kant'ın ebedi barış ideali bağlamında habermas ve rawls'da uluslararası hukuk

186 Pages·2014·0.94 MB·Turkish

T.C.
ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
FELSEFE ANABİLİM DALI
FEL-YL-2014-0005

KANT’IN EBEDİ BARIŞ İDEALİ BAĞLAMINDA HABERMAS VE
RAWLS’DA ULUSLARARASI HUKUK

HAZIRLAYAN
Zehra TATLI

TEZ DANIŞMANI
Prof. Dr. Talip KABADAYI

AYDIN-2014
T.C.
ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
FELSEFE ANABİLİM DALI
FEL-YL-2014-0005

KANT’IN EBEDİ BARIŞ İDEALİ BAĞLAMINDA HABERMAS VE
RAWLS’DA ULUSLARARASI HUKUK

HAZIRLAYAN
Zehra TATLI

TEZ DANIŞMANI
Prof. Dr. Talip KABADAYI

AYDIN-2014

Bu tezde görsel, işitsel ve yazılı biçimde sunulan tüm bilgi ve sonuçların akademik ve
etik kurallara uyularak tarafımdan elde edildiğini, tez içinde yer alan ancak bu
çalışmaya özgü olmayan tüm sonuç ve bilgileri tezde kaynak göstererek belirttiğimi
beyan ederim.

Adı Soyadı : ZEHRA TATLI

İmza :
i

YAZAR ADI-SOYADI: ZEHRA TATLI

BAŞLIK: “KANT’IN EBEDİ BARIŞ İDEALİ BAĞLAMINDA
HABERMAS VE RAWLS’DA ULUSLARARASI HUKUK”

ÖZET
Habermas ve Rawls, dünya barışının tesis edilmesinde uluslararası hukukun işlevini
felsefi bir problem olarak ele alırlar. Her iki filozof, kendi teorilerini ortaya koyarken,
Kant ve onun ebedi barış idesini kendisine temel referans olarak almakta uzlaşmalarına
rağmen, Habermas ‘iletişimsel eylem’den hareketle bir uluslararası hukuk teorisi
geliştirirken, Rawls ‘adalet’ idesini merkeze alan bir teori geliştirir. İşte bu çalışmada,
Kant’ın Habermas ve Rawls üzerine etkisi incelenir ve buradan hareketle Habermas ve
Rawls’un uluslararası hukuk teorileri karşılaştırılır. Bu bağlamda tez üç bölüm olarak
ele alınır. İlk bölümde uluslararası hukukun tarihsel ve uluslararası hukuk idesinin ise,
felsefi kökenleri araştırılır ve bu bağlamda Kant’ın “ebedi barış” idesi ayrıntılı olarak
incelenir. İkinci bölümde Habermas’ın uluslararası hukuk teorisi, onun iletişimsel eylem
teorisiyle ilişkisi bağlamında ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Rawls’un uluslararası
hukuk teorisi, adalet teorisi ve politika anlayışıyla ilişkisi bağlamında incelenmiştir.
Sonuç bölümünde ise, Habermas ve Rawls’un uluslararası hukuk teorileri Kant’ın ebedi
barış idesi bağlamında karşılaştırılır.

ANAHTAR SÖZCÜKLER:
Barış, Savaş, Uluslararası Hukuk, Ebedi Barış, İletişim, Adalet.
i

AUTHOR NAME-SURNAME: ZEHRA TATLI

TITLE: “INTERNATIONAL LAW IN HABERMAS AND RAWLS IN
THE CONTEXT OF KANT’S PERPETUAL PEACE”

ABSTRACT
Habermas and Rawls discuss the function of international law as a philosophical
problem in establishing world peace. While both philosophers shape their theories and
despite they agreed to take Kant and his perpetual peace idea as their basic reference,
Habermas develops an international law theory, starting from communicative action,
and Rawls developed a theory taking the idea of justice into centre of this theory. Hence
in this study the effects of Kant on Habermas and Rawls are examined and starting from
this point their international law theories are compared. In this context the thesis is
composed of three chapters. So in the first chapter the historical background and the
philosophical roots of the international law are examined. In this respect the idea of
perpetual peace in Kant’s philosophy is studied in detail. In the second chapter
Habermas’s theory of international law is discussed in the context of its relationship
with the theory of communicative action. In the third chapter Rawls theory of
international law is examined in the context of the relationship with the theory of justice
and political conception. In the finally chapter, the theories of international law of
Habermas and Rawls are compared with the idea of perpetual peace of Kant.

