koşullu öz-değer, riskli internet davranışları ve siber zorbalık/mağduriyet arasındaki ilişkinin ...

118 Pages·2011·0.99 MB·Turkish

T.C.
SAKARYA ÜNĐVERSĐTESĐ
EĞĐTĐM BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ

KOŞULLU ÖZ-DEĞER, RĐSKLĐ ĐNTERNET
DAVRANIŞLARI VE SĐBER ZORBALIK/MAĞDURĐYET
ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN ĐNCELENMESĐ
YÜKSEK LĐSANS TEZĐ

Yüksel EROĞLU

Enstitü Anabilim Dalı: Eğitim Bilimleri
Enstitü Bilim Dalı : Eğitimde Psikolojik Hizmetler

Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Neşe GÜLER

MAYIS - 2011

BEYAN
Bu tezin yazılmasında bilimsel ahlak kurallarına uyulduğunu, başkalarınıneserlerinden
yararlanılması durumunda bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunulduğunu,
kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmadığını,tezin herhangi bir kısmının bu
üniversite veya başka bir üniversitedekibaşka bir tez çalışması olarak sunulmadığını
beyan ederim.
Yüksel EROĞLU
23.04.2011
ÖNSÖZ
Bu araştırmada internet kullanım sıklığı, riskli internet davranışları, siber zorbalık
ve koşullu öz-değer arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma
sonucunda siber zorbalığı internet kullanım sıklığının, riskli internet davranışlarının
ve dışsal öz-değer alanlarının pozitif yönde, içsel öz-değer alanlarının ise negatif
yönde yordadığı görülmüştür. Araştırmanın tamamlanmasında birçok kişinin katkısı
olmuştur.
Gerek araştırma sürecinde gerekse akademik süreçte desteklerini hep yanımda
hissettiğim, yetişmemde büyük emeği olan ve gerek kişilikleriyle gerekse akademik
birikimleriyle akademik yaşamımda bana her zaman örnek olacak olan değerli
hocalarım Sayın Yrd.Doç.Dr. Bayram ÇETĐN ve Yrd.Doç.Dr. Neşe GÜLER’e en
içten saygı ve teşekkürlerimi sunarım.
Zorbalık kavramıyla tanışmamı sağlayan ve tez sürecinde bana her yönden destek
olan Sayın Yrd.Doç.Dr. Erkan YAMAN’a, yapısal eşitlik kavramına ilgi duymamda
önemli katkıları olan Sayın Yrd. Doç.Dr. Ahmet AKIN’a, tez sürecinde tezimi
okuyarak bana önerilerde bulunan Sayın Yrd.Doç.Dr. Tuncay AYAS’a, anketleri
uygulamamda büyük yardımları dokunan Sayın Yrd.Doç.Dr. Mustafa KOÇ,
Yrd.Doç.Dr.Murat ĐSKENDER, öğretim görevlisi Mehmet GEDĐZLĐ, araştırma
görevlileri Tuğba Seda ÇOLAK, Betül DÜŞÜNCELĐ ve Zeynep DEMĐRTAŞ’a en
içten teşekkürlerimi sunarım.
En zor zamanlarımda hep yanımda olan ve yaşamımın en zor dönemi sayılabilecek
bir süreçte desteklerini benden esirgemeyerek bu tezi yazmamda dolaylı katkıları
bulunan Kanada Eğitim Uygulama Okulu Hemşiresi Sayın Sevim PEPSOY’a ve
onun değerli ailesine ve Kanada Eğitim Uygulama Okulu Müdür Yardımcısı Sayın
Nesri GĐRGĐN’e en içten teşekkür ve minnettarlıklarımı sunarım.
Son olarak bu araştırmayı yapabilecek konuma gelmemde büyük emeği olan,
benden desteklerini ve güvenlerini hiçbir zaman esirgemeyen sevgili anneme,
babama ve ağabeylerime sevgi ve saygılarımı sunarım.
Yüksel EROĞLU
26.04.2011
ĐÇĐNDEKĐLER
KISALTMALAR ................................................................................................ iv
TABLO LĐSTESĐ ................................................................................................ v
ŞEKĐL LĐSTESĐ .................................................................................................. vi
ÖZET ................................................................................................................... vii
SUMMARY ......................................................................................................... viii
GĐRĐŞ ................................................................................................................... 1

