karşılaştırmalı olarak azerbaycan ve türk hukukunda anonim şirketlerin kuruluşu

223 Pages·2006·1.32 MB·Turkish

T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
ÖZEL HUKUK (TİCARET HUKUKU)
ANABİLİM DALI

KARŞILAŞTIRMALI OLARAK AZERBAYCAN VE TÜRK
HUKUKUNDA ANONİM ŞİRKETLERİN KURULUŞU

Yüksek Lisans Tezi

Vügar Caferov

Ankara-2002
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
ÖZEL HUKUK (TİCARET HUKUKU)
ANABİLİM DALI

KARŞILAŞTIRMALI OLARAK AZERBAYCAN VE TÜRK
HUKUKUNDA ANONİM ŞİRKETLERİN KURULUŞU

Yüksek Lisans Tezi

Vügar Caferov

Tez Danışmanı
Yrd. Doç. Dr. Kemal Şenocak

Ankara-2002
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
ÖZEL HUKUK (TİCARET HUKUKU)
ANABİLİM DALI

KARŞILAŞTIRMALI OLARAK AZERBAYCAN VE TÜRK
HUKUKUNDA ANONİM ŞİRKETLERİN KURULUŞU

Yüksek Lisans Tezi

Tez Danışmanı:

Tez Jürisi Üyeleri

Adı ve Soyadı İmzası

……………………………………… ……………………………..
……………………………………… ……………………………..
……………………………………… ……………………………..
……………………………………… ……………………………..
……………………………………… ……………………………..
……………………………………… ……………………………..

Tez Sınavı Tarihi……………………..
KISALTMALAR………………………………………………………………….....………IX
GİRİŞ…………………………………………………………………………………………...1

BİRİNCİ BÖLÜM
TÜRK HUKUKUNDA ANONİM ŞİRKETLERİN KURULUŞU

I. GENEL OLARAK……………………………………………………………………..4

A. TEMEL ESASLAR……………………………………………………………........4
1. Kuruluş Sistemleri…………………………………………………………..4
2. Kuruluşa İlişkin Düzenlemeler……..………………………………………5
a. TTK Hükümleri……………………………………………………….5
b. Sermaye Piyasası Kanunu Hükümleri ve Diğer Özel Kanunlar………5

B. TÜRK TİCARET KANUNU’NA GÖRE KURULUŞUN TANIMI VE
TÜRLERİ……............................................................................................................................7
1. Tanım………………………………………………………………………...7
2. Türleri………………………………………………………………………..8
a. Ani Kuruluş…………………………………………………………...8
b. Tedrici Kuruluş………………………………………………………..9
c. Basit ve Mevsuf Kuruluş Ayırımı………………………………..…..10

C. KURUCULAR.……………………………………………………………….........14
1. Tanım………………………………………………………………………..14
2. Sayısı………………………………………………………………………...17
3. Nitelikleri…………………………………………………………………....18
a. Gerçek Kişiler………………………………………………………..18
b. Tüzel Kişiler…………………………………………………………20
c. Yabancı Uyruklular………………………………………………….21
4. Kurucular Arasındaki İlişkilerin Hukuki Mahiyeti…………….…….....21
II. KURULUŞ İŞLEMLERİ………………………………………………………………..24

