişkin Bulguların Tartışılması………………………..33
5.2. Depresyon ve Anksiyete Ölçeği İle İlgili Bulguların Tartışılması……………...........34
5.3. Hastalık Algı Alt Ölçeklerinin; Depresyon ve Anksiyete Ölçekleri Bulgularıyla İlişkisinin
Tartışılması ………………………………………………………………………………..35

6. SONUÇ VE ÖNERİLER
6.1. Sonuçlar ………………………………………………………………………………..39
6.2. Öneriler …………………………………………………………………………...........41

7. KAYNAKLAR…………………………………………………………………………..42

8. EKLER

EK I. Hastalık Algı Ölçeği(HAÖ)
EK II. Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği
EK III. Beck Anksiyete Ölçeği
EK IV. Bilgilendirilmiş Olur Formu
EK V. Etik Kurul İzni
EK VI. Özgeçmiş

ii
TABLOLAR DİZİNİ
Sayfa No
Tablo 1. Ergenlerin gelişimi ve kronik hastalığın karşılıklı etkileşimleri…………………..10
Tablo 2. Hastalık Hakkında Görüşler Alt ölçeği……………………………………….........20
Tablo 3. Hastalık Algısı Ölçeğinin Alt Boyutları ve İç Tutarlılık Katsayıları………………21

Tablo 4. Çalışmada Kullanılan Ölçeklerin Güvenirlilik Test Sonuçları……………………..22
Tablo 5. Çalışmaya Katılan Hastaların Demografik Özellikleri………..……………………24
Tablo 6. Hastalık Nedenlerinin Dağılımı…………………………………………………….25
Tablo 7. Hastalığın Oluşmasında Etken Görülen En Önemli Nedenler ……………............26
Tablo 8. Hastalık Hakkındaki Görüşler Ölçeği Puan Dağılımı……………………………...27
Tablo 9. . Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği (ÇDÖ) Puan Dağılımı……………………........28
Tablo10. Beck Anksiyete Ölçeği Puan Dağılımı……………………………………………29
Tablo 11. Hastalık Nedenleri Ölçeği ile Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği (ÇDÖ) Puanları
Arasındaki İlişki …………………………………………………………………………….29
Tablo 12. Hastalık Nedenleri Ölçeği Puanı ile Anksiyete Ölçeği Puanı Arasındaki
İlişki…………………………………………………………………………………………30
Tablo 13. Hastalık Hakkındaki Görüşler Ölçeği (HHGÖ)Puanları İle Depresyon Ölçeği Puanı
Arasındaki İlişki …………………………………………………………………………….31
Tablo 14. Hastalık Hakkındaki Görüşler Ölçeği (HHGÖ) Puanları İle Anksiyete Ölçeği
Puanları Arasındaki İlişki…………………………………………………………………...32

ŞEKİLLER DİZİNİ

Sayfa No
Şekil 1: Leventhal’in Kendini düzenleme Modeli…………………………………………..15

iii
TEŞEKKÜR

Yüksek lisans eğitimim boyunca benden destek ve sabrını esirgemeyen, değerli bilgi
birikimi ve deneyimiyle çalışmama yön veren tez danışmanım; Sayın Prof. Dr. Besti Üstün’e,
Tezimin yöntem aşamasında değerli görüş ve desteği için, Dr. Nazmiye Kocaman’a,
Ege Üniversitesi Çocuk Hastanesinde yatan ve hastalıklarına rağmen anketlerin her
birini büyük bir özveriyle yanıtlayan tüm çocuklara;
Araştırma sürecinde, önerileri ile her zaman destek olan çalışma ve okul arkadaşım
Demet Taşçı’ya,
Tez çalışması boyunca bana verdikleri manevi destek ve anlayıştan dolayı yanımda olan
tüm dostlarıma;
Ve hayatımın en büyük anlamı olan sevgili aileme; sonsuz teşekkürlerimi sunarım.

Tülün LİMAN

iv
ÖZET

KRONĠK HASTALIĞI OLAN ERGENLERĠN HASTALIĞI ALGILAMALARI ĠLE
ANKSĠYETE VE DEPRESYON DÜZEYLERĠ ARASINDAKĠ ĠLĠġKĠ

Tülün LĠMAN

Yüksek lisans tezi, Psikiyatri HemĢireliği Anabilim Dalı
DanıĢman: Prof. Dr. Besti Üstün
YazıĢma Adresi: tln [email protected]

Bu araştırma kronik hastalığı olan ergenlerin hastalığı algılamaları ile anksiyete ve
depresyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır.
Araştırmanın örneklemini, Ege Üniversitesi Çocuk Hastanesinde yatan, 10-19 yaşları
arasında, kronik hastalığı olan (hematoloji, böbrek, kalp hast.vb.) ergenler oluşturmuştur.
Veri toplama aracı olarak, Hastalık Algı Ölçeği (HAÖ) , Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği
(ÇDÖ) ve Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) kullanılmıştır. Araştırmada hastalık algısı ile
depresyon ve anksiyete arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla pearson korelasyon testi
uygulanmıştır.
Hastalık Algı Ölçeği alt boyutları ilişkisi incelendiğinde; hastalığı anlama ile tedavi
kontrol ve kişisel kontrol arasında pozitif yönde, depresyon ve anksiyete düzeyleri ile negatif
yönde, anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Ergen hastaların hastalığı anlamaları arttıkça, hastalığı
ve tedaviyi kontrol edebildiklerine olan inançları da artmış, hastalık sonuçları hakkında
olumsuz algı azalmıştır. Olumsuz hastalık algısına sahip olan ergenlerin, depresyon ve
anksiyete düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Hastalığın süresi hakkındaki inançlar ile
anksiyete ve depresyon arasında ise istatistiksel açıdan pozitif yönlü ve ancak anlamlı
olmayan (p>0,05) bir ilişki saptanmıştır.
Hemşirelere araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, kronik hastalığı olan ergenlerde olası
psikososyal sorunların önüne geçilebilmesi için hastaların hastalığı nasıl algıladıklarını erken
değerlendirmeleri önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kronik hastalık, ergen, hastalık algısı, hemşirelik, depresyon ve anksiyete
1
ABSTRACT
THE RELATIONSHIP BETWEEN THE ILLNESS PERCEPTION OF THE
ADOLESCENTS WITH CHRONIC ILLNESS, AND THE LEVEL OF ANXIETY AND
DEPRESSION

