Table Of ContentKinderorthopädie und Kindertraumatologie
Jan Matussek
Kinderorthopädie
und
Kindertraumatologie
Mit Beiträgen von O. Linhardt, S. Füssel, J. Götz und T. Renkawitz
Mit 267 Abbildungen
123
Dr. med. Jan Matussek
Leitender Oberarzt
Schwerpunktleitung (Sektionsleitung) Kinderorthopädie/Wirbelsäulenchirurgie
Orthopädische Klinik für die Universität Regensburg
Asklepios Klinikum Bad Abbach
Kaiser-Karl-V. Allee 3
93077 Regensburg-Bad Abbach
[email protected]
ISBN-13 978-3-642-39922-0 ISBN 978-3-642-39923-7 (eBook)
DOI 10.1007/978-3-642-39923-7
Die Deutsche Nationalbibliothek verzeichnet diese Publikation in der Deutschen Nationalbibliografie;
detaillierte bibliografische Daten sind im Internet über http://dnb.d-nb.de abrufbar.
Auszug aus Grifka/Kuster: Orthopädie und Unfallchirurgie, 1. Auflage, 2011, ISBN 978-3-642-13110-3
Springer Medizin
© Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2013
Dieses Werk ist urheberrechtlich geschützt. Die dadurch begründeten Rechte, insbesondere die der Übersetzung, des
Nachdrucks, des Vortrags, der Entnahme von Abbildungen und Tabellen, der Funksendung, der Mikroverfilmung oder
der Vervielfältigung auf anderen Wegen und der Speicherung in Datenverarbeitungsanlagen, bleiben, auch bei nur
auszugsweiser Verwertung, vorbehalten. Eine Vervielfältigung dieses Werkes oder von Teilen dieses Werkes ist auch im
Einzelfall nur in den Grenzen der gesetzlichen Bestimmungen des Urheberrechtsgesetzes der Bundesrepublik Deutschland
vom 9. September 1965 in der jeweils geltenden Fassung zulässig. Sie ist grundsätzlich vergütungspflichtig. Zuwiderhand-
lungen unterliegen den Strafbestimmungen des Urheberrechtsgesetzes.
Produkthaftung: Für Angaben über Dosierungsanweisungen und Applikationsformen kann vom Verlag keine Gewähr
übernommen werden. Derartige Angaben müssen vom jeweiligen Anwender im Einzelfall anhand anderer Literaturstellen
auf ihre Richtigkeit überprüft werden.
Die Wiedergabe von Gebrauchsnamen, Warenbezeichnungen usw. in diesem Werk berechtigt auch ohne besondere
Kennzeichnung nicht zu der Annahme, dass solche Namen im Sinne der Warenzeichen- und Markenschutzgesetzgebung
als frei zu betrachten wären und daher von jedermann benutzt werden dürfen.
Planung: Antje Lenzen, Heidelberg
Projektmanagement: Barbara Knüchel, Heidelberg
Projektkoordination: Heidemarie Wolter, Heidelberg
Umschlaggestaltung: deblik, Berlin
Fotonachweis Umschlag: © Kimpin – Fotolia
Satz: Fotosatz-Service Köhler GmbH – Reinhold Schöberl, Würzburg
Gedruckt auf säurefreiem und chlorfrei gebleichtem Papier
Springer Medizin ist Teil der Fachverlagsgruppe Springer Science+Business Media
www.springer.com
V
Danksagung
Mein besonderer Dank gilt meinem Mentor Prof. Dr. Dr. J. Grifka (Regensburg/Bad Abbach), unter dessen Heraus-
geberschaft eine erste Version des Textes veröffentlicht wurde, sowie meinen akademischen und klinischen Lehrern
Prof. em. Dr. med. U. Weber (Berlin), Prof. em. Dr .med. G. Neff (Berlin), PD Dr. med. HH Mellerowicz (Berlin) und
Prof. HK Graham MD (Melbourne/AUS). Dem Springer Verlag Heidelberg mit seinem Team an Lektoren und Produzenten
danke ich für die reichhaltige Ausstattung und meiner Familie für die ausdauernde, liebevolle Unterstützung.