KEYWORDS:
Peace, War, International Law, Perpetual Peace, Communication, Justice.
ii

ÖNSÖZ
Çağımızın ve insanlık tarihinin en büyük problemlerinden biri olan insanlar ve
dolayısıyla devletler arasındaki potansiyel ve fiilen devam eden savaşlar, pek çok
felaketle sonuçlanmıştır. Savaşlar, pratik yaşamın bir problemi olmasının yanı sıra,
politika felsefesinde de önemli yer kaplar. Bu bağlamda savaşın nedenlerinin ve
meşruiyetinin ortaya konması, barışın tesis edilebilmesi ve korunması, politika
felsefesinin temel problemlerindendir.

Çalışmada konu edindiğimiz uluslararası hukuk aracılığıyla devletler arasında
barışın imkanı sorunu, temellerini Kant’ın ‘ebedi barış’ idesinden almaktadır. Çağdaş
dönem filozoflarından Habermas ve Rawls, Kant’ın ebedi barış idesinden etkilenerek,
kendi uluslararası hukuk ideallerini ortaya koyarlar. Onlar, Kant’ın teorisini kimi zaman
eleştirir, kimi zaman da bir üst aşamaya taşırlar. Sonuç itibariyle savaşların sona ermesi
ve barışın tesis edilmesi için insancıl çözümlerin tesis edilmesi fikri Kant, Habermas ve
Rawls’da yerini bulur. Savaş, devletlerin birbirlerine olan şiddet eyleminin ya da
devletin kendi içerisinde yaşadığı bir şiddetin sonucudur. Dolayısıyla savaşa getirilecek
çözümler, merkezinde öznesi devletler olan, fakat temelinde tüm insanların hak ve
özgürlüklerini koruyan bir barış teorisi olacaktır. Devletler arasında imzalanacak bir
barış sözleşmesiyle aslında, devletin varlığı ve devamından öte, bireylerin temel hak ve
özgürlükleri gözetilerek bireyler arasında barışın, dayanışmanın ve işbirliğinin
sağlanması esastır.

Çağdaş dönemin çoğulluğu göz önüne alındığında, tüm bireylere hitap
edebilecek bir yönetim ve anlaşmanın, bireylerin birbirleriyle kuracakları iletişim ve
diyalogdan doğması gerekir. Zira bireylerin birbirleriyle ortak bir paydaları, onları
birbirine bağlayıcı bir ortaklıkları kalmamışsa, onlar arasında anlaşmayı sağlayacak tek
şey birbirini anlama ve iletişim kurma olacaktır. Kant’ın yaklaşık iki yüz yıl önce
öngördüğü, Habermas ve Rawls’un da çağdaş dönem filozofları olarak önerdikleri
çözüm, iletişim ve diyalogdur. Habermas ve Rawls bu bağlamda aynı çözüme
ulaşmalarına rağmen, ikisi de farklı noktalardan hareket etmektedir. Buna göre
Habermas kendini Kantçı cumhuriyetçi olarak niteler ve Rawls da liberal bir filozoftur.
Dolayısıyla Habermas cumhuriyetçiliğin eşitlikçi ilkesine bireysel özgürlüğü dahil
iii

etmeye çalışır ve Rawls ise, liberalizmin bireysel özgürlüğe yaptığı vurguyu
cumhuriyetçiliğin eşitliğiyle birleştirmeye çalışır. Bu bakımdan Habermas ve Rawls, iki
uç noktadan hareket edip aynı amaçta, Kant’ın ebedi barış idesinde buluşurlar. Tezin
Kant, Habermas ve Rawls çerçevesinde ele alınması bu bakımdan önemli olmuştur.