A. ESAS MUKAVELENİN TANZİMİ VE İMZALARIN NOTERCE TASDİKİ.24

1. Tanım………………………………………………………………………..24
2. Şekli………………………………………………………………………....24
3. Muhteva…………...………………………………………………………...25
a. Zorunlu Kayıtlar……………………………………………………..27
aa. Türk Ticaret Kanununda Öngörülenler……………………..27
aaa. Şirketin Kuruluş Usulü…………………………….28
bbb. Şirketin Ticaret Unvanıyla Merkezinin Bulunacağı
Yer……………………………………………………………...28
ccc. Şirketin Maksat ve Konusu………………………...30
ddd. Şirketin Esas (veya çıkarılmış) Sermayesinin Miktarı
İle Her Payın İtibari Kıymeti, Ödeme Suret ve Şartları………..31
aaaa. Esas Sermaye……………………………..31
bbbb. İtibari Değer……………………………...33
cccc. Ödeme Suret ve Şartları…………………..34
eee. Yönetim Kurulu Üyeleri ve Denetçilerin Ne Suretle
Seçilecekleri, Bunların Hak ve Vazifeleri, İmza Koymaya
Salahiyetli Olanlar……………………………………………...36
fff. Genel Kurulların Nasıl Toplantıya Çağrılacağı,
Zamanı, Oy, Müzakere ve Karar Usulleri……………………...38
ggg. Şirkete Ait İlanların Ne Suretle Yapılacağı………39
hhh. Ani Kuruluş Halinde, Her Ortağın Taahhüt Ettiği
Sermayenin Nevi ve Pay Miktarı……………………………….40
iii. Kurucuların İmzaları………………………………...41
bb. Sermaye Piyasası Kanununda Öngörülenler……………….42
b. Öngörülmeleri Koşulu İle Zorunlu Kayıtlar…………………………43
aa. Mevsuf Kuruluşa İlişkin Kayıtlar …………………………..43
aaa. Şirkete Para Dışında Sermaye Konulması…………44
bbb. Mevcut Bir İşletme ve Bazı Ayınların
Devralınması……………………………………………………45
ccc. Kurucularla Yönetim Kurulu Üyelerine ve Diğer
Kimselere Hususi Menfaatlerin Sağlanması……………………45
bb. Diğer Hususlar……………………………………………...47
aaa. Şirket Bir Müddetle Sınırlanmışsa, Bu Müddet…...48
bbb. Yönetim Kurulu Üyelerinin Sayısı………………..48
ccc. Genel Kurul Toplantı Yerinin Gösterilmesi……….48
ddd. Pay Sahibi Olmayan Birinin Genel Kurulda Temsilci
Sıfatı ile Oy Kullanmaması……………………………...…..................49
c. İhtiyari Kayıtlar……………………………………………………...49

B. TEDRİCİ KURULUŞTA SERMAYE PİYASASI KURULUNUN İZNİ..…….49

C. BAKANLIK İZNİ…………..……………………………………………………..50

1. Yetkili Bakanlık…………..………………………………………………..50
2. Bakanlığa Verilecek Belgeler……….……………………………………..51
a. Dilekçe……………………………………………………………….51
b. Esas Mukavele……………………………………………………….51
c. Tedrici Kuruluşta Sermaye Piyasası Kurulunun İzni ve Sermayenin
%10’unun Tediye veya Temin Edildiğine İlişkin Belge……………………….52
d. Tüzel Kişi Kurucularda Yönetim Kurulunun İştirak Kararı…………53
e. Anonim Şirkete Yabancı Sermayenin Katılması Halinde, Hazineye
Bağlı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğünün İzni……………………………54
f. Bilirkişi Raporu………………………………………………………54
g. Yabancı Uyruklu Kurucularla İlgili Bakanlığa Verilmesi Gereken
Belgeler………………………………………………………………………...55
h. Diğer Belgeler……………………………………………………….55
3. İncelemenin Niteliği………………..………………………………………56

D. TEDRİCİ KURULUŞTA HALKA ARZ………………………………………...57

1. Genel Olarak………………………..……………………………………...57
2. Yapılacak İşlemlerde Sıra…………………………………….…………...58
a. Hisse Senetlerinin Kurul Kaydına Alınması…………………………58
b. Hisse Senedi Satışı…………………………………………………..59
aa. İzahname Hazırlanması……………………………………..59
bb. Sirküler Yayınlanması……………………………………...60
cc. Hisse Senetlerinin Satış Esnasında Alıcılara Verilmesi…….61
dd. Satışın, Bir Aracı Kurum Tarafından Yapılabilmesi……….61
ee. İştirak Taahhütnamesi………………………………………62
c. Kuruluş Genel Kurulu………………………………………………..63
d. Satış sonuçları hakkında bilgi verme………………………………...65

