Table Of ContentA
L
O
F
S
KOLONIALE MYTHEN EN
BENEDENWINDSE FEITEN
De geschiedschrijving van de zogenaamd Spaanse periode van de
Benedenwindse eilanden Curaçao, Aruba en Bonaire (ca. 1499-
1634/6) wordt nog steeds gedomineerd door koloniale mythes over
K
inheemse bewoners en Spaanse encomenderos. Inheemse bewoners
O
worden beschreven vanuit een eurocentrisch perspectief ofwel L
O
als Giganten (Vespucci) ofwel als volgzame onderworpenen van N
I
Europese kolonisatie. Al in 1588, verdedigde Juan de Castellanos in A
L
zijn ‘Elegías de los claros varones de Indias y la historia del Nuevo Reino E
de Granada’ het encomienda systeem en prees hij de Benedenwindse M
Y
encomendero’s Juan de Ampiés en Lazaro Bejarano. Twintigste
T
eeuw historici reproduceerden deze koloniale verbeelding van de H
E
Benedenwindse eilanden. Europese nieuwkomers werden afgebeeld N
als de brengers van het christendom en humanisme of als oprichters E
N
van het (post) koloniale context van de Nederlandse Antillen.
B
E
Ook literatoren werden beïnvloed door deze koloniale mythen. In N
E
1970 liet arts en dichter Chris Engels (pseudoniem: Luc Tournier) D
E
archeologisch onderzoek in Aruba uitvoeren om uit te vinden of N
de inheemse bevolking inderdaad Giganten waren. Cola Debrot W
I
baseerde zijn novelle De Vervolgden (1981) op het werk en leven van N
D
christenhumanist Bejarano. Humanist Frank Martinus Arion pleitte
S
in 2003 zelfs voor het oprichten van een standbeeld voor Bejarano: E
F
‘als de eerste Curaçaose bestuurder die zich met hart en ziel voor ons E
eiland heeft ingezet en zijn nut meer dan eens bewees. Bovendien was hij IT KOLONIALE MYTHEN EN
E
één van de eerste humanisten van de nieuwe wereld’. Deze publicatie N
is een exercitie in het deconstrueren van koloniale mythen en het
BENEDENWINDSE FEITEN
tot stand brengen van een gedekoloniseerde inheems Atlantische
Benedenwindse geschiedschrijving.
CURAÇAO, ARUBA EN BONAIRE IN INHEEMS
ATLANTISCH PERSPECTIEF, CA. 1499-1636
S
ISSBiNd 97e8-s9t0-o88n90e-6 0P1-5ress
i
d
ISBN: 978-90-8890-601-5
LUC ALOFS
e
s
t
o
n
9 789088 906015 e
This is an Open Access publication. Visit our website
for more OA publication, to read any of our books
for free online, or to buy them in print or PDF.
www.sidestone.com
Check out some of our latest publications:
KOLONIALE MYTHEN EN
BENEDENWINDSE FEITEN
Sidestone Press
KOLONIALE MYTHEN EN
BENEDENWINDSE FEITEN
CURAÇAO, ARUBA EN BONAIRE IN INHEEMS
ATLANTISCH PERSPECTIEF, CA. 1499-1636
LUC ALOFS
© 2018 Luc Alofs
Published by Sidestone Press, Leiden
www.sidestone.com
Lay-out & cover design: Sidestone Press
Photograph cover:
• Stock.adobe.com | Strand - Karibik - Luftbild - CuraÇao
• Foto indiaan: Luc Alofs, 2018
ISBN 978-90-8890-601-5 (softcover)
ISBN 978-90-8890-603-9 (hardcover)
ISBN 978-90-8890-602-2 (PDF e-book)
Contents
Voorwoord 7
Conquista: koloniale mythen en Benedenwindse feiten 9
Verantwoording: bronnen en begrippen 15
Inheemse eilanden: een korte kennismaking 19
Ontdekking en verwoesting van het aards paradijs 29
Kort relaas van de ontdekking, verwoesting en belening van 51
las Islas adyacentes
Caquetío’s op de Eilanden en Tierra Firme 81
Standbeeld en verbeelding 111
Epiloog: bezetting en consolidering 133
Bijlage 155
Over de schrijver 159
Bibliografie 161
Hier werden verscheidene grote naties uitgeroeid en evenveel landstalen tenietgedaan,
waarvan niemand meer over is die ze spreekt, of het moet zijn dat enkelingen zich in
holen of het binnenste der aarde hebben verscholen om zo aan de verderf brengende messen
van deze vreemdelingen te ontsnappen.