VII
Vorwort
Für den angehenden Facharzt für Orthopädie und Das vorliegende kleine Lehrbuch der Kinderortho-
Unfallchirurgie ist es nicht immer offensichtlich, pädie und Kindertraumatologie soll dem Arzt ge-
dass Kinder andere Probleme im Bereich des Bewe- nerell und dem angehenden Facharzt im Besonde-
gungsapparates haben als Erwachsene. Selten kon- ren zwei einfache Fähigkeiten vermitteln, nämlich
sultieren Kinder den Arzt wegen Rückenschmer- Anzeichen und Gründe, die auf ein ernsteres Fehl-
zen oder etwa wegen einer rupturierten Rotatoren- wachstum des Kindes hindeuten, zu erkennen und
manschette an der Schulter, wie man sie sich im diese dann den Eltern und Kindern plastisch und
mittleren Lebensalter bei Über-Kopf-Arbeiten zu- klar zu erklären. Eltern erkennen sofort, wenn der
ziehen kann. Kinder brauchen keine künstlichen Arzt sie mit guten Beteuerungen abweisen will:
Hüftgelenke oder werden dem Arzt nur äußerst Echte oder auch nur vermeintliche Probleme wol-
selten wegen psychosomatischen Beschwerden len vom Arzt gleichermaßen penibel erklärt und in
vorgestellt. Operationen bei Frakturen sind nur sel- den Entwicklungskontext des vorgestellten Kindes
ten notwendig, weil sie meist problemlos ausheilen, gerückt werden. Ansonsten wird mit den Füßen
und so kann der Hauptunterschied zwischen Kin- abgestimmt und die Familie sucht sich den nächs-
dern und Erwachsenen damit subsummiert wer- ten Arzt.
den, dass Kinder Eltern haben.
Nicht nur der angehende Orthopäde und Unfall-
Jeder junge Facharzt muss erkannt haben, dass sich chirurg soll nun von diesem Buch profitieren,
viele Eltern früher oder später darüber Sorgen ma- sondern auch der Kinderarzt und Allgemeinmedi-
chen, dass die Form der Beine oder Füße ihrer Kin- ziner, der immer wieder in der Praxis mit ortho-
der nicht normal und der Rücken auf unerklärliche pädischen und traumatologischen Situationen
Weise irgendwie krumm sei, denn dies sind die kon frontiert wird und dem ein kurzes und gut
häufigsten Gründe für eine Konsultation beim Or- bebildertes Nachschlagewerk zur schnellen Ein-
thopäden. schätzung gereichen mag.
J. Matussek
Bad Abbach/Regensburg 2013
Inhaltsverzeichnis
1 Entwicklung des Bewegungssystems von der Befruchtung bis zum Neugeborenen . . 1
J. Matussek
1.1 Einleitung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.2 Gametenstadium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.3 Frühe Embryonalphase (1.–2. SSW) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.4 Spätere Embryonalphase (3.–8. SSW) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.4.1 Embryonale Entwicklung der Wirbelsäule . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.4.2 Embryonale Entwicklung der Makromoleküle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.5 Fetalphase . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.6 Säuglingsphase bis Abschluss der Pubertät . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2 Kinderorthopädische Untersuchung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
J. Matussek
2.1 Rolle des Arztes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.2 Anamnese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.3 Körperliche Untersuchung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.3.1 Erhebung eines Gesamteindrucks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.3.2 Wirbelsäule . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.3.3 Untere Extremitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
2.3.4 Hüfte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2.3.5 Knie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.3.6 Oberes Sprunggelenk und Fuß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.3.7 Obere Extremitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3 Erkrankungen der kindlichen Bewegungs- und Halteorgane . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
J. Matussek
3.1 Wirbelsäule und Thorax . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
3.1.1 Entwicklung und Terminologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
3.1.2 Thoraxformvarianten: Trichter- und Kielbrust . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
3.1.3 Diagnostik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.1.4 Differenzialdiagnose kindlicher Rückenschmerz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
3.1.5 Spondylolyse und Spondylolisthesis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
3.1.6 Skoliose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
3.1.7 Morbus Scheuermann . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.2 Hals und Schulter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
3.2.1 Entwicklung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
3.2.2 Diagnostik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
3.2.3 Differenzialdiagnose kindlicher Nackenschmerzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3.2.4 Schiefhals . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3.2.5 Sprengel-Deformität . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
3.2.6 Klippel-Feil-Syndrom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
3.2.7 Klavikulapseudarthrose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
3.2.8 Habituelle Schulterluxationen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.2.9 Geburtstraumatische Lähmungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.2.10 Atlantoaxiale Instabilität . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.3 Oberarm, Unterarm und Hand . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.3.1 Entwicklung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
IX
Inhaltsverzeichnis
3.3.2 Angeborene Defekte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.3.3 Diagnostik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
3.3.4 Longitudinale Fehlbildungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
3.3.5 Transversale Fehlbildungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
3.3.6 Radioulnare Synostose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
3.3.7 Radiusköpfchenluxation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
3.3.8 Radiale Klumphand . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
3.3.9 Ulnare Klumphand . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
3.3.10 Syndaktylie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
3.3.11 Polydaktylie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
3.3.12 Fingerverbiegungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
3.3.13 Makrodaktylie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