E. TESCİL VE İLAN…….. ………………………………………………………….65

1. Tescil ve İlan Edilecek Hususlar…………….…………………………….65
2. Tescilin Etkileri………………..…………………………………………...66
a. Anonim Şirketin Kurulması………………………………………….66
b. Hukuki Sakatlıkların Onarılması…………………………………….67
c. Sicilin Olumlu ve Olumsuz Fonksiyonu……………………………..67
d. Tescilin İspat Aracı Olması………………………………………….68

III. KURULUŞTAN SONRA ORTAYA ÇIKAN EKSİKLİKLER………….…………..68

IV. KURULMANIN SONUÇLARI………………………….……………………………...69

A. ŞİRKET ORGANLARININ FAALİYETE GEÇMESİ……………….………69
B. MALVARLIĞINA HAKİMİYET………………………………………………69
C. MASRAFLARIN İSTENMESİ VE TAAHHÜTLERİN ANONİM ŞİRKET
TARAFINDAN ÜSTLENİLMESİ………………………………………….……….70
1. Masrafların İstenmesi…………………………………….……………….70
2. Anonim Şirket Namına Yapılan Taahhütlerin Üstlenmesi…………..….70

V. KURULAMAMA HALİ……………………………………………………..……………71

VI. KURULUŞTAN DOĞAN SORUMLULUK HALLERİ……………………………….71

A. SORUMLU KİŞİLER………………..……………………………………………71
1. TTK m. 278’de Tarif Edilen Kurucular ve Kurucu Gibi Sorumlu
Olanlar……………………………………………………………………………….. 71
2. TTK 305, 306 ve 307’deki Fiillere Katılanlar…………………………...72
3. İlk Yönetim Kurulu Üyeleri ve Denetçiler………………………………72

B. SORUMLULUK SEBEPLERİ……………………….………………………….73
C. MÜEYYİDELER………………………..………………………………………..73
1. Türk Ticaret Kanunu Yönünden………………………………………….73
a. Hukuki Müeyyideler…………………………………………………73
b. Cezai Müeyyideler…………………………………………………...74
aa. Belgelerin Doğru Olmaması Halinde, Ceza Kanunun Çeşitli
Belgelerde Sahtekarlık Faslındaki Hükümlerin Uygulanması
Öngörülüştür……………………………………………………………74
bb. Değer Biçme İşleminde Hile Halinde, Ceza Kanunun Evrakta
Sahtekarlık Faslında Memurlara Karşı Yalan Beyanatta Bulunma Hükmü
Uygulanacaktır…………………………………………………………74
cc. İlk Yönetim Kurulu Üyeleriyle Denetçilerin İhmali Halinde,
Ceza Kanunun Memuriyet Vazifelerini Yapmayanlar İçin Öngördüğü
Ceza Hükümlerinin Uygulanması Söz Konusu Olacaktır……………...75
2. Sermaye Piyasası Kanunu Yönünden…………………………………...75

D. SORUMLULUĞUN SON BULMASI…………………………………..……….75

İKİNCİ BÖLÜM
AZERBAYCAN HUKUKUNDA ANONİM ŞİRKETLERİN KURULUŞU

I. GENEL OLARAK………………………………………………………….………….…..76

A.TEMEL ESASLAR…………………………………………………………….…..76
1.Kuruluş Sistemi…………………………………………………………..…76
2. Kuruluşa İlişkin Düzenlemeler……………………………………………78
a. Mülki Mecelle………………………………………………………..78
b. Anonim Şirketler (Sehimdar Cemiyetleri) Hakkında Kanun………..79
c. Devlet İşletmelerinin Anonim Şirkete Dönüştürülmesi Kuralları
Hakkında Tüzük………………………………………………………………..81
3. Ani ve Tedrici Kuruluş Sorunu…………….……………………………...83