Bartolomé de Las Casas, De verwoesting van de West-Indische eilanden. p. 123.
There is a story that I know. It’s about the earth and how it floats in space on the back
of a turtle. I’ve heard this story many times, and each time someone tells the story, it
changes. Sometimes the change is simply in the voice of the story teller. Sometimes
the change is in the details. Sometimes in the order of events. Other times it’s the
dialogue or the response of the audience. But in all tellings of all the tellers, the world
never leaves the turtle’s back. And the turtle never swims away.
Thomas King, The Truth about Stories. p. 1.
Voorwoord
We reiken nooit veel hoger dan de schouders waarop we staan. Nu het schrijven van
dit boek erop zit, rest mij de mededeling dat ik schatplichtig ben aan antropoloog en
filosoof Ton Lemaire. Zijn De Indiaan in ons bewustzijn verscheen in 1986 als een van
de eerste Europese studies over beeldvorming omtrent inheems Amerika. Geïnspireerd
door het Oriëntalisme van Edward Said en de indiaanse Renaissance in Latijns en
Noord-Amerika, ontwikkelde Lemaire in navolging van onder meer Tvetan Todorov
een Occidentalisme waarop ik hier op Benedenwindse wijze voortborduur. Lemaire’s
Het Lied van Hiawatha (2012) las ik na het afronden van dit manuscript en nadat onze
vriendschapsband na 27 jaar was hersteld. Overeenkomsten tussen zijn Hiawatha en
mijn receptiegeschiedenis van Juan de Castellanos’ Elegías de los claros varones de Indias
y la historia del Nuevo Reino de Granada gaan terug op een gedeelde gerichtheid op het
ontwarren van feiten en mythen omtrent inheems Amerika.
Gesprekken met collega’s Raymundo Dijkhoff en Harold Kelly (National Archaeological
Museum Aruba), Claudia Craan (National Archaeological-Anthropological Memory
Management, Curaçao) en Jay Haviser (Sint Maarten Archaeological Centre) verrijkten
mijn kennis van recent archeologisch onderzoek. We zochten en vonden de brug tussen
archeologie en geschiedschrijving. Zij stelden tevens fotomateriaal beschikbaar uit hun col-
lecties, waarvoor grote dank. Ook wil ik op deze plaats mijn waardering uitspreken voor
het mythochondriaal onderzoek van Oswald Wever en de dialoog die we daarover voeren.
Ik ben vereerd dat ik het kunstwerk de Indiaan van Maritza Erasmus op de kaft
mocht afbeelden. Mijn dank en waardering gaan uit naar Maritza Erasmus en de
Centrale Bank van Aruba, eigenaar van het standbeeld.
Zoals het betaamd, heb ik illustraties opgenomen waarop geen copyrights meer berus-
ten. Mocht ik in gebreke zijn gebleven, dan verzoek ik belanghebbbenden om contact op te
nemen met de uitgever. Een aantal foto’s maakte ik zelf in de loop der jaren. Rita Merkies
portretteerde de buste van Nicolaas ‘Cola’ Debrot te Willemstad, Curaçao, waarvoor dank.
Ik dank Ton Lemaire, Claudia Craan, Heleen Bongers en Wim Rutgers voor hun
kritische blik op het manuscript en Thais Franken voor haar hulp met de brief van
Juan de Ampiés aan koning Karel I.
Ten slotte noem ik Thomas King vanwege zijn Canadese inheemse vertellingen.
De drie opgenomen citaten uit zijn The Truth about Stories vormen de sleutel tot mijn
begrip van deze Benedenwindse vertelling.
Luc Alofs, Aruba, 15 december 2017
voorwoord 7