BÖLÜM 1: KURAMSAL ÇERÇEVE VE ĐLGĐLĐ ARAŞTIRMALAR ................. 9
1.1.Siber Zorbalık........................................................................................................... 9
1.1.1.Siber Zorbalığın Tanımı ................................................................................. 9
1.1.2. Siber Zorbalığın Türleri ................................................................................ 13
1.1.3. Siber Zorbalık Araçları ................................................................................. 17
1.1.4.Siber Zorbalığın Cinsiyet, Yaş, Sosyo-Ekonomik Düzey ve
Kullanılan Araçlar Açısından Yaygınlığı ...................................................... 21
1.1.5.Siber Zorbalığın Nedenleri............................................................................. 26
1.1.6. Siber Zorbalığın Etkileri ............................................................................... 27
1.2. Riskli Đnternet Davranışları ..................................................................................... 31
1.2.1. Đnternetin Riskli Kullanımı ve Siber Zorbalık .............................................. 40
1.3. Koşullu Öz-Değer Modeli ....................................................................................... 40
1.3.1. Koşullu Öz-Değer ve Problem Davranışlar .................................................. 48
1.3.2. Koşullu Öz-Değer ve Davranışsal Düzenleme ............................................. 50
1.3.3. Koşullu Öz-Değer ve Kültür ......................................................................... 52
1.3.4. Koşullu Öz-Değer Đle Đlgili Araştırmalar ...................................................... 53
1.4. Alanyazın Taramasının Sonucu .............................................................................. 56

BÖLÜM 2: YÖNTEM ................................................................................................. 58
2.1. Araştırmanın Modeli ............................................................................................... 58
2.2. Araştırmanın Evreni ve Örneklemi ......................................................................... 58
2.3. Araştırmada Kullanılacak Veri Toplama Araçları .................................................. 58
2.3.1. Kişisel Bilgi Formu ....................................................................................... 59
2.3.3. Riskli Đnternet Davranışları Anketi ............................................................... 59
i
2.3.4. Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri ........................................................... 60
2.3.5. Koşullu Öz-Değer Ölçeği ............................................................................. 61
2.4. Verilerin Toplanması .............................................................................................. 63
2.5. Verilerin Analizi...................................................................................................... 64

BÖLÜM 3: BULGULAR ............................................................................................. 65
3.1.Katılımcıların Siber Zorbalık Puanlarının Cinsiyet, Yaş ve Ailenin Aylık Geliri
Açısından Farklılaşmasına Đlişkin Bulgular ............................................................ 65
3.2. Katılımcıların Siber Mağduriyet Puanlarının Cinsiyet, Yaş ve Ailenin Aylık Geliri
Açısından Farklılaşmasına Đlişkin Bulgular ........................................................... 67
3.3. Riskli Đnternet Davranışları, Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet, ve Koşullu Öz-Değer
Ölçeği’nin Alt Boyutları Arasındaki Đlişkilere Yönelik Bulgular ........................... 69
3.4.Siber Zorbalıkla Đlişkili Davranışların, Riskli Đnternet Davranışları, Đçsel Öz-Değer
Alanları ve Dışsal Öz-Değer Alanları Tarafından Yordanmasına Đlişkin Yapısal
Model Analizi ......................................................................................................... 70

BÖLÜM 4: TARTIŞMA .............................................................................................. 79
4.1. Katılımcıların Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları Cinsiyete Göre
Anlamlı Bir Farklılık Göstermektedir ..................................................................... 79
4.2. Katılımcıların Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet Puanları Yaşa Göre
Anlamlı Bir Farklılık Göstermemektedir ............................................................... 80
4.3. Katılımcıların Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet AileninAylık Gelirine Göre
Anlamlı Bir Farklılık Göstermemektedir. .............................................................. 80
4.4.Öz-Değerin Fiziksel Görünüm Alanında Yapılandırılması Riskli Đnternet
Davranışlarıyla Pozitif Yönde Đlişkilidir. ................................................................ 81
4.5. Öz-Değerin Erdem Alanında Yapılandırılması Riskli Đnternet Davranışlarıyla Negatif
Yönde Đlişkilidir. .................................................................................................... 82
4.6. Öz-Değerin Aile Desteği Alanında Yapılandırılması Riskli Đnternet Davranışlarıyla
Negatif Yönde Đlişkilidir ......................................................................................... 82
4.7.Riskli Đnternet Davranışlaeı Siber Zorbalıkla Đlişkili Davranışlar (Siber
Zorbalık/Mağduriyet)Örtük Değişkenini Pozitif Biçimde Yordamaktadır. ........... 83
ii
4.8. Đçsel Öz-Değer Alanları Siber Zorbalıkla Đlişkili Davranışları Negatif Yönde
Yordamaktadır. ....................................................................................................... 84
4.9. Dışsal Öz-Değer Alanları Siber Zorbalıkla Đlişkili Davranışları Pozitif Yönde
Yordamaktadır. ...................................................................................................... 85