B. ANONİM ŞİRKETİN TANIMI VE ÇEŞİTLERİ…………...…………………..85
1. Tanım………………………………………………………………………..85
2. Çeşitleri………………...…………………………………………………...87
a. Kapalı Tipli Anonim Şirketler……………………………………….87
b. Halka Açık Anonim Şirketler………………………………………..89

C. KURUCULAR………...…………………………………………………………...91
1. Tanım……………………………………………………………………….91
2. Sayısı…………………………………………………………………….….92
3. Nitelikleri…………………………….……………………………………..93
a. Gerçek Kişiler………………………………………………….……93
b. Tüzel Kişiler………………………………………………….……..94
c. Yabancı Uyruklular………………………………………………….94

II. KURULUŞ İŞLEMLERİ………………………………………………………………...95

A. İLK ELDEN KURULUŞA İLİŞKİN İŞLEMLER………………………….…..95

1. Ortak Girişim Mukavelesinin Düzenlenmesi……….……...……….……95
2. Şirket Tüzüğünün Hazırlanması…………………………………….……97
a. Genel Olarak………………………………………………………...97
b. Şekli………………………………………………………………....98
c. Muhtevası…………………………………………………………...98
aa. Zorunlu Kayıtlar…………………………………………....99
aaa. Ticaret Unvanı…………..…………… .…………100
bbb. Şirket Merkezi……………………………………101
ccc. Şirket Faaliyetlerinin İdare Edilmesi Kaidesi…….102
ddd. Şirketin Feshine İlişkin Kurallar…………………104
eee. İhraç Edilen Hisse Senetlerinin Kategorileri, Nominal
Değeri ve Miktarı…………………………………………….107
aaaa. Kategorileri……………………………...107
bbbb. Nominal Değeri…………………………108
cccc. Miktarı…………………………………...109
fff. Kuruluş Sermayesi Miktarı………………………..110
ggg. Hissedarların Sahip Oldukları Haklara İlişkin
Kayıtlar………………………………………………………..117
hhh. Yönetim Kademelerinin Terkibi, Salahiyetleri ve
Karar Verme Şekilleri…………………………………………119
aaaa. Genel Kurul……………………………...119
bbbb. Müşahede Şurası (Direktörler Şurası)… .125
cccc. İcra Organları……………………………128
dddd. Denetim Organları………………………132
bb. Öngörülmeleri Koşulu ile Zorunlu Kayıtlar………………135
cc. İhtiyari Kayıtlar……………………………………………136
3. Kuruluş Genel Kurulu…………….……………………………………...137
4. Devlet Kaydı ve Devlet Reyestri……………………………………….....140
a. Genel Olarak………………………………………………………..140
b. Devlet Kaydı………………………………………………………..142
c. Devlet Reyestri……………………………………………………..144

B. DİĞER İŞLETMELERİN ANONİM ŞİRKETE DÖNÜŞTÜRÜLMESİNE
İLİŞKİN İŞLEMLER..……………………………………………………………………...147

1. Devlet İşletmelerinin Anonim Şirkete Dönüştürülmesinde………….....147
a. Genel Kurallar……………………………………………………...147
b. İcra Organları……………………………………………………….151
c. Şirket Hisselerinin Satılması Kuralları……………………………..152
2. Limitet Şirketlerin Anonim Şirkete Dönüştürülmesinde……..………..154

III. KURULUŞTAN SONRA ORTAYA ÇIKAN EKSİKLİKLER…………………..….155

IV. KURULMANIN SONUÇLARI……………………………………………………..….156

A. ŞİRKET ORGANLARININ FAALİYETE GEÇMESİ…………………..…...156