3.3.14 Schnellender Finger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
3.3.15 Madelung-Deformität . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
3.3.16 Osteonekrosen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
3.4 Kindliches Hüftgelenk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
3.4.1 Hüftgelenksdysplasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
3.4.2 Morbus Perthes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
3.4.3 Epiphyseolysis capitis femoris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
3.5 Segmentübergreifende Erkrankungen der unteren Extremität . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
3.5.1 Differenzialdiagnose kindlicher Beinschmerz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
3.5.2 Differenzialdiagnose Hinken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
3.5.3 Achsendrehfehler der unteren Extremitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
3.5.4 Beinlängendifferenzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
3.5.5 Frontale Beinachsenabweichungen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
3.6 Knie und Schienbein . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
3.6.1 Entwicklung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
3.6.2 Diagnostik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
3.6.3 Extraartikuläre Knieschmerzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
3.6.4 Intraartikuläre Knieschmerzen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
3.6.5 Patellaluxation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
3.6.6 Chondromalacia patellae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
3.6.7 Poplitealzysten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
3.6.8 Unterschenkelverkrümmungen im Kleinkindesalter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
3.6.9 Tibiapseudarthrose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
3.7 Fuß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
3.7.1 Differenzialdiagnose kindlicher Fußschmerz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
3.7.2 Zehendeformitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
3.7.3 Vorfußdeformitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
3.7.4 Kongenitaler Klumpfuß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
3.7.5 Kindlicher Knick-Platt-Fuß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
3.7.6 Ballenhohlfuß . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
3.7.7 Zehenspitzengang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
4 Infektionen im Wachstumsalter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
4.1 Gelenkinfektionen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
4.2 Knocheninfektionen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
4.2.1 Unspezifische akute Osteomyelitiden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
4.2.2 Unspezifische chronische Osteomyelitiden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
4.2.3 Spezifische Osteomyelitiden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
X Inhaltsverzeichnis
5 Tumoren im Wachstumsalter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
J. Matussek
5.1 Einleitung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.2 Gutartige Tumoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.2.1 Fibrokortikaler Defekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.2.2 Nicht ossifizierendes Fibrom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.2.3 Fibröse Dysplasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
5.2.4 Osteochondrom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.2.5 Enchondrom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
5.2.6 Chondroblastom/Osteoblastom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.2.7 Osteoidosteom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.2.8 Solitäre Knochenzysten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.2.9 Aneurysmatische Knochenzysten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
5.3 Maligne Tumoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
5.3.1 Osteosarkom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
5.3.2 Ewing-Sarkom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
6 Kindertraumatologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
J. Matussek
6.1 Einleitung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
6.1.1 Charakteristika von Verletzungen am unreifen Knochen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
6.1.2 Remodellierung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
6.2 Epiphysenfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
6.3 Frakturen der oberen Extremitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
6.3.1 Klavikulafrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
6.3.2 Proximale Humerusfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
6.3.3 Ellenbogenfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
6.4 Frakturen der unteren Extremitäten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
6.4.1 Beckenfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
6.4.2 Apophysenabrisse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
6.4.3 Proximale Femurfrakturen und Schenkelhalsfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
6.4.4 Femurschaftfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
6.4.5 Distale Femurfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
6.4.6 Avulsionen der Eminentia tibialis intercondylaris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
6.4.7 Avulsionen der Tuberositas tibiae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
6.4.8 Proximale metaphysäre Tibiafrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
6.4.9 Tibiaschaftfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
6.4.10 Distale Tibia- und Sprunggelenkfrakturen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
Literatur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
Serviceteil
Stichwortverzeichnis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
1
1
Entwicklung des Bewegungs-
systems von der Befruchtung
bis zum Neugeborenen
J. Matussek
1.1 Einleitung – 2
1.2 Gametenstadium – 2
1.3 Frühe Embryonalphase (1.–2. SSW) – 3
1.4 Spätere Embryonalphase (3.–8. SSW) – 4
1.4.1 Embryonale Entwicklung der Wirbelsäule – 5
1.4.2 Embryonale Entwicklung der Makromoleküle – 6
1.5 Fetalphase – 7
1.6 Säuglingsphase bis Abschluss der Pubertät – 8
Literatur – 8
J. Matussek, Kinderorthopädie und Kindertraumatologie,
DOI 10.1007/978-3-642-39923-7_1, © Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2013