Yukarıda sözü edilen tezin ortaya çıkmasında, öncelikle tez danışmanım Prof.
Dr. Talip KABADAYI’ya yardımları için teşekkür ederim. Dokuz Eylül Üniversitesi
öğretim üyesi Doç. Dr. Metin BAL’a, sonsuz sabırla tezi kelimesi kelimesine okuyarak
verdiği katkı ve destekten dolayı ne kadar teşekkür etsem azdır. Seçtiğim tez konusunun
belirlenmesi ve şekillenmesinde bana yol gösteren, felsefi birikimini ve desteklerini
esirgemeyen Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim üyesi Doç. Dr. Hakan
ÇÖREKÇİOĞLU’na teşekkürü bir borç bilirim. Tüm yaşamımda başta annem Ayşe
TATLI, babam Muhlis TATLI ve her daim yanımda olan abim Vedat TATLI olmak
üzere aileme, verdikleri maddi manevi desteklerinden dolayı, en içten duygularımla
minnettar olduğumu söylemem gerekir. Son olarak tez yazım aşamasında, çeviri
konusunda Mutlu AKSOY’a, imla ve noktalama konusunda yardımlarını esirgemeyen
Yılmaz Murat GÜNDERCİ ve Süleyman ÇİNAR’a, bu süreçte bana eşlik eden ‘yol
arkadaşım’ Adile SARIKAHYAOĞLU’na ve her gün hiç bıkmadan usanmadan beni
motive etmeye çalışan sevgili arkadaşlarım Sema SÖKMEN ve Ayşe BAŞER’e sonsuz
teşekkür ederim.

Zehra TATLI
iv

KISALTMA LİSTESİ

AB: Avrupa Birliği
ABD: Amerika Birleşik Devletleri
BM: Birleşmiş Milletler
ÇFKD: Nilgün Toker Kılıç, “Kaybolan İnsanlık İdealinin Yeniden Canlandırılışı:
Çağdaş Felsefede Kant’a Dönüş”(Muğla Üniversitesi Uluslararası Kant
Sempozyumu Bildirileri, 2006: 454-458).
DTÖ: Dünya Ticaret Örgütü
JR: Alan Ryan, “John Rawls” (Skinner, 1991: 109-129).
MC: Milletler Cemiyeti
NATO: Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
ND: Murat Özbank, “Neden Demokrasi? Düşünsel ve Vicdani Çeşitlilik
Koşulları Altında Normatif Gerekçelendirme ve Siyasal İstikrar Sorunu”,
(Özbank, 2009: 15-43).
SBÜY: Rousseau, “Sonsuz Barış Üzerine Yargı” (Yalvaç, 2008: 129-145).
SD: Rousseau “Savaş Durumu” (Yalvaç, 2008: 71-89).
TP: Kant “Yaygın Bir Söz Üstüne: “Teoride Doğru Olabilir, Ama Pratikte İşe
Yaramaz” [Teori ve Pratik] (Çörekçioğlu, 2010: 17-57).
v

İÇİNDEKİLER
ÖZET......................................................................................................................... i
ABSTRACT .............................................................................................................. i
ÖNSÖZ ...................................................................................................................... ii
KISALTMA LİSTESİ .............................................................................................. iv
İÇİNDEKİLER ......................................................................................................... v
GİRİŞ ........................................................................................................................ 1

BİRİNCİ BÖLÜM
KANT’IN EBEDİ BARIŞ TEORİSİ ........................................................................ 37
1.1. Kant’ın Ebedi Barış Teorisine Genel Bakış…………………………………......37
1.2. Ebedi Barış Metninin İncelenmesi ........................................................................ 39
1.2.1 Ebedi Barış İçin Ön Maddeler ................................................................... 39
1.2.2 Ebedi Barış İçin Nihai Amaç Maddeleri .................................................... 41
1.2.3 Ebedi Barış İçin Tamamlayıcı Ekler .......................................................... 44
1.3 Etik ve Politikanın Birlikteliği Temelinde Ebedi Barış .......................................... 46
İKİNCİ BÖLÜM
HABERMAS’IN ULUSLARARASI HUKUK TEORİSİ ........................................ 55
2.1 Demokratik Bir Uluslararası Hukuk Bağlamında Kamusallığın Temelleri ............. 57
2.2 Uluslararası İlişkiler Doğa Durumunda Mıdır? ..................................................... 67
2.3 İletişimsel Eyleme Dayalı Bir Uluslararası Hukuk ................................................. 72
2.4 Alternatif Bir Demokrasi Modeli: ‘Müzakereci Politika’ ....................................... 80
2.5 Çoğulcu Bir Dünya Toplumu İçin Uluslararası Hukukun Anayasalaştırılması........86