Tülün LİMAN
Master Thesis, Department of Nursing of Psychiatry
Supervisor: Prof.Dr. Besti Üstün
Mail Address: tln [email protected]

The purpose of this study is to examine the relationship between the illness perception
of the adolescents with chronic illnesses, and the level of anxiety and depression.
The adolescents with chronic illness (i.e. haematology, kidney, heart, etc.), who are
between 10-19 years of age and staying in Ege University Children‟s Hospital constituted the
sample of the study. In order to collect the data of the study, Illness Perception Scale (IPQ),
Depression Scale for Children (DSC) and Beck Anxiety Scale (BAS) were used. Pearson
correlation test was applied so as to examine the relationship between the illness perception,
and depression and anxiety.
According to the results of this study, the more the adolescent patients‟ understanding
the illness increased, the more their beliefs that they can control the illness and treatment
increased, and negative perception about the illness decreased. The depression and anxiety
levels of the adolescents having negative illness perception were found to be higher. A
relationship (p>0,05) which is statistically positively oriented and is not significant was
determined between the beliefs regarding the illness period, and anxiety and depression.
The nurses on the basis of the results of the study, adolescents with chronic disease patients
to pass in front of potential psychosocial problems, perception of disease, early reviews are
proposed.

Key Words:Chronic illness, adolescence, illness perception, nursing, depression, anxiety

2
BÖLÜM I

1. GĠRĠġ

1.1 Problemin Tanımı ve Önemi
Dünya Sağlık Örğütü (DSÖ) 2007 raporunda 2020 yılına kadar çoğu gelişmiş ve
gelişmekte olan ülkelerde temel ölüm nedenini kronik hastalıkların oluşturacağını
bildirmektedir. Türkiye‟de ise, hastaların üçte biri kronik hastalıklar nedeniyle hastanelerde
yatmakta ve ölüm nedenleri incelendiğinde ilk üç nedenin kronik hastalıklar olduğu
görülmektedir (Önal, 2009). Günümüzde kronik hastalıklar, özellikle çocuk ve ergenler için
giderek artan bir sağlık sorunu haline gelmektedir (Çavuşoğlu, 2004).
Tıptaki önemli gelişmelerle birlikte çocukluk çağı kronik hastalıklarında yaşam kalitesi
artmış ve yaşam süresi uzamıştır (WHO, 2007). Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte hasta
çocuk ve ailesi kronik hastalığın yarattığı psikososyal etkilere daha uzun süre maruz
kalmaktadır (Baysal, 1993).
Kronik hastalığa verilen psikososyal tepkiler, hastanın psikolojik bütünlüğünü korumak
için açığa çıkan tüm bilişsel, duygusal ve davranışsal cevapları içerir (Kocaman, 2008).
Kronik hastalığa sahip ergenler hastaneye yatırılma, aktivite kısıtlılığı, ağrı, okula gidememe
ve sıkıntı verici tedavi girişimlerinin uygulanması gibi pek çok stresörle karşı karşıyadır.Bu
stresörler beraberinde pek çok alanda korku (diğer arkadaşlarından farklı olma, kontrol kaybı,
fiziksel bütünlüğün bozulması ve ölüm vb.), anksiyete (O‟Dougherty & Brown, 1990), şok,
öfke, isyan, okul başarısında azalma ve suçluluk duyguları yaratabilir (Ekşi, 1997).
Yapılan araştırmalarda kronik hastalığı olan ergenlerin sağlıklı ergenlere göre psikososyal
uyum yönünden yüksek risk taşıdığı ve daha fazla depresif belirti, anksiyete, olumsuz benlik
algısı gibi duygusal güçlükler yaşadıkları saptanmıştır (Fettahoğlu, 2007; Grey, 2002;
Lavigne, 2003; Seigel, 1990). Çocuk ve ergende en sık konsültasyon istenme nedeninin
depresif belirtiler, en sık konulan tanının ise uyum bozukluğu olduğu belirlenmiştir (Emiroğlu
ve ark. 2009; Abalı ve ark. 2006).
Kronik hastalığa verilen psikososyal tepkileri etkileyen faktörlerden en önemlisi hastanın
hastalığa yüklediği anlam; diğer bir anlatımla hastalık algısıdır. Yapılan araştırmalarda
hastanın hastalığını nasıl değerlendirdiğinin bilinmesi gerektiği ve fiziksel hastalığı olan
kişilerde psikososyal uyumun sağlanmasının önemli olduğu belirtilmektedir. Hastalık algısı,
3