SONUÇ VE ÖNERĐLER ............................................................................................. 88
KAYNAKÇA ................................................................................................................ 89
EKLER .......................................................................................................................... 105
ÖZGEÇMĐŞ .................................................................................................................. 106

iii
KISALTMALAR
A.B.D :Amerika Birleşik Devletleri
PDA :Personal Digital Assistant
GPS :Global Positioning System
TÜBĐTAK :Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
ODTÜ : Ortadoğu Teknik Üniversitesi
SMS : Short Message Service
MMS : Multimedia Messaging Service
GSM : Global System for Mobile Communications
EMS : Enhanced Messaging Service
R : Riskli Đnternet Davranışları
D : Dışsal Öz-değer Alanları
Đ : Đçsel öz-değer alanları
SZ : Siber Zorbalık
SM : Siber Mağduriyet
Re : Rekabet
OA : Onay Alma
AD : Aile Desteği
A :Akademik Yeterlik
E :Erdem
SZĐD :Siber Zorbalıkla Đlişkili Davranışlar

iv
TABLO LĐSTESĐ

Tablo 1: Örneklemin Sosyo-Demografik Özellikleri .................................................... 58
Tablo 2: KÖDÖ’nün Alt Ölçekleri, Depresyon, Anksiyete, Stres ve Özerklik Arasındaki
Đlişkiler ............................................................................................................. 63
Tablo 3:Cinsiyet, Yaş ve Ailenin Aylık Gelirine Göre Siber Zorbalık Puanlarının
Betimsel Đstatistikleri ...................................................................................... 65
Tablo 4:Yaşa, Cinsiyete ve Ailenin Aylık Gelirine Göre Siber Zorbalık Puanlarının
ANOVA Sonuçları ........................................................................................... 66
Tablo 5:Cinsiyet, Yaş ve Ailenin Aylık Gelirine Göre Siber Mağduriyet Puanlarının
Betimsel Đstatistikleri ...................................................................................... 67
Tablo 6:Yaşa, Cinsiyete ve Ailenin Aylık Gelirine Göre Siber Mağduriyet Puanlarının
ANOVA Sonuçları .......................................................................................... 68
Tablo 7: Riskli Đnternet Davranışları, Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet ve Koşullu Öz-
Değer Ölçeği’nin Alt Ölçekleri Arasındaki Đlişkiler ........................................ 69
Tablo 8: Yapısal Eşitlik Modeline Đlişkin Standardize Edilmemiş Regresyon Matrisi 74
Tablo 9:Yapısal Eşitlik Modeline ilişkin Belirleme Katsayıları ................................... 75
Tablo 10:Riskli Đnternet Davranışlarının, Đçsel ve Dışsal Öz-Değer Alanlarının Siber
Zorbalık ve Siber Mağduriyet Üzerindeki Toplam Etkisi ............................... 77
Tablo 11: Riskli Đnternet Davranışları, Đçsel ve Dışsal Öz-Değer Alanları ve SZĐD
Arasındaki Korelasyon Matrisi ........................................................................ 78

v
ŞEKĐL LĐSTESĐ

Şekil 1:Tanrı Sevgisi alt ölçeğine ait detrended normal olasılık grafiği ....................... 70
Şekil 2:Riskli internet davranışları, içsel ve dışsal öz-değer alanları ve siber zorbalıkla
ilişkili davranışlar arasındaki ilişkiye yönelik yapısal model analizi .............. 73

vi